Bonanza – amerykański westernowy serial telewizyjny wyprodukowany przez telewizję NBC, opowiadający o życiu farmera Bena Cartwrighta i jego synów.

Fabuła Akcja rozgrywa się po wojnie secesyjnej na ranchu Bena Cartwrighta Ponderosa, położonym w stanie Nevada nad jeziorem Tahoe niedaleko Virginia City. Każdy z synów Bena miał inną matkę, ale wszystkie zmarły, a wychowaniem synów musiał się zająć samotny ojciec. Bonanza to klasyczny western obyczajowy – bohaterowie, czterej mężczyźni żyjący na samotnym ranczu na Dzikim Zachodzie, mają liczne przygody i napotykają wiele problemów, które dzielnie przezwyciężają. W swym postępowaniu kierują się niezłomnymi zasadami moralnymi, hołdując tradycyjnym wartościom: rodzinie, przyjaźni, uczciwości.

Historia serialu Serial był premierowo emitowany od 12 września 1959 do 16 stycznia 1973. W sumie pokazano 430 sześćdziesięciominutowych odcinków. W 1964 Bonanza była nominowana do nagrody Złotego Globu.

Serial cieszył się ogromną popularnością w Stanach Zjednoczonych, a później także w wielu innych krajach, m.in. w Polsce.

Melodię towarzyszącą czołówce filmu napisali Jay Livingston i Ray Evans. Utwór jest często wykorzystywany jako motyw muzyczny – podobnie jak konstrukcja samej czołówki: płonąca mapa, ze środka której wyjeżdżają konno główni bohaterowie.

Osiem odcinków w latach 1960–1961 wyreżyserował Robert Altman, a 336. odcinek („The Silence at Stillwater” z 1969) – Joseph Lejtes.

Po latach nakręcono filmy bazujące na popularności serialu: Bonanza: następne pokolenie (1988), Bonanza: powrót (1994), Bonanza: pod ostrzałem (1995) oraz serial Ponderosa (2001–2002), będący prequelem Bonanzy.

Ze względu na śmierć kilku aktorów serialu (Dana Blockera w 1972, Victora Sen Yunga w 1980, Lorne’a Greene’a w 1987 i Michaela Landona w 1991) widzowie zaczęli snuć teorie spiskowe o szatańskim fatum ciążącym nad Bonanzą.

Podstawowa obsada thumb|Główna obsada z 1962. Od góry Lorne Greene (Ben), Dan Blocker (Hoss), Michael Landon (Mały Joe) i Pernell Roberts (Adam)

Obsada Lorne Greene – Benjamin „Ben” Cartwright; wystąpił we wszystkich 430 odcinkach Pernell Roberts – Adam Cartwright (w 1965 wycofał się z serialu); 201 odcinków Dan Blocker – Eric „Hoss” Cartwright (jego nagły zgon w 1972 spowodował zakończenie produkcji serialu); 415 odcinków Michael Landon – Joseph „Mały Joe” Cartwright; 428 odcinków

Role drugoplanowe Victor Sen Yung – kucharz Hop Sing; udział w 107 odcinkach (w latach: 1959-73) Mitch Vogel – Jamie Cartwright, adoptowany syn Bena Cartwrighta; 48 odcinków (1968-73) Guy Williams – Will Cartwright, kuzyn braci Cartwrightów; 5 odcinków (1964) Ray Teal – szeryf Roy Coffee; 98 odcinków (1960-72) Bing Russell – Clem Foster, zastępca szeryfa/szeryf; 57 odcinków (1961–72) David Canary – Candy Canaday; 91 odcinków (1967-73) Bill Clark – mieszkaniec Carson City/górnik; 140 odcinków (1959-73) Martha Manor – mieszkanka Carson City/dziewczyna w saloonie; 90 odcinków (1960-72) Bob Miles – mieszkaniec Carson City/kelner; 76 odcinków (1959–68) Grandon Rhodes – dr J.P. Martin/dr Rob Keefer; 26 odcinków (1960-67) Hal Burton – mieszkaniec Carson City/zastępca szeryfa; 24 odcinki (1965-73) Troy Melton – rewolwerowiec/bandyta; 23 odcinki (1959–1972) Bruno VeSota – barman/mieszkaniec Carson City; 21 odcinków (1961–68) Roy Engel – dr Paul Martin/dr Tolliver; 18 odcinków (1959-70) Harry Holcombe – dr J.P. Martin/dr Lewis; 16 odcinków (1969-72) Clint Sharp – woźnica/przewodnik; 16 odcinków (1960-68) Phil Chambers – właściciel sklepu/p. Amos; 15 odcinków (1962-69) Tim Matheson – Griff King; 15 odcinków (1972-73) Lane Bradford – pracownik Lash'a/Buck; 14 odcinków (1959–71) Robert Foulk – Clem Foster, zastępca szeryfa/szeryf; 13 odcinków (1960-68) Ken Mayer – Crusty/woźnica; 12 odcinków (1960-70) Bern Hoffman – barman Sam/Bernie; 12 odcinków (1963-71) Mike Ragan – Burkhart/górnik; 12 odcinków (1959-67) Henry Wills – złodziej/handlarz bydłem; 12 odcinków (1960-72) Bob Hoy – niski kowboj/górnik; 12 odcinków (1960-71) Raymond Guth – Bill Cooper/woźnica; 11 odcinków (1962-71) Lou Frizzell – Dusty Rhodes/dr Garibaldi; 11 odcinków (1968-71) Charles Maxwell – Billings/Krug; 10 odcinków (1959–71) Hal Baylor – Arch Stewart/Tom Cole; 10 odcinków (1960-71) Remo Pisani – barman/Joel Sawyer; 10 odcinków (1969-71) Ford Rainey – kpt. Arnholt/sędzia Wyllit; 9 odcinków (1961–71) Ken Lynch – górnik/zastępca szeryfa; 9 odcinków (1960-72) Stuart Nisbet – sierż. Hines/magazynier; 9 odcinków (1961–72) Norman Leavitt – pracownik stacji telegraficznej; 9 odcinków (1960-67) Denver Pyle – Ted Hackett/szeryf Ed; 8 odcinków (1961–72) Morgan Woodward – zastępca szeryfa Conley/szeryf Biggs; 8 odcinków (1960-71) Ted Gehring – kierownik poczty/Arch Tremayne; 8 odcinków (1968-72) Chubby Johnson – Toby Barker/Sam Sneden; 8 odcinków (1962-72) Dabbs Greer – prokurator/dr Dunkatt; 8 odcinków (1961–71) Ken Drake – zastępca szerfa, Jackson/Brave Pony; 8 odcinków (1960-69) Harlan Warde – adwokat G. Osgood/prokurator Monroe; 8 odcinków (1962-72) Clegg Hoyt – szeryf/Barney; 8 odcinków (1960-66) Dan White – stajenny/agent stacji pocztowej; 8 odcinków (1960-67) Gregory Walcott – kpt. J. Fenner/szeryf Crawley; 7 odcinków (1960-72) Robert B. Williams – recepcjonista w hotelu/Simpson; 7 odcinków (1959-67) Tol Avery – dr Moore/koroner; 7 odcinków (1962-70) Robert Brubaker – szeryf Henning/sędzia; 7 odcinków (1960-68)

Role epizodyczne W epizodach odcinków zagrali m.in.: Salvador Baguez – Joe (właściciel)/A. Garcia; 4 odcinki (1960-66) Arthur Batanides – Spiro/Pablo; 2 odcinki (1960-61) James Best – szeryf V. Schaler/C. Reagan; 3 odcinki (1961–68) Veda Ann Borg – Beulah; 1 odcinek (1961) Walter Burke – T. O’Brien/J. Pierson; 3 odcinki (1961–72) Owen Bush – Billings/recepcjonista w hotelu; 6 odcinków (1961–72) Bonnie Bedelia – L. Mansfield/A. Harper; 2 odcinki (1969-72) James Coburn – P. Jessup/E. Trace; 3 odcinki (1959-62) Bruce Dern – C. Maco/Bayliss; 2 odcinki (1968-70) James Doohan – B. Collins/człowiek pułkownika; 2 odcinki (1962-63) Jack Elam – D. Hoad/B. Buckalew; 3 odcinki (1961-70) Mickey Finn – p. Miller; 1 odcinek (1961) Claude Hall – członek rodziny Hoad/N. Slocum; 2 odcinki (1961-66) Don C. Harvey – J. Hoad; 1 odcinek (1961) Theodore Lehmann – członek rodziny Hoad; 1 odcinek (1961) George J. Lewis – Jose Moreno; 1 odcinek (1959) Jack Mather – H. Turner/B. Hastings; 2 odcinki (1959–1961) Arnold Merrit – telegrafista Frank; 1 odcinek (1961) Carl Milletaire – doradca Harrisona; 1 odcinek (1961) Alex Montoya – Juan/C. Rodrigues; 2 odcinki (1961-63) Wynn Pearce – p. Johnson/J. Turner; 4 odcinki (1961-66) Ziva Rodann – M. Reagan; 1 odcinek (1961) John Saxon – S. Friday/Blas; 3 odcinki (1967-69) Frank Silvera – El Jefe/M. Ybarra; 2 odcinki (1961-64) Tom Skerritt – Jerry/kpr. Tanner; 2 odcinki (1964-73) Harry Dean Stanton – Bille/Stiles; 2 odcinki (1961-63) Steven Terrell – J. Kyle/B. Hurvey; 2 odcinki (1959–1961) Dan Tobin – sędzia wyścigu/Blakely; 4 odcinki (1961–72) Mary Treen – p. Shaughnessy/A. Wilson; 2 odcinki (1961-62) Katherine Warren – M. Hoad; 1 odcinek (1961) Howard Wendell – bankier/doradca Harrisona; 5 odcinków (1960-65) Ian Wolfe – E. Baxter/Amos; 4 odcinki (1960-65) Will Wright – M. Bailey/W. Reagan; 3 odcinki (1960-62)

Emisja w Polsce thumb|Mapa przedstawiająca fikcyjne ranczo Ponderosa niedaleko Virginia City – gospodarstwo rodziny Cartwrightów W Polsce serial miał premierę w latach 60. i 70. w Programie 1 i był emitowany w weekendy po programie informacyjnym Dziennik Telewizyjny.

Emisje powtórne: Na początku lat 90. w wybranych oddziałach regionalnych TVP pokazywano Bonanzę nagrywaną z satelitarnej telewizji niemieckiej z dogranym polskim lektorem. W połowie lat 90. w TVP1 Bonanzę pokazywano w okołopołudniowym bloku Seriale wszech czasów. W latach 1998–1999 serial był pokazywany przez Polsat 2 w weekendy – początkowo o 8.00, potem o 9.00. W latach 2003–2004 serial emitowano w TV Puls w dni robocze o 14.00 i 18.00. Od 4 stycznia 2010 do 12 maja 2010 w dni robocze o 15.40 TVP1 wyemitowała pierwszą i drugą serię Bonanzy (66 odc.). Od 3 czerwca 2013 w dni robocze o 15.20 (od września od poniedziałku do czwartku o 15:45) emitowane były serie trzecia, czwarta i piąta (łącznie 102 odc.). Emisja zakończyła się 14 listopada 2013 odcinkiem 168 Walter i przestępcy. Od 4 czerwca 2011 serial zagościł na antenie TVS. Emisja w weekendy przed południem i w dni robocze po 15.00. W regularnej emisji serial był do końca sierpnia 2013. Ponownie pokazywany jest od początku 2015 roku. Od 7 sierpnia 2011 serial pokazywała stacja Filmbox. Do 26 lutego 2012 w niedziele o 12.00 (powtórki we wtorki o 19:50) pokazano w przypadkowej kolejności 28 odcinków pierwszej i drugiej serii – od 19 do 49 (oprócz 36, 43 i 48). Następnie odcinki te były regularnie powtarzane w rozmaitych cyklach i o różnych porach. Z końcem października 2013 zakończono pokazywanie serialu na tym kanale. Od 1 sierpnia 2017 serial pokazuje stacja FilmBox ActionProgram stacji FilmBox Action na dzień 1 sierpnia 2017.

Wydania VCD/DVD w Polsce Wybrane odcinki pierwszej i drugiej serii wydane zostały w Polsce na płytach VCD i DVD. W latach 2007–2010 wydało je trzech dystrybutorów:

23 maja 2007 – GM Distribution. Sześć wydań w ramach serii Klasyka seriali. W każdym po jednej płycie DVD. Każda płyta z dwoma odcinkami. Łącznie ukazało się 12 odcinków (32 i 45, 46 i 47, 38 i 31, 26 i 42, 27 i 20 oraz 35 i 37). W takiej samej kolejności emisję prowadził kanał Filmbox. 16 kwietnia 2008 – Gaby International. Cztery wydania. W każdym po jednej płycie VCD. Każda płyta z jednym odcinkiem. Łącznie ukazały się 4 odcinki (30, 38, 25 i 20). Aktualnym dystrybutorem jest Monolith Video. 14 maja 2008 (I–IV), 22 kwietnia 2009 (V), 20 sierpnia 2009 (VI), 18 listopada 2009 (VII), 20 stycznia 2010 (VIII) – Demel. Osiem wydań. W każdym po jednej płycie DVD. Każda płyta z czterema odcinkami. Łącznie ukazały się 32 odcinki (w przypadkowej kolejności od 19 do 56 oprócz 24, 25, 28, 29, 30 i 32). Aktualnym dystrybutorem jest Monolith Video.

Ogółem oficjalnie na płytach wydano 35 odcinków o numerach 19–23, 25–27, 30–56.

Lista odcinków