mały|Rushdie w Warszawie (2006) Sir Ahmed Salman Rushdie CH (ur. 19 czerwca 1947 w Bombaju) – brytyjski pisarz i eseista pochodzenia indyjskiego, specjalizujący się w tematach związanych z subkontynentem indyjskim i relacjami świata zachodniego ze wschodem. Zdobywca Nagrody Bookera za książkę pt. Dzieci północy. Jego twórczość charakteryzuje się realizmem magicznym.
Pochodzi z rodziny o tradycjach muzułmańskich. Jest synem fabrykanta wyrobów włókienniczych Anisa Rushdiego, który zmienił poprzednie nazwisko rodowe na Rushdie na cześć arabskiego uczonego Awerroesa. Rushdie dorastał w Bombaju, w wieku 13 lat przeniósł się do Anglii, by podjąć naukę w Rugby School, studiował historię na Uniwersytecie Cambridge. Zaczynał od pisania utworów science-fiction i esejów. Debiutował książką Grimus, która początkowo nie odniosła sukcesu. Dopiero jego druga powieść, Dzieci północy, przyniosła mu sławę. Jego najsłynniejszą książką jest czwarta z kolei, pt. Szatańskie wersety, w budowie wzorowana po części na powieści Bułhakowa Mistrz i Małgorzata. Książka podejmująca problematykę początków islamu, spotkała się z niezwykłą wrogością w krajach muzułmańskich. Rushdie został wyklęty przez wyznawców tej religii, a jego książki płonęły na stosach. Po oficjalnym obłożeniu go przez ajatollaha Chomejniego fatwą, nakazującą każdemu wiernemu muzułmaninowi zabicie pisarza, musiał żyć w ukryciu pod stałą ochroną policji. Okres ten w swoim życiu opisał w książce pt. Joseph Anton Autobiografia. W latach 2004–2006 pełnił funkcję prezesa amerykańskiego PEN Center.
Prozaik został odznaczony francuskim Orderem Sztuki i Literatury w styczniu 1999 roku„Rushdie to Receive Top Literary Award”, Chicago Tribune, 7 stycznia 1999. Retrieved 26 March 2012.. W czerwcu 2007 brytyjska królowa Elżbieta II nadała Rushdiemu szlachectwo za zasługi na rzecz literatury, wywołując oburzenie w świecie islamu The London Gazette, Issue 58358, Supplement No. 1, 16 June 2007. Retrieved 26 March 2012.. Dziennik The Times w 2008 roku ogłosił go trzynastym z pięćdziesięciu najwybitniejszych pisarzy brytyjskich doby powojennej„The 50 Greatest British Writers Since 1945”. The Times, 5 January 2008. Retrieved 1 January 2010. Subscription required..
Od 2000 roku mieszka w Stanach Zjednoczonych, gdzie wykłada na metodystycznym Uniwersytecie Emory. Został także członkiem Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury. Salman Rushdie ma dwóch synów – Zafara i Milana, był czterokrotnie żonaty. Ostatnią jego żoną była indyjska modelka i aktorka .
12 sierpnia 2022 roku Rushdie został zaatakowany przez nożownika. W próbie zamachu stracił oko; po ataku opublikował książkę Nóż: Medytacje po próbie zabójstwa, która opisuje jego doświadczenia i przemyślenia przed, podczas i w następstwie napaści.
Młodość Salman Rushdie urodził się w świeckiej rodzinie Kaszmirczyków o muzułmańskich korzeniach w Bombaju. Dorastał jako jedyne dziecko absolwenta wydziału prawa Uniwersytetu w Cambridge, a później przedsiębiorcy Anisa Ahmeda Rushdiego, oraz nauczycielki, Neginy Bhatt„Literary Encyclopedia: Salman Rushdie”, Literary Encyclopedia. Retrieved 20 January 2008.. W 2012 roku pisarz wyznał w swoim dzienniku, iż jego ojciec przyjął nazwisko Rushdie na cześć Awerroesa (Ibn Rushda). Kształcił się w w Mumbaju, Rugby School oraz King’s College, University of Cambridge, gdzie studiował historię.
Kariera Copywriter Pierwszym zajęciem Rushdiego było tworzenie tekstów dla agencji reklamowej , gdzie wymyślił neologizm „irresistibubble” (w wolnym tłumaczeniu bąbelki nie do odparcia) dla czekolady Areo. Następnie przeniósł się do Ayer Barker, w której stworzył hasło „Naughty but Nice” (Niegrzeczny, ale przyjemny) dla ciastek z kremem, napisał tu również znany slogan „That’ll do nicely” reklamujący korporację American ExpressRavikrishnan, Ashutosh. Północy Salmana Rushdiego. Diaspora Południowej Azji. 25 lipca 2012.. W czasie pracy dla Ogilvy & Mather, zanim jeszcze regularnie zajął się tworzeniem powieści, napisał książkę Dzieci Północy„Biografia Salmana Rushdiego”, 2004, British Counsel. Dostęp 20 stycznia 2008., Herald Scotland, George Birrell, 18 stycznia 1997.„Trud tworzenia Dzieci Północy”, 1 kwietnia 2006.. John Hegarty z krytykuje Rushdiego za niezbyt częste przywoływanie przez pisarza jego epizodu pracy w charakterze copywritera, dodając zarazem, iż „niewątpliwie pisał tragiczne reklamy”.
Twórczość literacka Jego pierwsza powieść, Grimus, po części fantastycznonaukowa, została generalnie zignorowana przez czytelników i krytykę. Z kolei następna, Dzieci północy, wyniosła autora na literacki piedestał. Książka zdobyła w 1981 roku Nagrodę Bookera, a w 1993 i 2008 roku nominowana była do najlepszej powieści wyróżnionej Nagrodą Bookera w ciągu ostatnich, odpowiednio, 25 oraz 40 lat. W Dzieciach północy Rushdie opowiada historię życia posiadającego specjalne moce dziecka, urodzonego z wybiciem północy w dniu proklamowania przez Indie niepodległości. Bohater powieści posiada łączność z innymi dziećmi narodzonymi na początku nowej i burzliwej ery historii subkontynentu indyjskiego, a zarazem pojawienia się na nim nowoczesnego państwa. Główny bohater, Saleem Sinai, przez interpretatorów porównywany bywa do RushdiegoSaleem (Sinai) to nie Salman (Rushdie)(mimo iż poślubił Padmę) and Saleem’s grandfather Dr Aadam Aziz is not him either, but there is a touching prescience at work here. In the opening pages of Midnight’s Children, Dr Aziz while bending down on his prayer mat, bumps his nose on a hard tussock of earth. His nose bleeds and his eyes water and he decides then and there that never again will he bow before God or man. 'This decision, however, made a hole in him, a vacancy in a vital inner chamber, leaving him vulnerable to women and history.’ Battered by a fatwa and one femme fatale too many, Salman would have some understanding of this. One more bouquet for Saleem Sinai 20 July 2008 by Nina Martyris, TNN. The Times of India.. Jednakże autor odżegnuje się od wątków autobiograficznych w książce, argumentuje: „Ludzie zakładają, że skoro pewne szczegóły postaci pochodzą z własnego doświadczenia, to musisz to być ty. W tym sensie nigdy nie czułem, że tworzę wątek autobiograficzny”Meer, Ameena. „Salman Rushdie”, BOMB Magazine Wiosna, 1989. Źródło od 24 lipca 2012.. Po Dzieciach Północy w 1983 roku Rushdie napisał powieść Wstyd. Przedstawia w niej polityczne zawirowania w Pakistanie, wzorując jej bohaterów na autentycznych postaciach Zulfikar Ali Bhutto oraz generała Muhammada Zia ul-Haqa. Wstyd wygrał francuski (w kategorii Najlepsza Książka Zagraniczna) i otarł się o zdobycie Nagrody Bookera. Obie te powieści literatury postkolonialnej charakteryzują się stylistyką realizmu magicznego oraz ukazują, iż z perspektywy imigranta Rushdie jawi się jako bardzo świadomy członek indyjskiej diaspory.
Rushdie napisał w 1987 roku dokument o Nikaragui, zatytułowany „Uśmiech Jaguara” (oryg. The Jaguar Smile). Książka skupia się na polityce i bazuje na własnych badaniach i doświadczeniach autora na scenie politycznych eksperymentów sandinistów.
Jego najbardziej kontrowersyjną powieść, zatytułowaną Szatańskie wersety wydano w 1988 roku. Rushdie tworzył również wiele krótkich tekstów, które opublikowano w 1994 roku w formie zbioru zatytułowanego Wschód Zachód. Ostatnie Westchnienie Maura, dzieje rodu przypadające na ponad 100 lat historii Indii, zostało wydane w 1995 roku. Ziemia pod jej stopami z 1999 roku prezentuje alternatywną historię współczesnej muzyki rockowej. Na podstawie jednego z wielu umieszczonych w książce tekstów piosenek, grupa U2 nagrała utwór o tym samym tytule, w teledysku do którego wystąpił sam pisarz, wymieniony również jako autor jego tekstu. W 1990 roku ukazała się także powieść dla dzieci .
mały|upright|Salman Rushdie prezentujący książkę „Śalimar klaun”
Rushdie cieszył się pasmem sukcesów komercyjnych oraz uznaniem wśród krytyków literackich. Za powieść z 2005 roku pt. Śalimar klaun otrzymał w Indiach prestiżową nagrodę , a w Wielkiej Brytanii tytuł wprowadzony został do finału Whitbread Book Awards. Książka była również nominowana do International IMPAC Dublin Literary Award w roku 2007.
W 2002 roku w zbiorze esejów Step Across This Line, pisarz wyznaje swój podziw m.in. dla włoskiego pisarza Italo Calvino oraz Amerykanina Thomasa Pynchona. Do autorów mających wpływ na jego twórczość zalicza Jamesa Joycea, Güntera Grassa, Jorge Luisa Borgesa, Michaiła Bułhakowa oraz Lewisa Carrolla. Salman Rushdie przyjaźnił się także z Angelą Carter, którą pochwalił w przedmowie do jej książki Burning Your Boats.
W listopadzie 2010 roku wydano powieść Luka i ogień życia. W tym samym roku zapowiedział również, iż pracuje nad autobiografią„Salman Rushdie podczas prac nad wspomnieniami o fatwie”, The Guardian, 12 października 2010. Źródło 14 września 2012., zatytułowaną Joseph Anton Autobiografia, która ukazała się we wrześniu 2012 roku.
Kiedy w 2012 roku Salman Rushdie wydał krótkie opowiadanie pt. „Na południu”, stał się jednym z pierwszych znanych autorów współpracującym z (firmą, która synchronizuje elektroniczne wydania książek ze spersonalizowanymi ścieżkami dźwiękowymi).
W 2015 roku ukazała się jego nowa powieść, Dwa lata, osiem miesięcy i dwadzieścia osiem nocy, reinterpretacja Baśni z tysiąca i jednej nocy.
Pozostała działalność Rushdie stał się ikoną dla młodych indyjskich pisarzy, która wywarła znaczny wpływ na całe pokolenie twórców z subkontynentu indyjskiego piszących po angielsku, a także jedną z najbardziej wpływowych postaci w całej literaturze postkolonialnejDEMONIZING DISCOURSE IN SALMAN RUSHDIE’S THE SATANIC VERSES.. Jego praca spotkała się z szerokim uznaniem, włączając w to nagrodę Aristeion w 1996 roku, przyznawaną przez Unię Europejską w dziedzinie literatury i tłumaczeń, włoską nagrodę Grinzane Cavour, a także niemiecki tytuł Pisarza Roku i wiele innychTimes of India Story on Rushdie’s influence and awards Indiatimes.com.. Salman Rushdie pełnił funkcję prezesa od 2004 do 2006 roku oraz przyczynił się do powstania festiwalu .
Sprzeciwił się uchwalonemu przez brytyjski rząd , pisząc o tym w eseju Free Expression Is No Offence (z ang. Wolność słowa to nie przemoc), w zbiorze tekstów kilku pisarzy opublikowanym przez wydawnictwo w listopadzie 2005 roku.
mały|lewo|Salman Rushdie podczas spotkania ze studentami Emory University.
W 2007 roku rozpoczął swoją pięcioletnią rezydenturę jako „Wybitny Pisarz” na Emory University w Atlancie, w stanie Georgia, gdzie zdeponował również swoje archiwa.
W maju 2008 roku został wybrany na Zagranicznego Honorowego Członka Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury, American Academy of Arts and Letters. Retrieved 26 marca 2012..
Choć cieszy się z pisania, Salman Rushdie mówi, że pewnie zostałby aktorem, jeśli jego kariera literacka nie ułożyłaby się pomyślnie. Już od wczesnego dzieciństwa marzył o występach w hollywoodzkich produkcjach. Marzenia udało mu się po części spełnić, występując od czasu do czasu w rolach gościnnych.