mały|240px|Kościół św. Marcina Biskupa Marcinkowice (Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Informacje ogólne Wieś położona jest 7,5 kilometra od Oławy, nad rzeką Oławą. Przez wieś przebiega droga krajowa nr 94, łącząca wieś z Wrocławiem i Oławą. Miejscowość ma powierzchnię 777,84 ha.

We wsi znajdują się dwa sklepy spożywczo-przemysłowe, obydwa należące do sieci „Euro Sklep”. We wsi znajduje się też bankomat Banku Spółdzielczego w Oławie należącego do Spółdzielczej Grupy Bankowej, otwarty 29 maja 2010 r., a także placówka Poczty Polskiej.

Podział administracyjny W okresie pruskim wieś była siedzibą gminy, a we wsi funkcjonował urząd stanu cywilnego. Od 1816 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Do 1928 r. Marcinkowice (Märzdorf) podzielone były na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk). W 1928 r. w wyniku reformy administracyjnej likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Marcinkowice (Märzdorf) został wchłonięty przez wieś gminną o tej samej nazwie.

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945–1954 wieś należała i była siedzibą gminy MarcinkowiceWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa, następnie w latach 1954-1972 wieś należała i była siedzibą gromady MarcinkowiceUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej OławaUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś należała do powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 należała do urzędu rejonowego w Oławie.

Historia

Do 1400 r. n.e. Teren obecnej wsi zamieszkany był już w okresie neolitu i epoki brązu. We wsi znaleziono cmentarzysko z grobami ciałopalnymi i szkieletowymi z okresu epoki brązu i kultury lateńskiej z ok. 200 roku p.n.e. Z okresu kultury lateńskiej odnaleziono też celtyckie artefakty, jak metalowe części uprzęży końskich, sprzączki do pasów i ozdoby. Odnaleziono też fragmenty wczesnośredniowiecznej osady, zamieszkałej przez Słowian.

Wieś pochodząca z XIII w. o układzie ulicówki z kościołem i młynem w centrum, założona ok. 1290 r. przez rycerza Marcina Gallicusa (Martin Gallicus, Walch). Wieś znajdowała się na trasie szlaku handlowego łączącego Wrocław z Oławą, biegnącej wzdłuż rzeki Oławy. Około 1300 r. we wsi zaczął funkcjonować kościół, pierwszy raz wspomniany w 1343 r. Do 1343 r. wieś należała do klasztoru św. Macieja we Wrocławiu, należącego do zakonu Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą, do której należał też folwark we wsi.

Krzyżowcy sprzedali wieś Merbotowi von Hain, marszałkowi księstwa legnickiego za rządów księcia Bolesława III Rozrzutnego i sędziego na dworze książąt świdnickich, który oprócz Marcinkowic posiadał też Przeworno i Przeczę, którego ród pochodził z okolic Norymbergi. Merbot von Hain niedługo potem, ok. 1343 r. sprzedał wieś Tyczko von Borsnitzowi. W połowie XIV w. wieś należała do księcia brzeskiego Ludwika I, a w 1393 r. wieś należała do Konrada von Borsnitza, syna Tyczka von Borsnitza, który był starostą brzeskim. Do rodu von Borsnitzów oprócz Marcinkowic należały też Groblice, Kuchary, Piekary i część Niemila. W 1394 r. we wsi jest wspomniany sołtys, zaś powierzchnia wsi wynosiła 21 łanów czynszowych. Konrad sprzedał wieś w 1396 lub 1397 r. zakonowi Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą, którzy posiadali wieś do czasu sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r..

Lata 1400-1945 W okresie wojen husyckich w XV w. wieś opustoszała, po czym została założona od nowa. W czasie wojny trzydziestoletniej w pierwszej połowie XVII w. wieś została zniszczona, a kościół we wsi został spalony i zniszczony. W 1649 r. wieś została odbudowana po zniszczeniach z czasów wojny trzydziestoletniej. W 1666 r. we wsi jest wspomniany nowy kościół, wybudowany z drewna i gliny. W 1675 r. w kościele powstał ołtarz główny, a w 1685 r. portatyl z relikwiami. W 1777 r. wieś padła ofiarą pożaru. W 1783 r. we wsi jest wspomniana szkoła katolicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W 1787 r. we wsi powstał nowy kościół z muru pruskiego.

W 1810 r. w wyniku sekularyzacji dóbr zakonnych wieś stała się własnością pruskiego urzędu domenalnego (Domainen-Amt) w Siechnicach (Tschechnitz), który jest wspomniany jako właściciel wsi w 1819 r. Od 1830 r. wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie, natomiast folwark pozostawał własnością najpierw urzędu domenalnego w Siechnicach, a w 1894 i 1937 r. jako właściciel folwarku we wsi jest wspomniany pruski domenalny urząd skarbowy (Königlicher Domänen-Fiskus, później Preußischer Domänen-Fiskus). W 1870 r. we wsi wybudowana została nowa szkoła, prowadzona od 1895 r. przez siostry z zakonu elżbietanek, które prowadziły również ochronkę w dawnej placówce pocztowej.

W latach 1925-1932 r. we wsi wybudowany został nowy kościół, który zastąpił dotychczasowy z końca XVIII w., będący w złym stanie technicznym na początku XX w.. Kościół ten został wybudowany z granitu pochodzącego z kamieniołomów w Strzelinie i Strzegomiu. Przed II wojną światową we wsi znajdowały się kino, sala widowiskowa i restauracja.

Historia najnowsza W 1945 r. wieś została zajęta przez oddziały Armii Czerwonej, a w wyniku walk z Wehrmachtem wieś została nieznacznie uszkodzona. W 1945 r. na teren wsi przybyli pierwsi polscy osadnicy, a we wsi utworzony został posterunek Milicji Obywatelskiej i placówka pocztowa. W 1946 r. otwarty został we wsi urząd stanu cywilnego, a także szkoła. W styczniu 1948 r. we wsi mieszkało już 112 polskich rodzin. W 1955 r. we wsi otwarta została świetlica, a w w 1967 r. utworzono we wsi ośrodek zdrowia. W 1973 r. państwowe gospodarstwo rolne w Polwicy utworzyło osiedle mieszkaniowe dla pracowników PGR-uPoławski et al., Monografia powiatu oławskiego, s. 13-14. Osiedle to należało do PGR-u w Polwicy do 1993 r., kiedy to Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa likwidująca PGR-y przekazała osiedle w Marcinkowicach (wraz z innym osiedlem w Wierzbnie) spółdzielniom mieszkaniowym.

W 1991 r. uruchomiono we wsi nową centralę telefoniczną, a w 1997 r. otwarto nowy budynek szkoły. W 2005 r. otwarto we wsi plac zabaw, a w 2008 r. halę sportową. Wieś zaczęła się dynamicznie rozwijać po powodzi z 1997 r., kiedy wiele osób osiedliło się we wsi na terenach niezagrożonych zalaniem.

W 2008 r. we wsi powstał klub piłki siatkowej Amator Marcinkowice, który brał udział w Powiatowej Lidze Siatkówki w 2009 i 2010 r.. Około 2009 r. we wsi znajdowały się szkoła z oddziałem przedszkolnym, biblioteka, sala sportowa, bar, apteka, ośrodek zdrowia, boisko do piłki nożnej, kort tenisowy i plac zabaw. mały|Kościół w Marcinkowicach na rycinie autorstwa Friedricha Bernharda Wernera z połowy XVIII w. W grudniu 2025 r. oddano do użytku nowy most przez rzekę Oławę w ciągu ulicy Piastowskiej, stanowiącej drogę łączącą Marcinkowice z Zakrzowem. Stary most był zbyt mały i powodował spiętrzenie wód rzeki oraz uległ uszkodzeniu w czasie powodzi we wrześniu 2024 r..

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Marcinkowice nosiły następujące nazwy:

1291 i 1342 r: Martini villa lub Martinsdorf 1343 r.: Mertinsdorf 1358 r.: Meroczin 1396 r.: Mertynsdorf 1783 r.: Merzdorf 1819 r.: Mertzdorf 1830 r.: Märzdorf do 1945 r.: Märzdorf (niemiecka nazwa wsi) od 1945 r.: Marcinkowice (polska nazwa wsi, nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym ŚląskuObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska, wcześniej wspomniana w tomie VI „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1885 r.)

Nazwa wsi pochodzi od imienia zasadźcy wsi, Marcina (Martin).

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Märzdorf" do grupy nazw wsi wywodzących się od imion ich zasadźców, które stały się nierozpoznawalne w języku ludowym na skutek przekształceń głosek i skróceń. Adamy podawał znaczenie nazwy wsi w języku niemieckim jako "Dorf des St. Martin".

Gospodarka mały|Budynek folwarku w Marcinkowicach W 1343 r. we wsi był wspomniany folwark. Pod koniec XIV w. we wsi znajdował się dwór, folwark, karczma i młyn wodny. We wsi znajdowało się kilkanaście gospodarstw kmiecych, którzy płacili właścicielom wsi czynsz w ramach świadczeń za użytkowanie gruntów i pracowali w folwarku.

W 1783 r. we wsi znajdował się folwark oraz dwa młyny. W 1819 r. we wsi znajdowały się karczma, młyn i kuźnia. W 1830 r. znajdował się folwark i dwa młyny: jeden zbożowy wodny i drugi przetwarzający kory drzew na wióry (Lohmühle). W połowie XIX w. we wsi znajdował młyn wodny, 8 zakładów rzemieślniczych i 2 sklepy. W 1845 r. odnotowano we wsi hodowlę 782 owiec-merynosów, uprawę tytoniu i rzepaku, popyt na produkcję siana i działalność pszczelarską.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 485 ha, z czego pola uprawne stanowiły 390 ha, łąki 30 ha, a lasy 3 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 14,88 marek niemieckich za hektar pola, 18,80 marek za hektar łąki i 3,92 marek za hektar lasu. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) w tym samym roku wynosiła 378 ha, z czego pola uprawne stanowiły 213 ha, łąki 125 ha, a lasy 1 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 16,49 marek niemieckich za hektar pola, 29,36 marek za hektar łąki i 4,23 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 891,5 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 16,04 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Lizawicach (Leisewitz).

Przed II wojną światową we wsi znajdowały się młyn wodny, dwie fabryki papierosów i dwie stacje paliw.

Po II wojnie światowej w 1945 r. ponownie otwarty został młyn. W 1947 r. we wsi powstał punkt Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. W okresie PRL-u i do 1993 r. na terenie wsi funkcjonował zakład rolny należący do jednostki w Teodorowie będącej częścią państwowego gospodarstwa rolnego w PolwicyPoławski et al., Monografia powiatu oławskiego, s. 11 i 13. W 1989 r. we wsi powstał gazociąg, a w 2000 r. wodociąg.

Około 2009-2010 r. we wsi znajdował się gazociąg, wodociąg, kanalizacja, sklepy, zakład fryzjerski oraz firmy produkcyjne i usługowe, znajdujące się przy drodze wjazdowej do wsi od strony Oławy.

Zdrowie We wsi znajduje się apteka i gabinet lekarza rodzinnegoRaport o stanie gminy..., s. 12. We wsi znajduje się również zakład weterynaryjny.

Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.

Religia lewo|mały|Kaplica cmentarna na terenie cmentarza w Marcinkowicach