Edward Balcerzan (ur. 13 października 1937 w Wołczańsku k. Charkowa) – teoretyk literatury, krytyk literacki, tłumacz, poeta, prozaik.
Życiorys Od 1946 r. mieszkał w Szczecinie, gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej i liceum ogólnokształcącego (Liceum Ogólnokształcące nr V im. Adama Asnyka). W 1961 r. ukończył filologię polską na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza, broniąc pracę magisterską Powieści Stanisława Ignacego Witkiewicza „Pożegnanie jesieni” i „Nienasycenie”. Od 1962 r. na stałe związany z Poznaniem. W 1968 r. uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych za rozprawę dotyczącą problematyki dwujęzyczności w twórczości Brunona Jasieńskiego, napisaną pod kierunkiem Jerzego Ziomka. W 1972 r. habilitował się, w 1985 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym, w 1990 r. uzyskał tytuł profesora zwyczajnego.
Od 1961 r. był członkiem Związku Literatów Polskich (do jego rozwiązania w 1983 r.), od 1989 r. Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, a od 1988 r. polskiego PEN Clubu. Od 1963 r. należał do PZPR, z której wystąpił w 1981 r. Od 1980 r. związany z NSZZ „Solidarność”. Od 1972 r. członek Polskiej Akademii Nauk, a następnie Polskiej Akademii Umiejętności. W 1990 r. został kierownikiem Zakładu Teorii Literatury UAM i wszedł w skład Rady Naukowej IBL. Wykładał na wielu uniwersytetach europejskich, autor i redaktor licznych prac i książek literaturoznawczych – dotyczących problematyki teorii literatury, teorii przekładu, zagadnień twórczości awangardowej (szczególnie Władimira Majakowskiego, Brunona Jasieńskiego, Juliana Przybosia, Mirona Białoszewskiego, Tymoteusza Karpowicza). Był promotorem na UAM jedynego doktoratu honoris causa Wisławy Szymborskiej.
Debiutował jako poeta w 1954 lub 1955 r. na łamach „Życia i Kultury” – dodatku literackiego „Głosu Szczecińskiego”. Publikował wiersze w tygodniku „Ziemia i Morze” w latach 1956–1957. Autor kilku zbiorów wierszy i książek prozatorskich. Reprezentant nurtu lingwistycznego w poezji polskiej, a także uznany twórca moskalików. Tłumacz poezji – m.in. Borisa Pasternaka i Giennadija Ajgiego. W 1964 r. razem z prowadził w poznańskim klubie studenckim „Od nowa” czytaną gazetę „Struktury”. W latach 1968–1972 był redaktorem miesięcznika „Nurt”, publikował m.in. w „Twórczości” i w „Odrze”, w latach osiemdziesiątych współpracował z czasopismami ukazującymi się poza cenzurą – m.in. z „Kulturą Niezależną”. W latach 1972–1981 pełnił funkcję redaktora czasopisma literaturoznawczego „Teksty”, w latach 1990–1992 wchodził w skład redakcji „Tekstów Drugich”. Był stałym współpracownikiem ukazującego się w Poznaniu na początku lat dwutysięcznych miesięcznika kulturalnego „Arkusz”. Edytor i redaktor pism Brunona Jasieńskiego i Juliana Przybosia, autor antologii Pisarze polscy o sztuce przekładu. 1440–1974, 1977 (wydanie poszerzone, wraz z E. Rajewską: Pisarze polscy o sztuce przekładu 1440–2005, 2007).
W piśmie „Teksty Drugie” w 2006 r. ukazały się Listy do Bogusławy Latawiec i Edwarda Balcerzana (1971–1973) Tymoteusza Karpowicza.
W październiku 2012 r. otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Szczecińskiego.
Jego żoną była Bogusława Latawiec.
Twórczość Poezja 1960: Morze, pergamin i ty 1964: Podwójne interlinie 1969: Granica na moment. Wiersze, przekłady, pastisze 1972: Późny wiek. Poezje 2007: Wiersze niewszystkie
Proza 1964: Pobyt 1972: Któż by nas takich pięknych. Tryptyk 2003: Perehenia i słoneczniki (opisuje ukraińsko-polskie dzieciństwo autora)
Książki naukowe i krytycznoliterackie 1968: Styl i poetyka twórczości dwujęzycznej Brunona Jasieńskiego. Z zagadnień teorii przekładu 1971: Oprócz głosu. Szkice krytycznoliterackie (eseje z zakresu literatury) 1972: Przez znaki. Granice autonomii sztuki poetyckiej. Na materiale polskiej poezji współczesnej 1973: Lata siedemdziesiąte 1982: Kręgi wtajemniczenia. Czytelnik, badacz, tłumacz, pisarz 1982: Poezja polska w latach 1939–1965. Część 1. Strategie liryczne 1988: Poezja polska w latach 1939–1965. Część 2. Ideologie artystyczne 1984: Włodzimierz Majakowski (monografia) 1989: Liryka Juliana Przybosia 1990: Przygody człowieka książkowego. (Ogólne i szczególne) 1990: Poezja polska w latach 1918–1939 1997: Śmiech pokoleń – płacz pokoleń 1998: Poezja polska w latach 1939–1968 1998: Literatura z literatury (strategie tłumaczy) („Studia o przekładzie”, t. 6) 2004: O nowatorstwie („Wykłady Schopenhauerowskie”, wykład I) 2005: Zuchwalstwa samoświadomości 2009: Tłumaczenie jako „wojna światów”. W kręgu translatoryki i komparatystyki
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Odznaka Honorowa Miasta Poznania Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (5 stycznia 2007)
Nagrody i wyróżnienia 1971 – nagroda miesięcznika „Odra” za książkę Oprócz głosu. Szkice krytycznoliterackie. PIW, Warszawa 1971 1989 – nagroda Fundacji Literatury za książkę Poezja polska w latach 1939–1965, cz. II: Ideologie artystyczne. WSiP, Warszawa 1988 1992 – nagroda Fundacji Afreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku w dziedzinie teorii literatury za Przygody człowieka książkowego. (Ogólne i szczególne). PEN, Warszawa 1990 1997 – nagroda Polskiego PEN Clubu za twórczość eseistyczną 1998 – nagroda „Literatury na Świecie” za książkę Literatura z literatury (strategie tłumaczy). Studia o przekładzie pod red. Piotra Fasta, Nr 6. „Śląsk”, Katowice 1998 2016 – Nagroda im. Kazimierza Wyki.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Dzieła Edwarda Balcerzana w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk o Literaturze PAN Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Członkowie polskiego PEN Clubu Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Szczecińskiego Kategoria:Laureaci Nagrody „Literatury na Świecie” Kategoria:Ludzie urodzeni w Wołczańsku Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Miasta Poznania Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy poeci XXI wieku Kategoria:Polscy poloniści Kategoria:Polscy teoretycy przekładu Kategoria:Polscy tłumacze literatury rosyjskojęzycznej Kategoria:Urodzeni w 1937 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu