Wojna koreańska (kor. 한국전쟁; 조선전쟁) – wojna tocząca się w latach 1950–1953 na terytorium Półwyspu Koreańskiego między komunistycznymi siłami KRLD (północnokoreańskimi) i wspierającymi je wojskami ChRL a siłami ONZ (głównie amerykańskimi) wspierającymi wojska Republiki Korei (południowokoreańskie).

Sytuacja polityczna thumb|left|Wojna koreańska – na czerwono zaznaczone są tereny opanowane przez siły Korei Północnej, Chin i komunistów, na zielono – Korei Południowej, USA i ONZ thumb|left|Prezydent Korei Południowej Rhee Syng- man Korea w czasach nowożytnych była królestwem podporządkowanym Cesarstwu Chińskiemu. Pod koniec XIX w. w związku z restauracją Meiji w Japonii, skrajnym osłabieniem Cesarstwa Chińskiego po wojnach opiumowych i powstaniu bokserów stała się terenem rywalizacji carskiej Rosji i zmodernizowanej Japonii. W roku 1897, na żądanie Japonii, Korea ogłosiła się cesarstwem, co było deklaracją suwerenności wobec Chin. Kwestia wpływów rosyjskich w Korei (koncesje dla rosyjskich przedsiębiorców na rzece Jalu) była głównym powodem wybuchu w 1904 roku wojny Rosji z Japonią, która zakończyła się klęską Rosji i traktatem z Portsmouth (1905). W konsekwencji cała Korea była okupowana przez Japończyków, a w roku 1910 została anektowana przez Japonię. W Cesarstwie Rosyjskim porażka stała się jedną z przyczyn wybuchu w 1905 roku rewolucji.

W roku 1943 na konferencji kairskiej Winston Churchill, Franklin Delano Roosevelt i Czang Kaj-szek ustalili, że po zakończeniu II wojny światowej Korea będzie niepodległym państwem. Na konferencji jałtańskiej Józef Stalin zadeklarował przystąpienie ZSRR do wojny Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii z Japonią w ciągu trzech miesięcy od zakończenia wojny z Niemcami. W konsekwencji Armia Czerwona łamiąc pakt o nieagresji między Japonią a ZSRR (z kwietnia 1941 roku), uderzyła na japońską Armię Kwantuńską w Mandżukuo 8 sierpnia 1945 roku – dwa dni po wybuchu bomby atomowej nad Hiroszimą, zajmując w wyniku operacji kwantuńskiej całą Mandżurię i północną część Korei (24 sierpnia 1945 roku dotarła do 38. równoleżnika).

Podział Korei Japonia ogłosiła kapitulację 15 sierpnia 1945 roku, formalny akt kapitulacji został podpisany ostatecznie 2 września na pokładzie pancernika USS „Missouri” w Zatoce Tokijskiej. Amerykanie po naleganiach ostatniego japońskiego gubernatora Korei, Nobuyukiego Abego, skierowali swoje wojska do Korei 8 września 1945 roku i przejęli od Nobuyuki władzę w południowej części Korei. Kwestia Korei była w roku 1945 (podobnie jak kwestia Wietnamu) traktowana przez administrację amerykańską marginalnie wobec zasadniczych celów wojny. W grudniu 1945 roku po konferencji moskiewskiej Stany Zjednoczone i ZSRR utworzyły komisję mającą na celu stworzenie w drodze powszechnych wyborów jednego rządu ogólnokoreańskiego. Sowieci w swojej strefie okupacyjnej prześladowali partie prawicowe i narodowe, a Amerykanie w swojej – siły komunistyczne, co spowodowało, że wybory odbyły się w każdej ze stref osobno. W sierpniu 1948 roku proklamowano w Seulu utworzenie Republiki Korei z prezydentem Li Syng Manem na czele, na co odpowiedzią było utworzenie we wrześniu 1948 roku Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej na północy, gdzie premierem rządu został Kim Ir Sen. Rozbieżne interesy mocarstw doprowadziły do trwałego, tragicznego podziału Korei. Od północy Korea Północna graniczyła z ZSRR (20 km granicy) i Chinami rozdartymi wojną domową. Dopiero po ostatecznej klęsce Czang Kaj-szeka i jego ucieczce na Tajwan głównodowodzący Chińską Armią Ludowo-Wyzwoleńczą Mao Zedong proklamował 1 października 1949 roku w Pekinie Chińską Republikę LudowąW ONZ do 1971 roku Chiny jako stałego członka Rady Bezpieczeństwa reprezentowała Republika Chińska.. W oczywisty sposób wzmocniło to pozycję i aspiracje komunistów koreańskich. Później zaś bezpośrednie zaangażowanie militarne komunistycznych Chin w wojnę w Korei rozstrzygnęło o remisowym rezultacie konfliktu.

Kim Ir Sen, przywódca KRLD, od chwili utworzenia państwa północnokoreańskiego snuł plany „wyzwolenia” południowej części półwyspu, apelując o pomoc do Stalina, ten jednak odmawiał, obawiając się otwartego konfliktu ze Stanami Zjednoczonymi. ZSRR nie miał jeszcze w swym arsenale broni jądrowej, nie mógł też liczyć na żadne poparcie ze strony Chin, w których nadal trwała wojna domowa. Dlatego zgodnie z rezolucjami Zgromadzenia Ogólnego ONZ nakazującymi wycofanie obcych wojsk z KoreiRezolucja 112 z 14 listopada 1947 i Rezolucja 195 z 12 grudnia 1948. do końca grudnia 1948 roku wycofał swe wojska z KRLD (wojska amerykańskie Republikę Korei opuściły dopiero w czerwcu 1949 roku). Podobne plany miał Li Syng Man, tym bardziej że ONZ, zdominowana przez państwa niepodporządkowane ZSRR, uznawała jego rząd za jedyne legalne przedstawicielstwo narodu koreańskiego. Zarówno Kim Ir Sen, jak i Li Syng Man oraz oba państwa koreańskie czyniły przygotowania polityczne i militarne do wypełnienia swej „misji dziejowej”. Powodowało to stałe incydenty na granicy, które w sierpniu 1949 roku przybrały formę „małej wojny na 38. równoleżniku”.

Armia południowokoreańska po wycofaniu wojsk amerykańskich w czerwcu 1949 roku miała charakter sił policyjnych. W 1948 roku na wyspie Czedżu wybuchło zbrojne powstanie komunistyczne, stłumione brutalnie przez siły rządowe. Uzyskanie w 1949 roku przez ZSRR broni jądrowej i proklamowanie 1 października 1949 roku ChRL przez Mao, kończące wojnę domową w Chinach, stworzyły warunki do próby „zjednoczenia Korei” drogą agresji zbrojnej przez Kim Ir Sena. Uzyskanie zapewnień o pomocy materialnej z ZSRR i ewentualnego wsparcia Mao otwierało drogę do wojny. Nieroztropna wypowiedź Deana Achesona z 12 stycznia 1950 roku pomijająca Koreę Południową w systemie obrony globalnej Stanów Zjednoczonych stała się zapalnikiem do wybuchu. KRLD zgromadziła na granicy z Republiką Korei siły wystarczające do opanowania całego Półwyspu Koreańskiego, przekonana, że aneksja Korei Południowej nie spotka się z reakcją militarną Stanów Zjednoczonych, przeżywających szok po upadku rządu Czang Kaj-szeka w Chinach.

Przebieg wojny

25 czerwca 1950 roku wojska Korei Północnej (liczące 415 tys. żołnierzy wspartych 150 czołgami i 150 samolotami różnego typu) zaatakowały terytorium Korei Południowej, przekraczając 38. równoleżnik i zdobywając wkrótce Seul. Armia południowokoreańska licząca 150 tys. ludzi, 40 czołgów i 14 samolotów nie miała szans samodzielnie oprzeć się inwazji. W odpowiedzi na agresję Rada Bezpieczeństwa ONZ uchwaliła 27 czerwca na podstawie art. 42 Karty ONZ wysłanie do Korei sił międzynarodowychUchwała Nr 82 z 25 czerwca 1950 potępiła napaść Korei Północnej i zażądała wycofania jej wojsk za 38 równoleżnik. Uchwała Nr 83 z 27 czerwca zaleciła, aby członkowie Narodów Zjednoczonych udzielili Republice Korei takiej pomocy, jaka może być konieczną, aby odeprzeć atak zbrojny i przywrócić pokój i bezpieczeństwo międzynarodowe w tym regionie. Uchwała Nr 84 z 7 lipca upoważniała USA do utworzenia naczelnego dowództwa sił zbrojnych ONZ w Korei mających walczyć pod flagą tej organizacji. Uchwała Nr 85 z 31 lipca wezwała do wspierania ofiar wojny.. ZSRR oficjalnie zbojkotował obradyZ powodu nieprzyznania ChRL miejsca w ONZ, o czym powyżej., co umożliwiło przegłosowanie wniosku wobec niewykorzystania przysługującego ZSRR w Radzie Bezpieczeństwa ONZ prawa weta. Przerzucona z prefektury Yamaguchi (Japonia) amerykańska 24. Dywizja Piechoty została zniszczona w 12-dniowej bitwie pod Daejeonem, a jej dowódca gen. William Dean trafił do niewoli. Pierwotnie planował wycofanie dywizji na południe, ale otrzymał rozkaz obrony miasta o kilka dni dłużej. Wskutek przewagi nieprzyjaciela dywizja została rozbita, a gen. Dean samodzielnie przedzierał się na południe25 sierpnia został wykryty przez 15 żołnierzy północnokoreańskich i po walce wręcz z nimi wzięty do niewoli. Zwolniony z niewoli został w 1953 roku..

26 czerwca przewodniczący Senackiej Komisji Spraw Zagranicznych Tom Connally na pytanie prezydenta USA Trumana, czy prosić Kongres o wypowiedzenie wojnyKonstytucja USA w art. 1.8.11 zalicza wypowiadanie wojny do uprawnień Kongresu. odpowiedział: Jeśli włamywacz włamie się do twojego domu, możesz go zastrzelić bez pójścia na posterunek policji i uzyskania pozwolenia (“If a burglar breaks into your house, you can shoot him without going down to the police station and getting permission”)The Korean War gave the president the power to take us into battle. Truman uznał, że uchwała Rady Bezpieczeństwa daje wystarczającą podstawę do wysłania wojskUstawa z 20 grudnia 1945 r. o udziale USA w ONZ upoważniała prezydenta do zawarcia z Radą Bezpieczeństwa umowy podlegającej zatwierdzeniu Kongresu określającej liczebność i rodzaje sił zbrojnych, udostępnionych Radzie na jej wezwanie w celu utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa zgodnie z art. 43 Karty ONZ. Zgodnie z art. 6 ustawy Prezydent nie będzie uważał, że wymaga upoważnienia Kongresu do udostępnienia Radzie Bezpieczeństwa na jej wezwanie w celu podjęcia działań na podstawie artykułu 42 wspomnianej Karty i zgodnie z taką specjalną umową lub umowami sił zbrojnych, udogodnień lub pomocy przewidzianej w tym dokumencie (United Nations Participation Act, December 20, 1945). Podczas obrad nad ustawą kilku senatorów wyraziło obawę, że umowa taka przeniesie na prezydenta bądź Radę Bezpieczeństwa prawo wypowiadania wojny. Przewidziana umowa nie została zawarta (The Commander in Chief and United Nations Charter Article 43: A Case of Irreconcilable Differences?, Rethinking War Powers: Congress, The President, and the United Nations).Amerykański politolog Edward Keynes w 1983 r. przedstawił twierdzenie (Edward Keyes' Undeclared War: Twilight Zone of Constitutional Power), że wypowiedzenie wojny było zbędne, gdyż na Pacyfiku II wojna światowa wciąż trwała (konferencja pokojowa w San Francisco miała miejsce dopiero 8 września 1951, układ pokojowy z Japonią obowiązywał od 28 kwietnia 1952). Jednak w wojnie tej kto inny był przeciwnikiem USA i ich sojuszników.. 19 lipca prezydent powiadomił Kongres o podjętych krokach, żądając zwiększenia wydatków na siły zbrojne i pomoc dla państw zagrożonych przez działania komunistówSpecjalne orędzie do Kongresu w sprawie położenia w Korei z 19 lipca 1950 r. (Special Message to the Congress Reporting on the Situation in Korea July 19, 1950), przemówienie radiowo-telewizyjne do obywateli amerykańskich w sprawie położenia w Korei z 19 lipca 1950 r. (Radio and Television Address to the American People on the Situation in Korea July 19, 1950). Zgodnie z wnioskiem Kongres 26 lipca znowelizował ustawę z 6 października 1949 o wzajemnej pomocy..

thumb|Odzyskanie Seulu przez wojska ONZ we wrześniu 1950 roku thumb|Żołnierz amerykański, jeniec wojenny, zabity przez koreańskich lub chińskich komunistów strzałem w tył głowy thumb|Szczegółowy przebieg działań wojennych