Rozstaw szyn (inaczej szerokość toru, prześwit toru) – najmniejsza odległość między liniami prostopadłymi do powierzchni tocznej, przecinającymi każdy profil główki szyny w zakresie od 0 do poniżej powierzchni tocznej.
W Polsce wymiar ten, mierzony poniżej górnej powierzchni szyn pomiędzy wewnętrznymi powierzchniami główek szyn, wynosi na liniach normalnotorowych . Czym innym jest rozstaw osi toków szynowych (główek szyn), który w przypadku toru normalnego wynosi . Nie należy również mylić terminu rozstaw torów, który jest odległością między osiami sąsiadujących torów kolejowych.
Oprócz rozstawu normalnego, , istnieje kilka podstawowych rozstawów stosowanych w różnych państwach na liniach kolei sieci krajowych: , , , , , .
Niejednokrotnie konieczność prowadzenia pociągów różnych rozstawów tą samą trasą spowodowała budowę torów trój- lub czteroszynowych (w splocie). Splot trójszynowy stosować można tam, gdzie różnica rozstawu jest na tyle duża, by dało się umieścić dwie szyny obok siebie.
Istnieje pewna tolerancja, z którą pociągi jednego rozstawu mogą korzystać z toru innego rozstawu. Na przykład tor o prześwicie jest praktycznie kompatybilny z torem (ruch między Rosją i Finlandią odbywa się bez zmiany rozstawu kół – tory fiński i dawny rosyjski, tzw. carski); na sieci tramwajowej w Sofii eksploatowany jest tabor ze Szwajcarii na tor . Różnica mogła być jeszcze większa: w USA pociągi rozstawu mogły używać torów o prześwicie . Przy odpowiednio szerokich obręczach kół mogły też używać toru . Na kolei miniaturowej tabor rozstawu 184 mm może być używany na torach 191 mm pod warunkiem dobrego utrzymania ich szerokości. thumb|600px
Przegląd najpopularniejszych rozstawów szyn Pogrubiono rozstawy nadal eksploatowane.
thumb|Waldenburgerbahn; tor
Rozstawy miniaturowe Poniższe rozstawy są stosowane na kolejach ogrodowych lub parkowych, które umożliwiają przewóz pasażerów. W Polsce koleje o szerokości toru poniżej nie podlegają ustawie o transporcie kolejowym.
89 mm (3½ cala) 121 mm (4¾ cala) – USA: Luzerne Valley Railroad 127 mm (5 cali) 184 mm (7¼ cala) – np. tabor Mill Brook Railroad 191 mm (7½ cala) – USA: prywatne koleje ogrodowe: Sonora Short Line, tory Mill Brook Railroad 241 mm (9½ cala) – kolej parkowa, Liliputbahn; Szwajcaria: Katzensee k. Zurichu, Luzern; Polska: Cichowo, Kościerzyna 260 mm (10¼ cala)
Ponadto mniejsze rozstawy szyn (od 4,5 do ) stosuje się w modelarstwie kolejowym.
Rozstawy wąskotorowe 381 mm (15 cali), 457 mm (18 cali) – kolejki turystyczne, ogrodowe, wystawowe – Austria, Japonia, Wielka Brytania 500 mm – kolejki przemysłowe, dołowe, polowe – Austria, Japonia, Wielka Brytania 520 mm – rozstaw przemysłowy – Polska: kolej zakładowa kopalni „Gottwald” 550 mm – rozstaw przemysłowy – Polska: kolej zakładowa kopalni „Silesia” 597 mm (23½ cala) – Indie, Japonia, Australia, Wenezuela 600 mm kolejki polowe armii niemieckiej i francuskiej (pocz. , tzw. standard Decauville’a, często budowane z przęseł przenośnych), także lekkie kolejki przemysłowe wiele kolei w Polsce, w szczególności koleje leśne i przemysłowe, m.in. nadal eksploatowana kolejka turystyczna Maltanka w Poznaniu, Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała (rozstaw pierwotny), Wyrzyska Kolejka Powiatowa (głównie kojarzona ze stacją Białośliwie Wąskotorowe), Żnińska Kolej Wąskotorowa Indie: kolej parkowa w Bengaluru 610 mm (2 stopy ang.) – Darjeeling Himalayan Rly. (1879) oraz inne koleje w Indiach; sieć kolei rolniczych w prowincji Al-Dżazira w Sudanie; kolejki wąskotorowe w RPA 615 mm – rozstaw przemysłowy – Niemcy; Polska: kolej zakładowa huty „Kościuszko” w Chorzowie 630 mm – rozstaw przemysłowy – Niemcy; Polska: kolej zakładowa huty „Jedność” w Siemianowicach Śląskich 640 mm – rozstaw przemysłowy – Polska: kolej zakładowa kopalni „Rydułtowy” 700 mm Indonezja, Kuba: kolejki na plantacjach trzciny cukrowej Dania: Hedeland Vintage Railway Polska – kolej zakładowa kopalni „Sosnowiec” (zlikw.) 724 mm (2 stopy 4½ cala) – kolej w Walii (1873–1935) 750 mm Szwajcaria: Waldenburgerbahn pod Liestal (do roku 2021) Niemcy: Rügensche BäderBahn wąskotorówki w krajach b. ZSRR i Turcji Polska: dominujący rozstaw kolei wąskotorowych, np. Koszalińska Kolej Wąskotorowa (przed zmianą rozstawu), kolej Przeworsk – Dynów (Przeworska Kolej Dojazdowa, rozstaw obecny), Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała (rozstaw obecny), Nadwiślańska Kolejka Wąskotorowa, Żuławska Kolej Dojazdowa, Starachowicka Kolej Wąskotorowa, kolejki na Kujawach, Ełcka Kolej Wąskotorowa i in. 760 mm tzw. „bośniacki”, rozstaw popularny w Austro-Węgrzech (m.in. 1904 Przeworska Kolej Dojazdowa – rozstaw pierwotny), Bieszczadzka Kolejka Leśna (przed zmianą rozstawu w 1939), (Czechy), wąskotorówka osobłoska (Czechy), Kisucko-Orawska Kolej Leśna (Słowacja), tramwaje w Dubrowniku (1910–1970), Ósemka Szargańska pojawia się również w 1869 w Afryce południowej jako jeden z dwóch pierwotnych rozstawów przed adaptacją „rozstawu przylądkowego” jako standardowego dla sieci krajowej 762 mm (2½ stopy ang.) – liczne linie, m.in.: kolej FC Antofagasta a Bolivia (1883–1928) tramwaje w Port-au-Prince (Haiti, 1878–1932) Indie: Kalka-Shimla Rly. (1903) Korea: tramwaje w Pusanie (1910–1933) Nepal: Nepal Government Railway (NGR, 1927–1967), Nepal Janakpur Jaynagar Railway (NJJR, 1937–?), Koshi Railway (1957–1965) Tajwan: kolejki wąskotorowe, m.in. Alishan Forest Railway Australia: kolejka turystyczna Puffing Billy Railway 785 mm (30 cali pruskich) Górnośląskie Koleje Wąskotorowe, pierwotnie także tramwaje w regionie górnośląskim (1894–1951) Parkowa Kolej Wąskotorowa w Chorzowie (od 2014) 800 mm nieistniejące: Polska: kolejka wilanowska (1892–1932, potem ), kolej Zegrze – Warszawa Wawer (1916–1923), Kolej Dojazdowa Marecka (1896–1947, potem ) i in.; Dania Szwajcaria: koleje zębate: Montreux – Rochers de Naye, kolej Ferrovia Monte Generoso w Kantonie Ticino (od 1890) 860 mm – kolejki przemysłowe – Dania, Polska 891 mm (3 stopy szwedzkie) – Szwecja: wiele kolei prywatnych, m.in. Roslagsbanan (kolej aglomeracyjna w Sztokholmie i okolicach) czy Smalspårsjärnvägen Hultsfred – Västervik 900 mm Polska: tramwaje w Krakowie (do roku 1953); kolejka turystyczna w WPKiW w Chorzowie (1966–2011), tramwaj konny w Mrozach (1908–1967), koleje przemysłowe KGHM Lubin – Polkowice Portugalia: tramwaje w Lizbonie Austria: tramwaje w Linzu Niemcy: Bäderbahn Molli 914 mm (3 stopy ang.): pojedyncze linie w USA, m.in. Durango & Silverton Narrow Gauge RR (1882) dominujący rozstaw irlandzkich kolejek wąskotorowych wiele linii w Andach i Ameryce Środkowej 925 mm – Niemcy: tramwaje w Chemnitz (do 1988) 950 mm Włochy: kolejki dojazdowe, m.in. Circumvesuviana, kolej Cosenza – Catanzaro i in. Erytrea: linia kolejowa Massaua – Bishia kolejki w Libii (przed likwidacją)
thumb|Tor metrowy, Uganda Railway pod Mombasą w Kenii thumb|Tor trójszynowy umożliwiający jazdę pociągów o rozstawach kół i ; koleje Odakyū i Hakone tozan, okolice Jokohamy
Rozstawy średnie Kategoria wyróżniana w państwach, gdzie rozstawy z tego przedziału są podstawowe na sieci krajowej; w Polsce grupę tę włącza się do „torów wąskich”. 1000 mm – tzw. „metrowy” – wiele sieci kolejowych i tramwajowych na całym świecie, m.in.: Argentyna: kolej Córdoba – San Miguel de Tucumán, tzw. „trocha angosta” (1873) koleje w Boliwii, Kolumbii i w południowej części Chile Brazylia: EF Leopoldina pod Rio de Janeiro, 1853; obecnie około połowy sieci kolejowej z Brazylii Czechy: koleje linowo-terenowe w Karlowych Warach Chorwacja: tramwaje w Zagrzebiu Finlandia: tramwaje w Helsinkach Hiszpania: koleje wąskotorowe (od 1852) Francja: linia kolejowa Nicea – Digne-les-Bains Indie: kolej Delhi – Farukh Nagar; w duża sieć w Bengalu Wschodnim; kolej turystyczna na wyspie Elephanta k. Mumbaju Kenia, Uganda: Uganda Rly. (1896) Łotwa: tramwaje w Lipawie Malaje (Wietnam, Laos, Kambodża, Mjanma, Malezja, Bangladesz, Tajlandia – od 1885) Niemcy: tramwaje w Bielefeld, Görlitz, Chociebużu, Gocie, Jenie, Gerze, Halle (Saale), Halberstadt, Naumburgu i w innych miastach Polska: wąskotorówki: Nadmorska Kolej Wąskotorowa, Koszalińska Kolej Wąskotorowa, Piaseczyńsko-Grójecka Kolej Wąskotorowa; nieistniejące: kolejka turystyczna w WPKiW w Chorzowie (1957–1966), wiele wąskotorówek na Pomorzu Zachodnim sieci tramwajowe: istniejące: Łódź (z liniami podmiejskimi), Bydgoszcz, Toruń, Elbląg i Grudziądz; tramwaj konny w Mrozach (od 2012) nieistniejące: Bielsko-Biała (1895–1971), Cieszyn (1911–1921), Inowrocław (1912–1962), Jelenia Góra (1897–1969), Legnica (1898–1968), Olsztyn (1907–1965), Słupsk (1910–1959), Szczekociny (1915–1935, konny), Tarnów (1911–1942), Wałbrzych (1898–1966) Rosja: tramwaje w Królewcu (funkcjonujące), Astrachaniu (1900–1959) Słowacja: Tatrzańskie Koleje Elektryczne, kolej zębata Szczyrba – Szczyrbskie Jezioro; tramwaje w Bratysławie Szwajcaria: Kolej Retyjska, kolej Zermatt – Göschenen, kolej Jungfrau, kolej Interlaken – Lucerna, Waldenburgerbahn pod Liestal (od roku 2022), kolej regionu Morges – Bière – Cossonay, Gornergratbahn i inne; większość linii tramwajowych (np. tramwaje w Zurychu, w Bernie) Ukraina: tramwaje we Lwowie, w Winnicy i Eupatorii Afryka: cała sieć kolejowa Madagaskaru , 2/3 sieci kolejowej Tanzanii; koleje w Togo, Beninie, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Burkinie Faso, Senegalu, Mali, Kamerunie; większość linii kolejowych w Tunezji 1009 mm – Bułgaria: większość linii tramwajowych w Sofii 1050 mm – Palestyna, Arabia, Jordania, Liban: Kolej Hidżaska (1908); obecnie funkcjonuje częściowo 1067 mm (3½ stopy ang.) – tzw. „przylądkowy”: niepotwierdzone zastosowanie – Rosja, kolej kopalniana na Ałtaju (1806) Australia, Queensland: linia Ipswich – Grandchester, 1865; obecnie – dominujący rozstaw w stanie Queensland, w okolicach Perth oraz jedyny na Tasmanii więcej informacji: Historia kolei w Australii i Oceanii Nowa Zelandia: cała sieć kolejowa więcej informacji: Historia kolei w Australii i Oceanii Japonia: linia Tokio – Jokohama (1872), obecnie podstawowy rozstaw japońskiej sieci kolejowej oprócz linii dużych prędkości USA: San Francisco – tramwaje linowe (1873) Kraj Przylądkowy i Natal: od 1874 rozstaw standardowy na sieci południowoafrykańskiej; konwersja kolei z toru normalnego i Sudan i Sudan Południowy (1897) więcej informacji: kolej w Sudanie, kolej w Sudanie Południowym Estonia: sieć tramwajowa w Tallinnie Tajwan: podstawowy rozstaw sieci kolejowej, oprócz linii dużych prędkości Filipiny: linia Manila – Legazpi na wyspie Luzon Indonezja: podstawowy rozstaw sieci kolejowej koleje w Ekwadorze (m.in. kolejka turystyczna Alausi – Sibambe) 1100 mm – Niemcy: tramwaje w Brunszwiku (1879) 1101 mm – Szwecja: Fryckstads Järnväg (1849) 1106 mm (3½ stopy austriackiej) – Austro-Węgry: kolej konna Budziejowice – Linz (1827) 1200 mm Szwajcaria: kolej zębata Rheineck – Walzenhausen Włochy: tramwaje w Genui 1219 mm (4 stopy ang.) – Wielka Brytania: tramwaje w Bradford (1884); metro w Glasgow (1896) 1372 mm (4½ stopy ang.) – tzw. „szkocki”: pierwotnie wiele kolei w Szkocji, m.in. Ardrossan & Johnstone Rly. (1810) Japonia: tramwaje tokijskie (zachowane dwie linie), Keiō Dentetsu, jedna linia metra
Rozstaw normalnotorowy 1435 mm (4 stopy ang. 8½ cala) – tzw. „stephensonowski” albo „normalny”W Argentynie rozstaw normalny określa się jako „trocha media” („średni”).: Anglia, kolej Stockton & Darlington Rly. (1825); potem wiele kolei i tramwajów na całym świecie, głównie: Europa (z wyj. Portugalii, Hiszpanii, Irlandii, Finlandii oraz państw byłego ZSRR) Ameryka Północna i Środkowa Chiny Bliski Wschód Ameryka Południowa: Peru, Urugwaj Afryka: Maroko, Algieria, Egipt, Etiopia, Gabon, Mauretania; Ghana: linia kolejowa Tema – Mpakadan