Brożec (dodatkowa nazwa w j. niem. Broschütz) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, w gminie WalceRozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (). Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej.

W latach 1945–1954 miejscowość należała do gminy Walce w powiecie prudnickim. W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Brożec, po jej zniesieniu w gromadzie Żużela. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.

Miejscowość stanowi 18,7% powierzchni gminy Walce zajmując obszar 12,97 km². W Brożcu mieszka też 14,6% mieszkańców gminy.

Geografia Brożec znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Leży na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Pod względem administracyjnym Brożec położony jest w południowej części województwa opolskiego, w powiecie krapkowickim, w gminie Walce, tuż przy granicy z gminą Krapkowice. Znajduje się w odległości około 21 km od granicy z Czechami. Należy do Euroregionu Pradziad.

Sołectwo Brożec obejmuje obręb wsi Brożec. Zajmuje powierzchnię 13 km². Graniczy z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Żywocice, Żużela, Stradunia, Grocholub, Kromołów, Kórnica, Ściborowice, Pietna.

Wieś leży na Nizinie Śląskiej. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Brożec znajduje się w granicach mikroregionu Równina Walców (318.59.1). W obszarze wsi przepływają strugi Białynka, Mosacz i Swornica.

Na północ od miejscowości znajduje się las Mosacz, a na południowy wschód las Fazanica i pole o nazwie Podgół. W pobliżu wsi znajdują się pola o nazwach Lipówka i Napłatki.

Nazwa Pod nazwą Brosci miejscowość pojawia się już w 1228 roku w łacińskim dokumencie wydanym przez Kazimierza I Opolskiego, w którym miejscowość wymieniona jest w szeregu miejscowości założonych na prawie polskim iure polonico.

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od pierwszego właściciela lub zasadźcy o imieniu Brożek. W łacińskim dokumencie z 1282 roku wydanym przez kancelarię biskupa wrocławskiego Tomasza miejscowość zanotowana została w formie Brosez. Pierwotna nazwa została później zgermanizowana – początkowo na Broszetz, a później na Broschütz tracąc swoje znaczenie. Na polskojęzycznej mapie wydanej w 1772 miejscowość została podpisana nazwą Broza.

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod polską nazwą Broszec oraz dwiema zgermanizowanymi Broszetz i Broschütz. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod niemiecką nazwą Broschütz, a także wymienia zniekształconą, polską nazwę Broscec we fragmencie: "Broschütz (1282 Brosez, 1383 Broschicz, 1534 Broschetz, polnisch Broscec)".

Za czasów narodowego socjalizmu Hitlera, wioska nosiła nazwę Schobersfelde. 15 marca 1947 r. nadano miejscowości, wówczas administracyjnie należącej do powiatu prudnickiego, polską nazwę BrożecRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()..

Historia Ślady pobytu człowieka na terenie obecnej wsi Brożec, potwierdzone badaniami archeologicznymi, sięgają epoki neolitu. Przez obszar wsi prawdopodobnie przechodził „bursztynowy” szlak handlowy z Opola na Morawy.

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z dokumentu z 1228. Założycielami wsi byli cystersi z klasztoru w Kazimierzu. W 1290 cała dziesięcina została przypisana klasztorowi norbertanek w Czarnowąsach. W dokumentach z 1319 wymieniony został sołtys w Brożcu, co świadczy o lokowaniu wsi na prawie magdeburskim, a także Milo Plebanus de Brozec – notariusz przeora klasztoru Gottfrieda z Czarnowąsów, co potwierdza istnienie rzymskokatolickiej parafii we wsi.

W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego. W czasie rejzy husytów na Śląsk, w marcu 1428 Brożec wraz z okolicznymi wsiami został splądrowany i zniszczony przez husytów. Panujący na Opolu i Głogówku książęta Jan II Dobry i Mikołaj II niemodliński wystawili w 1483 dokumenty, w których potwierdzili należne mieszkańcom wsi grunty i prawo wypasania owiec. Wymienione zostały imiona i nazwiska ówczesnych mieszkańców, jak: sołtys Matthes Strziga, Sigmund Januschkowitz, Paul Kozura, Thomas Sadlo, Matthes Las, Hedwig Kotorz, Klement Nadorostlo, Gregor Petran. mały|upright|lewo|Pieczęć Brożca (1723) W urbarzach głogówieckich z 1571 i 1635 występują nazwiska m.in. 25 gospodarzy zamieszkujących wieś, w tym: Jacob Scholtiss, Cristof Scholcz, Walekh Niedorosly, Steffan Gawranekh, Viczenczm Wrubel, Peter Skowronek i Bartekh Pelka. Zgodnie z urbarzami, znajdujący się na północ od wsi las olchowy już wtedy nosił nazwę Mosacz. W 1602 roku Georg II von Oppersdorff kupił od klasztoru w Czarnowąsach wieś Brożec wraz z należnymi dziesięcinami. Oppersdorffowie założyli folwark w Brożcu. W 1633 na Śląsku panowała epidemia dżumy, przez którą zginęła ⅓ mieszkańców Brożca. W okresie wojny trzydziestoletniej mieszkańcy wsi przeszli na wiarę protestancką. Po zakończeniu wojny, staraniem pana na Głogówku, nastąpił okres kontrreformacji. W 1661 założono wiejską księgę chrześcijan, a w 1666 księgę chrztów. mały|Brożec (Broza) wśród miejscowości ziemi prudnickiej na polskojęzycznej mapie z 1772 Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego głogóweckiego w Monarchii Habsburgów. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk. W latach 1774–1775 wzniesiony został nowy kościół Wszystkich Świętych. W tym okresie funkcję wójta we wsi pełnił Florian Barton. Wieś posiadała swoją własną pieczęć, która przedstawiała w polu kłosy zbóż, a w otoku napis: BROSCHÜTZ: GEM: SIGL / NEYSTAETER CREYS (). mały|upright|Pieczęć Brożca (1827) W 1825 wieś liczyła 312 mieszkańców, w tym 6 protestantów. Funkcjonowała szkoła z jednym nauczycielem. 1 maja 1874 miejscowość stała się siedzibą gminy Brożec w powiecie prudnickim, rejencji opolskiej. W 1890 Brożec miał 738 mieszkańców. W 1910 wzniesiono nowy budynek szkoły. Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 777 mieszkańców Brożca 16 posługiwało się językiem niemieckim, a 761 językiem polskim. W 1920 w Brożcu powstał pomnik upamiętniający mieszkańców wsi, którzy zginęli podczas I wojny światowej (rozbudowany w 1991 o tablice z nazwiskami poległych w II wojnie światowej). W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Brożec znalazł się po stronie wschodniej, w obszarze objętym plebiscytem. Do głosowania uprawnione były w Brożcu 572 osoby, z czego 428, ok. 74,8%, stanowili mieszkańcy (w tym 425, ok. 74,3% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 563 głosy (ok. 98,4% uprawnionych), w tym 562 (ok. 99,8%) ważne; za Niemcami głosowały 533 osoby (ok. 94,8%), a za Polską 29 osób (ok. 5,1%). mały|Pomnik poległych w I i II wojnie światowej W okresie międzywojennym nastąpił we wsi rozwój rolnictwa i rzemiosła. Jej mieszkańcy specjalizowali się m.in. kowalstwem, ślusarstwem, stolarstwem, kołodziejstwem, krawiectwem, szewstwem i malarstwem. Znajdował się w niej sklep spożywczy Augusta Kowalsky’ego, masarnie prowadzili Leon Rogosch i August Schady, piekarnie Erich Korgel i Joseph Gabor. Pocztę prowadziła Maria Namyslo. Gospody były prowadzone przez Marię Namyslo i Josefa Donitza. Funkcjonowała orkiestra dęta oraz ochotnicza straż pożarna. We wsi był folwark z gorzelnią i lasem należący do Reichsgrafa von Oppersdorff z Głogówka. W latach 20. XX wieku w pobliskim lesie powstała leśniczówka (wysadzona w latach 80. XX wieku). W 1938 zbudowano betonową drogę do Krapkowic.

Według wyników ankiety kościelnej z 1931, odsetek Polaków wśród mieszkańców Brożca oceniono na 30–40%. W 1938 nazistowska organizacja Bund Deutscher Osten, zbierająca dane na temat języków używanych przez Ślązaków, napisała raport z ankiety przeprowadzonej w Brożcu: „Brożec. pow. prudnicki (r. 1937–38): Nie zaznacza się wzrost języka niemieckiego. W czasie próby zbierania podpisów – celem zwiększenia liczby nabożeństw niemieckich ujawniła się kontrakcja, podczas której przywódca wieśniaków Jan Kurpiela i ogniomistrz z miejscowej straży pożarnej, Cebula Alojzy, osobiście zbierali podpisy, aby się przeciwstawić tej akcji. Od tego czasu jest spokój, lecz Niemcy odczuwają nawet spadek niemczyzny w Kościele”.

W okresie II wojny światowej w Brożcu pracowali robotnicy przymusowi z Polski, m.in. z miejscowości: Niegowonice, Wręczyca Wielka, Bór Zapilski i Grześka. Armia Czerwona wkroczyła do Brożca w drodze na Prudnik podczas operacji górnośląskiej rankiem 19 marca 1945. Plebania została zajęta na potrzeby wojska. Ksiądz Jan Smogorzewski opisał w kronice parafialnej sytuację we wsi: „[…] budynki nie zostały zniszczone. […] Dużo ludności brakowało w domach – szczególnie mężczyzn. W parafii mieszkało około 100 rodzin repatriantów zza Buga, osiedlona tu przez PUR”.

Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim. Mieszkańcom Brożca, posługującym się dialektem śląskim bądź znającym język polski, pozwolono pozostać we wsi po otrzymaniu polskiego obywatelstwa.

W latach 1945–1950 Brożec należał do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Walce, w latach 1954–1961 była siedzibą gromady Brożec, a w latach 1961–1972 należała do gromady Żużela. Podlegała urzędowi pocztowemu w Głogówku.

W 1949 we wsi znajdowały się między innymi: szkoła podstawowa prowadzona przez Inspektorat Szkolny w Prudniku, kotlarz, krawiec, dwóch piekarzy, dwóch wędliniarzy. Do 1956 roku Brożec należał do powiatu prudnickiego. W związku z reformą administracyjną, w 1956 Brożec został odłączony od powiatu prudnickiego i przyłączony do nowo utworzonego krapkowickiego.

W okresie powojennym wieś została rozbudowana. Powstały nowe ulice: Kwiatowa, Podgórna i Nowa. Na pozostałych został dobudowany szereg budynków. W 1978 wzniesiono budynek przedszkola. 26 czerwca 1983 za sprawą arcybiskupa Alfonsa Nossola wieś wizytował kardynał Joseph Ratzinger, od 2005 papież Benedykt XVI. Fakt ten upamiętniono na tablicy okolicznościowej w kościele parafialnym. W 1994 i 1995 do wsi doprowadzono sieć wodociągową i telefoniczną. W latach 2017–2018 zbudowano kanalizację sanitarną w Brożcu.

Mieszkańcy mały|Dwujęzyczny, polsko-niemiecki znak powitalny przy wjeździe do Brożca Miejscowość zamieszkiwana jest przez mniejszość niemiecką oraz Ślązaków. Mieszkańcy wsi posługują się gwarą prudnicką, będącą odmianą dialektu śląskiego. Należą do podgrupy gwarowej nazywanej Buchciołrzy.

Liczba mieszkańców wsi 1679 – ok. 150 1784 – 250 (liczba parafian w wiosce) 1825 – 312 1830 – 312 1855 – 534 (wraz ze Swornicą, obecnym przysiółkiem Grocholubia) 1861 – 531 (wraz ze Swornicą) 1871 – 547 1885 – 645 1890 – 738 1905 – 735 1910 – 777 1920 – 820 1933 – 887 1939 – 886 1941 – 886 1966 – 823 1998 – 968 2002 – 933 2009 – 863 2011 – 850 2015 – 834 2016 – 825 2017 – 810 2018 – 795 2019 – 796 2020 – 782

Zabytki mały|Budynek mieszkalny, dawna karczma i sklep mały|Budynek dawnej rządcówki Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są: kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, barokowy, wybudowany w 1779 roku przez ks. Klosego jest najstarszym kościołem w gminie. Szczególnie cenne zabytki w kościele to barokowa ambona, konfesjonał, chrzcielnica oraz XIX-wieczne organy kapliczka, w rozwidleniu dróg, z pocz. XX w.