Zaszków – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrowskim, w gminie Nur.
Wieś królewska położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie nurskim w ziemi nurskiej województwa mazowieckiegoMazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 3.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Jana Apostoła w Nurze.
Historia wsi Początkowo wieś książęca lokowana na prawie chełmińskimN. D. Tomaszewski, Historia Ciechanowca do roku 1947, Ciechanowiec 2008, s. 43., później nadana kościołowi. W starych dokumentach nazwę wsi zapisywano jako: Zaskow lub Saskow.
Wspomniana w bulli papieża Hadriana IV z 18 kwietnia 1155 rokuBulla Hadriana IV w serwisie Polska.pl.. Książę Bolesław w roku 1161 nadaje miejscowość klasztorowi w Czerwińsku.
W roku 1254 wróciła do domeny książęcej. W 1500 książę Konrad zezwolił Mikołajowi Jeżowi z Zaszkowa na wybudowanie młyna z dwoma kołami: mącznyn i foluszowym. Wyposażył go również w 5 morgów ziemi.
Po 1526 wieś królewska. Należała między innymi do uposażenia królowej Bony. Znajdowała się w obrębie Starostwa nurskiego. Lustracja z 1564 r. wykazała: włók wszystkich 43 ¼ … na których siedzi kmieci 67, z czego można przypuszczać, że żyło tu około 300 osób. Poza tym zanotowano 14 rodzin zagrodników i 3 karczmy (w tym jedna opuszczona).
W czasie potopu szwedzkiego, przez około dwa tygodnie, przebywał tu ze swoimi wojskami, książę Bogusław Radziwiłł.
Jako królewszczyzna wielokrotnie dzierżawiony:
w 1578 podatek płacił Jan Gutkowski. Grunty orne 32 łanów kmiecych, 6 zagrodników, 3 rzemieślników, 2 komorników, 2 rzeźników, 2 rybaków. Wieś zachowuje więc charakter targowiska w 1595 przywilej na dzierżawę Zaszkowa otrzymali: Anna i Andrzej Chądzyńscy lustracja z 1661 wymienia jako dzierżawcę Kazimierza Chądzyńskiego, gospodarującego na ½ włóki (8 ha.). Można przypuszczać, że liczba osób mieszkających we wsi, spowodowana potopem szwedzkim, spadła do kilkudziesięciu osób według spisu podskarbińskiego z roku 1771 dzierżawę Zaszków z przyległościami posiadała Anastazya Straszewska, łowczyna dobrzyńska, opłacając 505 złp. kwarty i 100 złp. hyberny koniec XVIII w. – żona Aleksandra Ossolińskiego na początku XIX wieku dzierżawcą folwarku narodowego Zaszków był Leon Grąbczewski.Szlachta w parafii Nur część 9 [w:] http://katalogszlachty.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11471:szlachta-w-parafii-nur-cz-9&catid=50:ad1&Itemid=68, 5 X 2016
Od roku 1795 wieś rządowa, początkowo zarządzana przez rząd pruski, od 1807 r. przez Księstwo Warszawskie, a od 1815 Komisję Skarbu Królestwa Polskiego. Jako dobra rządowe, wieś dzierżawiona pierwszej połowie wieku XIX m.in. przez Leona Grąbczewskiego. Po powstaniu listopadowym Zaszków włączony do dóbr rządowych Jasienica.
W roku 1827 wieś liczyła 28 domów i 180 mieszkańców.
Na podstawie ukazu carskiego w roku 1864 ziemia została rozdzielona między chłopów, ale folwark dalej należał do dóbr Jasienica.
Pod koniec XIX w. powiecie ostrowskim, w gminie Nur; we wsi 47 domów i 308 mieszkańców, gorzelnia i wiatrak.
Na początku sierpnia 1920 r. cofające się przed nawałą bolszewicką oddziały polskie, stoczyły zwycięski bój w okolicy wsi.
Przeprowadzony w 1921 r. spis powszechny wykazał 77 domów i 435 mieszkańców. W folwarku 6 domów i 160 mieszkańców (w tym 9 Żydów). W roku 1929 właścicielem folwarku o powierzchni 468 ha był Józef Gromada.
Historia szkolnictwa Jednoklasowa szkoła powszechna o jednym nauczycielu istniała w Zaszkowie przed II wojną światową. Szkoła 1. klasowa posiadała najczęściej 4 oddziały. Nauka trwała w zasadzie siedem lat, przy czym trzeci oddział trwał dwa, a IV trzy lata. W 1923 roku szkoła liczyła 55 uczniów, w 1924 – 60, w 1925 – 78, w 1926 – 58, w 1930 – 74, w 1932 – 65.W. Jemielity, Szkoły powszechne w województwie białostockim w latach 1919–1939, Łomża, 1991, s. 9,57.
Nauczyciele: 1925 – Aniela Zaćmińska, 1929 – Władysław Rosa, 1930-1934 – Bronisław Rydzewski.
Majątek w Zaszkowie W 1893 r. folwark Zaszków o powierzchni 946 morgów zostaje oddzielony od dóbr Jasienica. Przed rokiem 1908 był własnością Adama hr Starzeńskiego z pobliskich Nowodworów. Do 1927 r. posiadłości Zaszków i Adamowo należały do Stanisława Kołaczkowskiego, absolwenta Akademii Rolniczej w Dublanach. Chory na gruźlicę Kołaczkowski często wyjeżdżał na leczenie do Włoch. Zafascynowany tamtejszą przyrodą, założył w Zaszkowie park, składający się z wielu drzew i krzewów przywiezionych z Italii. Ponieważ zagraniczne leczenie na niewiele się zdało, sprzedał swoje majętności i z żoną i dorosłą córką zamieszkał w willi w Milanówku.
Nowym nabywcą ziemi w Zaszkowie i Adamowie został Józef Gromada, który gospodarował wcześniej w niewielkim majątku Marynin, koło Krasnegostawu. Żona namówiła go aby opuścił to miejsce z powodu zbyt dużego zaangażowania w sprawy społeczne. Przypuszczała, że z powodu nawału pracy, zrezygnuje z publicznych zajęć. Przewidywania te jednak nie sprawdziły się. I tu udzielił się mu instynkt społecznikowski. Pracował w zarządzie pobliskiej mleczarni w CiechanowcuJ. Włodek, Pamiętniki historyczne tom I, Ciechanowiec 2005, s. 134–135.. Został posłem na sejm w II RP.
Główny dochód majątku pochodził z gorzelni, w której wykorzystywano uprawiane na tutejszych polach ziemniaki. Uzyskaną w zakładzie pulpą karmiono krowy w folwarku. Właściciel zaplanował również produkcję soków pitnych. Wybuch II wojny pokrzyżował te plany.
Na przełomie września i października 1939 r. przyszedł do Zaszkowa milicjant żydowski z Ciechanowca i zlecił aby Pan Gromada udał się z nim na posterunek. Był to ostatni jego wymarsz z tej wsi. Wywieziony na Syberię, zamarzł podczas robót leśnych.
Niemcy upaństwowili folwark w Zaszkowie, natomiast nie wykonali tego w Adamowie. Dlatego też żona Pana Gromady i córka Krystyna przebywały tam w latach 1941–1944. Ponieważ ziemię w Adamowie rozparcelowano w 1944 r. obie panie, obawiając się aresztowania, skryły się w głębi Polski. Pani Gromadzina zamieszkała u swojej rodziny w Pogorzeli w województwie poznańskim.
Współcześnie Część wioski, na południe od drogi Ciechanowiec – Nur należy do tzw. Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Bugu i NurcaRozporządzenie Nr 99 Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 grudnia 1999 r. w sprawie wyznaczenia Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Bugu i Nurca w gminie Nur.. Zaszków na stronie UG
Organizacje pożytku publicznego Ochotnicza Straż Pożarna w Zaszkowie, Zaszków 48, 18-322 Nur
Ludzie związani z Zaszkowem Józef Gromada
Przypisy Raport o stanie gminy Nur w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 12 BIP gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji
Kategoria:Nur (gmina) Kategoria:Wsie królewskie I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)