Przysieki

Przysieki – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, w gminie Skołyszyn. Ma status sołectwa.

Miejscowość leży nad rzeką Ropą przy drodze krajowej 28 i linii kolejowej nr 108 ze stacją Przysieki.

+Integralne części wsi Przysieki SIMC Nazwa Rodzaj 0360218 Granice część wsi0360247 Przysieczki część wsi0360224 Ślewczyna część wsi0360230 Tłoki część wsi

W Przysiekach żyła Zuzanna Stusowska (1866–1973), która w latach 1970. była najstarszą mieszkanką Polski.

1 grudnia 2014 minęło 650 lat od założenia wsi.

Środowisko Położenie geograficzne Przysieki leżą w Obniżeniu Gorlickim (513,66) i częściowo na Pogórzu Jasielskim na Pogórzu Karpackim w południowo-wschodniej Polsce. Stanowią wschodnią część gminy Skołyszyn i graniczą od wschodu z Trzcinicą i Osobnicą (gmina Jasło), od południa z Harklową i Pustą Wolą, z zachodu z Siedliskami Sławęcińskimi i od północy z Bączalem Dolnym – te wsie z gminy Skołyszyn. Najbliższymi miastami są Jasło (województwo podkarpackie) w odległości 9 km na wschód i Biecz (województwo małopolskie) odległy o 12 km na zachód. Środkowa część wsi to rozległa kotlina ciągnąca się wzdłuż przepływającej z zachodu na wschód rzeki Ropy, która osiąga maksymalną szerokość około 1,7 km o średniej wysokości w granicach 235–240 m. Rzeka Ropa ma tu charakter rzeki nizinnej o średnim spadku około 0,1%, o dość leniwym nurcie głębokim od 0,5 do 1,5 m i korycie szerokim na 20–30 m. Północ i południe wsi to teren pagórkowaty. Tuż przy granicy z Harklową znajduje się najwyższe wzniesienie wsi. Jest to stabilizowany i oznaczony betonową wieżą punkt triangulacyjny nr 708 o wysokości 347,79 m. Powierzchnia wsi wynosi 620,3 ha i stanowi 7,9% obszaru gminyRyszard Oleszkowicz, Skołyszyn. Zarys monograficzny, Skołyszyn 1998. wyd. II, str. 18, 170, 171.

Warunki naturalne Pod względem geologicznym teren wsi pokrywają mało odporne na erozję trzeciorzędowe piaskowce i łupki krośnieńskie pokryte madami i żwirami rzecznymi Ropy. Najżyźniejsze gleby występują w pasie nadrzecznym i są to mady brunatne. Przeważają gleby pseudobielicowe i brunatne właściwe przeważnie IV klasy bonitacyjnej. Parametry warunków klimatycznych zbliżone są do terenów podgórskich. Średnia temperatura roczna waha się w granicach 7,5–7,8 °C i najwyższa jest lipcu około 18 °C, a najniższa w styczniu. Suma opadów rocznych mieści się w przedziale 671–755 mm z największym nasileniem w czerwcu i sierpniu. Okres wegetacyjny wynosi od 203 do 208 dni. Dolina Ropy wywołuje dość częste zjawisko inwersji temperatur. Lasy położone głównie na północy i południu miejscowości zajmują niewielką powierzchnię.

Ochrona środowiska W Przysiekach znajduje się fragment specjalnego obszaru ochrony siedlisk w ramach sieci Natura 2000 o nazwie „Wisłoka z dopływami”. Oznaczony kodem PLH 180052 obejmuje obszar koryta rzeki Ropy wraz z wiklinami nadrzecznymi. W Ropie występuje 21 gatunków ryb z dominacją klenia, a znacznym udziałem brzany i lipienia.

Środowisko – galeria

Dzieje Pochodzenie nazwy Nazwa wsi jest nazwą kulturową i pochodzi od określenia dzieła rąk ludzkich. Jest związana ze wzmocnieniami obronnymi, tj. zasiekami, przysiekami w stosunku do grodu w Trzcinicy czy być może grodu bieckiegoWładysława Kołodziej, Gabriela Ślawska, Gmina Skołyszyn: przeszłość i teraźniejszość, Skołyszyn 2006 str.18-36,217-221. Przesieka oznacza także miejsce, gdzie wycięto drzewa w lesie. Na przestrzeni wieków nazwa przybierała różne formy. I tak w 1389 pojawia się nazwa Przesieki (przywilej króla Kazimierza Wielkiego); w 1401 w Księdze grodzkiej bieckiej istnieje wpis Przesieka; przed 1480 Jan Długosz używa nazwy Przeszyeky; od 1581 przybiera nazwę obecną PrzysiekiJózef Garbacik, redakcja Studia z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego, PWN Kraków 1964 str. 182,343,585. Zachowały się nazwy rejonów wsi jak Granice, Tłoki, Ślewczyna. Typowym przysiółkiem są Przysieczki.

Przynależność państwowa i administracyjna Historycznie wieś należała do: 1569–1772 – powiat biecki, województwo krakowskie, Korona Królestwa Polskiego; w czasie zaborów w Monarchii Habsburgów w Królestwie Galicji i Lodomerii: 1774–1782 – cyrkuł Pilzno, 1782–1789 – cyrkuł Dukla, 1790–1866 – cyrkuł Jasło, 1867–1918 – powiat Jasło, województwo krakowskie, Austro-Węgry; a następnie: 1918–1938 – powiat Jasło, od 1933 Gmina Zbiorowa Skołyszyn, województwo krakowskie, Rzeczpospolita Polska, 26.10.1939–18.01.1945 – okupacja niemiecka, starostwo Jasło, dystrykt krakowski, tzw. Generalne Gubernatorstwo, Rzesza Wielkoniemiecka, 1945–1954 – gromada Skołyszyn, gmina Skołyszyn, powiat jasielski, województwo rzeszowskie, Rzeczpospolita Polska, 1954–31.05.1975 – gromada Skołyszyn, a od 01.01.1973 gmina Skołyszyn, powiat jasielski, województwo rzeszowskie, Polska Rzeczpospolita Ludowa, 01.06.1975–31.12.1998 – gmina Skołyszyn, województwo krośnieńskie, Polska Rzeczpospolita Ludowa, od 1989 Rzeczpospolita Polska, 01.01.1999–nadal – gmina Skołyszyn, powiat jasielski, województwo podkarpackie, Rzeczpospolita Polska.

Historia

W XI wieku ukształtowała się osada Przysieki jako wieś rycerska. W XIV wieku król Kazimierz Wielki wykupił osadę z rąk prywatnych i 1 grudnia 1364 założył wieś Przysieki na prawie niemieckimStanisław Kuraś, Zbiór Dokumentów Małopolskich, Dokumenty z lat 1257–1420, PAN Kraków 1962 cz.I, str. 146, lp 112. Jako królewszczyzna Przysieki funkcjonowały ponad 400 lat do okresu zaboru austriackiego. W 1777 władze austriackie sprzedały wieś i stała się ona ponownie własnością prywatną do roku 1945. Była w posiadaniu między innymi rodzin Jabłonowskich, Stadnickich, Włodków a ostatnio de Laveaux. W okresie PRL (1945–1989) i latach współczesnych nastąpił wszechstronny rozwój miejscowości. W tym czasie podwoiła się liczba ludnościMieczysław Wieliczko, Jasielskie w latach drugiej wojny światowej, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej wyd.I, 1974, s. 361.

Czasy współczesne Demografia Przysieki liczą 1586 mieszkańców na koniec 2024 co plasuje je na 3 miejscu w gminie Skołyszyn pod względem liczby ludności po Święcanach i Skołyszynie. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 255,7 osoby/km². Najwyższą liczbę mieszkańców w historii Przysieki posiadały na koniec 2017 i wynosiła ona 1609 osób i stanowiła 12,3% wszystkich mieszkańców gminy. Według danych na koniec 2024 na ogólną liczbę 1586 mieszkańców było 826 kobiet i 760 mężczyzn. W 2021 było 65,2% osób w wieku produkcyjnym, 17,8%% osób poniżej 18 roku życia oraz 16,1% mieszkańców w wieku emerytalnym. Po szybkim wzroście liczby ludności po drugiej wojnie światowej w ostatnich latach nastąpiła stabilizacja na poziome około 1600 osób.

wykształceniedane z Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 brak podstawowe zawodowe średnie wyższeosób 34 389 380 358 74kobiet 24 222 130 202 48mężczyzn 10 167 250 156 26

Ludność w wieku 13 lat i więcej według płci i poziomu wykształcenia w 2002:

Oświata i kultura Początki szkolnictwa w Przysiekach związane są z siedzibą parafii, która znajdowała się w Sławęcinie. Już w XVI wieku istniała tam szkółka parafialna, gdzie proboszcz uczył katechizmu, pieśni kościelnych i ministrantury. W 1864 szkoła liczyła 65 uczniów i oprócz proboszcza zatrudniała jednego nauczyciela. W późniejszym okresie funkcjonują szkoły podstawowe w sąsiadujących z Przysiekami Trzcinicy (od 1881), Osobnicy (od 1890) i Harklowej (od 1881) i do nich uczęszczają uczniowie z PrzysiekPraca zbiorowa, W Gminie Skołyszyn, Roksana Krosno 2000, wyd. I, str. 111, 171. Pierwszą szkołę powszechną zorganizowano w Przysiekach po drugiej wojnie światowej. W połowie marca 1945 w znacjonalizowanym budynku dworskim otwarto dwuoddziałową filię szkoły w Trzcinicy. W okresie 1949–51 szkoła przekształciła się w siedmiooddziałową. W roku szkolnym 1948/49 w szkole 114 uczniów uczyły trzy nauczycielkiCzesław Leosz, Sto lat działalności i rozwoju OSP w Przysiekach 1899–1999, Skołyszyn 1999, str. 11–96. W 1951 roku placówkę przeniesiono do sal budynku poczty koło stacji kolejowej, ponieważ w zabudowaniach byłego dworu utworzono Państwowy Ośrodek Maszynowy. Dzięki zaangażowaniu społeczeństwa i zebranym środkom Społecznego Funduszu Budowy Szkół przystąpiono do budowy nowej szkoły na przydzielonej z parcelacji działce. 27 listopada 1958 dokonano uroczystego otwarcia szkoły. Dyrektorem szkoły była Władysława Dominik, a w szkole uczyły jeszcze 4 nauczycielki. Była to szkoła siedmioklasowa. Przekształcono ją w 8-klasową w roku szkolnym 1966/67. Ostatni absolwenci 8-letniej szkoły zakończyli naukę w 2000, bowiem w tym roku wprowadzono gimnazja na bazie 6-letniej podstawówki. 29 maja 2004 szkoła otrzymała imię Anny Jenke. W ostatnich latach liczba uczniów w szkole maleje. W 2008 było 86 uczniów, w 2010 – 70, a w 2013 uczyło się 67 uczniów. Najbliższe gimnazja funkcjonują w Trzcinicy i Skołyszynie, a szkolnictwo średnie w Zespole Szkół w Trzcinicy, dawnej szkoły rolniczej. Szkoła rolnicza w Trzcinicy powstała 15 września 1945 w budynkach podworskich i po browarze Klominków i jej absolwentami było wielu uczniów z Przysiek.

Ośrodkiem życia kulturalnego wsi jest dom ludowy położony w centrum wsi. Wybudowany w 1936, remontowany w latach 1958–1960. W 1955 w domu ludowym rozpoczęto wyświetlanie raz w tygodniu filmów kina objazdowego. Służy do przygotowania i obsługi życia publicznego (wybory, zebrania wiejskie) oraz wszelkiego rodzaju spotkań i imprez, dawniej między innymi wesel. W domu ludowym ma siedzibę Koło Gospodyń Wiejskich. Zostało zorganizowane w Przysiekach w 1960 i zrzeszało 50 członkiń. W 1990 do Koła należało 40 osób. W latach 1991–1998 zawiesiło działalność. Po wznowieniu jej należało do niego około 30 kobiet, a później w 2008 – 21, 2013 – 11. Koło organizowało szkolenia, kursy, pokazy, dziecińce w okresie nasilonych prac polowych oraz przygotowuje imprezy okolicznościowe kontynuujące tradycje i zwyczaje. W domu ludowym ma siedzibę założone 14 grudnia 2011 roku Stowarzyszenie Przysieki Nasz Dom. Za podstawowy cel stowarzyszenie przyjęło wszechstronną działalność społeczno-gospodarczą na rzecz mieszkańców.

Miejscowość nie posiada biblioteki, a najbliższe znajdują się w ośrodku gminnym w Skołyszynie oraz w Jaśle.

Infrastruktura społeczna i budownictwo mieszkaniowe – galeria

Gospodarka i życie społeczne Po zakończeniu II wojny światowej następuje okres rozbudowy i modernizacji wsi. Nastąpił zasadniczy wzrost liczby budynków mieszkalnych. W 1945 było ich około 120, a w 2011 już 448.

Zmiany liczby budynków mieszkalnych Rok:19451955199920052011Liczba budynków mieszkalnych:120165375415448 Wieś na przełomie lat 40. i 50. zelektryfikowano, a pod koniec lat 60. zgazyfikowano. Sieć wodociągową wybudowano latach 90. Dzięki pozyskanym środkom z Unii Europejskiej w 2009 oddano do użytku oczyszczalnię ścieków, a w 2015 zakończono budowę kanalizacji sanitarnej.

Na gruntach pozostawionych na cele społeczne z reformy rolnej utworzono w 1951 Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną. Spółdzielnię rozwiązano w 1956, a działkę i budynki zaadaptowano na uruchomienie nowej fabryki. W czerwcu 1957 powstał wydział W-2 Jasielskich Zakładów Przemysłu Terenowego i produkował najpierw piecyki blaszane, kuchnie kaflowe i wyroby prasowane a od 1967 piecyki gazowe. 18 grudnia 1972 zakład zmienia nazwę na Fabryka Armatur Jafar. W latach 1972–78 w Przysiekach następuje rozbudowa wydziału. Powstaje odlewnia i kuźnia mosiądzu i następuje całkowita zmiana produkcji na armaturę sanitarną i sieci domowej z mosiądzu. W 1994 przedsiębiorstwo sprywatyzowano co korzystnie wpłynęło na dalszy jego rozwój. W 1999 zatrudnionych było w spółce 296 pracowników. Około 50% produkcji eksportuje się do 30 krajówPraca zbiorowa, Rocznik Jasielski 1999, tom IV, (Piotr Czyżowicz, Fabryka Armatur Jafar S.A. str. 173–180)Praca zbiorowa, Rocznik Jasielski 2003, tom V, (Witold Lechowski, 50 lat Fabryki Armatur Jafar S.A. w Jaśle str. 131–140).