Mira Zimińska-Sygietyńska

thumb|Mira Zimińska w scenie z filmu Manewry miłosne (1935) thumb|„Mira i satyra” (Warszawa, listopad 1936) thumb|Grób Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie thumb|Tablica upamiętniająca teatrzyk Qui Pro Quo i jego artystów na Senatorskiej 29/31 w Warszawie

Marianna Magdalena „Mira” Zimińska-Sygietyńska, de domo Burzyńska (ur. 22 lutego 1901 w Płocku, zm. 26 stycznia 1997 w Warszawie) – polska aktorka, reżyserka i pedagog, współzałożycielka i w latach 1957–1997 dyrektorka Państwowego Zespołu Pieśni i Tańca „Mazowsze”. Dama Orderu Orła Białego.

Życiorys Urodziła się w Płocku jako córka Jakuba Burzyńskiego. Nieoficjalnie aktorka podawała rok 1895 jako datę swoich urodzin. Od dziecka była związana z teatrem. Jej rodzice pracowali w płockim teatrze. Matka była bileterką i bufetową, a ojciec dekoratorem i maszynistą. W teatrze zadebiutowała w wieku siedmiu lat jako Dziecko w Ich czworgu Gabrieli Zapolskiej. Udany występ sprawił, że powierzano jej także inne role.

Dwudziestolecie międzywojenne Podczas występów w Teatrze Polskim w Radomiu zauważył ją i zaangażował jeden z właścicieli warszawskiego teatrzyku Qui Pro Quo – jednego z najpopularniejszych polskich kabaretów dwudziestolecia międzywojennego. W 1919 przeniosła się do Warszawy. W latach 1918–1939 występowała jako aktorka i śpiewaczka m.in. w „Qui Pro Quo”, „Morskim Oku”, „Bandzie”, „Cyruliku Warszawskim”, „Ali Babie”, Teatrze Kameralnym. Zdarzało się, że występowała również w roli konferansjera, tak jak to było podczas występu w Hallo! Ciotka!, kiedy to jej wdzięk w połączeniu z werwą i ciętym dowcipem podbił publiczność. Zimińska stała się ulubienicą inteligentów. Była jedną z pierwszych polskich automobilistek. Jeździła luksusowymi mercedesami oraz słynnym wtedy w Warszawie czerwonym kabrioletem marki Bugatti.

W 1929 zadebiutowała jako aktorka teatralna, występując w Teatrze Polskim w Artystach. Swoimi rolami dramatycznymi szybko zdobyła uznanie zarówno krytyki jak i publiczności. W latach 1928–38 i 1946–48 była aktorką dramatyczną i komediową w warszawskich teatrach: Polskim, Ateneum, Kameralnym.

W 1934 redagowała kolumnę satyryczną „Duby smalone” w „Kurierze Porannym” oraz wraz ze Stefanem Jaraczem i Karolem Bendą prowadziła Teatr Aktora.

Z powodzeniem występowała również w filmach. Zadebiutowała jeszcze w epoce kina niemego. Występowała głównie w rolach komediowych, np. Ada to nie wypada, Papa się żeni, Manewry miłosne.

Nagrywała także płyty dla Syreny Rekord, Columbii oraz Polskich Nagrań. W 1938 występowała z programem estradowym z Eugeniuszem Bodo.

II wojna światowa Podczas okupacji niemieckiej należała do Armii Krajowej. Pisała także antyhitlerowskie piosenki dla warszawskich gazeciarzy. W 1942 roku została aresztowana i uwięziona na Pawiaku. Po jej uwolnieniu (dzięki staraniom męża oraz Adolfa Dymszy), występowała w tak zwanych jawnych teatrach np. w „Złotym Ulu” mieszczącym się przy Nowym Świecie 19.

W czasie powstania warszawskiego była pielęgniarką w szpitalu i występowała w Teatrze Frontowym AK. Po upadku powstania była w obozie w Pruszkowie, skąd wraz z Sygietyńskim trafiła do Tarczyna. W Warszawie zjawili się oboje tuż po zajęciu miasta przez wojska sowieckie i polskie.

Po wojnie W 1947 roku została pozytywnie zweryfikowana przez Komisję ZASP, jednak rola w spektaklu Żołnierz królowej Madagaskaru (pomimo odniesionego wielkiego sukcesu) była pożegnaniem Zimińskiej ze sceną, z której odeszła u szczytu sławy.

W 1948 roku wraz z Tadeuszem Sygietyńskim założyła Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze”. W 1955 roku, po śmierci Sygietyńskiego, Zimińska została kierownikiem artystycznym zespołu, natomiast od roku 1957 była jego dyrektorem.

Była założycielką i pomysłodawczynią Dziecięcego Zespołu Pieśni i Tańca „Varsovia” z siedzibą w Warszawie (nazywanego „Małym Mazowszem”). Zespół istnieje od roku 1978 do dzisiaj.

Była członkiem zasłużonym ZASP.

Życie prywatne W wieku 16 lat wyszła za mąż za Jana Grzegorza Zimińskiego, nauczyciela śpiewu, prowadzącego orkiestrę płockiego teatru. Małżeństwo rozpadło się w 1920 roku (oficjalny rozwód wzięli dopiero w 1953 roku). Drugim mężem Miry Zimińskiej był Tadeusz Sygietyński, z którym wzięła ślub 5 stycznia 1954 roku.

Jednym z jej wielbicieli był Tadeusz Boy-Żeleński, przyjaźniła się z Jerzym Stempowskim i skamandrytami. Witkacemu pozowała do aktu.

Autorka wspomnień Nie żyłam samotnie, Warszawa, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1985, oraz Druga miłość mego życia, Warszawa, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990 .

Została pochowana wraz z mężem w Alei Zasłużonych cmentarza Wojskowego na Powązkach (kwatera A24-tuje-11)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.

Spektakle teatralne (wybór) 1908 – Ich czworo 1920 – Cyrkówka, „Qui Pro Quo” 1921 – Hania chce tańczyć, „Wodewil” 1922 – Uj, choroba, „Wodewil” 1922 – Wszystko się kręci, „Roccoco” 1924 – Ghetto, „Qui Pro Quo” 1924 – Serwus, Jarosy, „Qui Pro Quo” 1925 – Hallo! Ciotka!, „Qui Pro Quo” 1925 – A tymczasem pod łóżkiem, „Qui Pro Quo” 1927 – Sałatka majowa, „Qui Pro Quo” 1928 – Popatrz, popatrz, „Qui Pro Quo” 1928 – Jubileusz Qui Pro Quo, „Qui Pro Quo” 1929 – Artyści, Teatr Polski 1931 – Pierwsza pani Frazer, Teatr Mały 1931 – W murowanej piwnicy, „Qui Pro Quo” 1932 – Panna Maliczewska, Teatr Ateneum 1932 – Serce na oścież (z gęby na klucz), „Banda” 1932 – Przebój Warszawy, „Morskie Oko” 1933 – Moja siostra i ja, „Banda” 1933 – Ram-pam-pam, „Cyganeria” 1934 – W małym domku, Teatr Kameralny 1934 – Moralność pani Dulskiej, Teatr Aktora 1934 – Madame Sans-Gêne, Teatr Aktora 1935 – Na jeża, „Cyrulik Warszawski” 1936 – Mycie głowy, „Cyrulik Warszawski” 1936 – Mira i satyra, Teatr 13 rzędów 1937 – Wiosenna parada gwiazd, „Wielka Rewia” 1937 – Cabaretissimo, „Cyrulik” 1937 – Na pięterku, kawiarnia „Mała Ziemiańska” 1937 – Naprzód marsz, „Wielka Rewia” 1938 – Dama od Maxima, Teatr Letni 1939 – Sezonie otwórz się, „Ali Baba” 1947 – Żołnierz królowej Madagaskaru, Teatr Muzyczny Domu Wojska Polskiego

Filmografia 1922 – Wszystko się kręci 1924 – O czym się nie mówi 1925 – Iwonka – Bronka 1926 – O czym się nie myśli – pianistka Wanda 1930 – Na Sybir – rewolucjonistka Janka Mirska 1933 – Każdemu wolno kochać – Lodzia, służąca u Sagankiewiczów 1935 – Manewry miłosne – Lucynka, pokojówka baronowej Kolmar 1936 – Papa się żeni – Mira Stella 1936 – Ada! To nie wypada! – primadonna Ira Roletti

Ordery i odznaczenia Order Orła Białego (21 lutego 1996) „w uznaniu znamienitych zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej”. Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (17 lutego 1994) „za wybitne zasługi dla kultury polskiej, ze szczególnym uwzględnieniem osiągnięć w pracy artystycznej z Zespołem Pieśni i Tańca „Mazowsze”” Order Sztandaru Pracy I klasy (1964)Odznaczenia państwowe dla zasłużonych pracowników [w:] „Trybuna Robotnicza”, nr 169, 18-19 lipca 1964, s. 2. Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (16 lipca 1955) „za osiągnięcia artystyczne w dziedzinie sztuki regionalnej”. Warszawski Krzyż Powstańczy (1988) Krzyż Armii Krajowej Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984) Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Medal Komisji Edukacji Narodowej Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1986) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1967)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 3, 10 marca 1967, s. 3. Honorowa Odznaka Miasta Łodzi (1976)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej miasta Łodzi, nr 8, 20 listopada 1976, s. 5. Medal ZAiKS-u (1988) Odznaka Honorowa ZAiKS-u (1988, 1997) Krzyż Komandorski Orderu Leopolda II (Belgia)Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 1543

Nagrody Nagroda Państwowa I stopnia (dwukrotnie: 1951 i 1986) Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy (1996)Rejestr Nagrody m.st. Warszawy um.warszawa.pl [dostęp 2024-08-20]. Nagroda Trybuny Ludu (1982)Nagrody "Trybuny Ludu" 1981-1982, "Trybuna Ludu", nr 227, 24 września 1982, s. 3.

Upamiętnienie Postać Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej uwieczniono w dokumentalnych filmach: Mira, w reż. L. Smolińskiej i M. Sroki (1980) oraz Mira Zimińska /z cyklu „Gwiazdy z tamtych lat”/, w reż. J. Horodniczego i K. Wojciechowskiego (1996). Mira Zimińska-Sygietyńska jest patronką Szkoły Podstawowej nr 3 w Pruszkowie oraz Szkoły Podstawowej nr 12 w Płocku. 8 czerwca 2014 r. odsłonięto pomnik Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej w rodzinnym Płocku przy Muzeum Mazowieckim. W 2018 jej imieniem nazwano skwer u zbiegu ul. Jana Pawła Woronicza i al. Niepodległości w Warszawie. Jedna z ulic w Pruszkowie nosi imię Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona „Mazowsza”

Mira. Po prostu kobieta – informacje o powieści o Mirze Zimińskiej-Sygietyńskiej Mira Zimińska-Sygietyńska na zdjęciach w bibliotece Polona

Kategoria:Honorowi obywatele Płocka Kategoria:Kobiety – powstańcy warszawscy Kategoria:Kobiety – żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Laureaci nagrody „Trybuny Ludu” Kategoria:Ludzie urodzeni w Płocku Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Warszawskim Krzyżem Powstańczym Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Leopolda II Kategoria:Polscy artyści kabaretowi Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Polskie aktorki filmowe Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Więźniowie Dulagu 121 Pruszków Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Wyróżnieni Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Zmarli w 1997