thumb|upright=1.3|Sieć kolejowa dostępna w ruchu pasażerskim w roku 2012 Transport kolejowy we Wrocławiu – system transportu kolejowego na terenie miasta Wrocław.

Sieć linii kolejowych w mieście obsługuje ruch pociągów o zasięgu regionalnym, krajowym i międzynarodowym. W granicach miasta krzyżują się m.in. linie kolejowe nr 132, 143, 271, 273, 274, 275, 277, 285, 292 w tym międzynraodowe E 30, E 59, C-E 59.

Kolej dotarła do miasta w 1842 roku. Miejski system transportu kolejowego łączy jedenaście kierunków linii kolejowych normalnotorowych. Dziesięć z nich jest czynnych, z czego dziewięć obsługuje ruch pasażerski, a jedna wyłącznie ruch towarowy.

Pod koniec lat 80. XX w. przez teren Wrocławia kursowało 140 pociągów, w 2000 roku było to 90 pociągów, a w 2018 roku 170.

Historia thumb|upright=1.3|lewo|Sieć PKP wokół Wrocławia w 1946(wiele z nazw miejscowości i osiedli uległo od tamtego czasu zmianie) thumb|upright=1.3|lewo|Sieć PKP w południowo-zachodniej Polsce w 1952/53 Rozwój sieci przebiegał w kilku etapach. Jako pierwszy etap wyróżnić można budowę poszczególnych linii przez prywatne spółki kolejowe. Powstawały wówczas niezależne w znacznej mierze linie, zakończone dworcami czołowymi. Spółki współpracowały ze sobą niechętnie, a rozwój przestrzenny węzła był nieskoordynowany. Od lat 60. XIX wieku rząd pruski rozpoczął nacjonalizację kolei i zjednoczył je w jedno towarzystwo. Rozbudowano łącznice między liniami (w tym Towarową Obwodnicę Wrocławia), dążono do racjonalnej rozbudowy i skupienia ruchu na Dworcu Głównym. W XX wieku planowanie kolei we Wrocławiu stało się integralną częścią planowania urbanistycznego, proponowano dalsze przebudowy sieci, mające na celu usprawnienie ruchu kolejowego, zrealizowano jednak niewielką ich część. Jednym z działań była elektryfikacja prądem przemiennym Śląskiej Kolei Górskiej na trasie Wrocław Świebodzki – Jelenia Góra – Zgorzelec (zdemontowana po wojnie), której słupy końcowe do dziś znajdują się na Dworcu Świebodzkim. Istniała także sieć kolei miejskiej obsługiwana wagonami akumulatorowymi. Po II wojnie światowej nie poczyniono we wrocławskim węźle kolejowym większych inwestycji (poza przewidzianą już w czasie budowy rozbudową Towarowej Obwodnicy Wrocławia do czterech torów i elektryfikacją znacznej części linii i łącznic), zaś od lat 90. następuje systematyczny regres.

Kolej Górnośląska

Pierwszą linią kolejową, doprowadzoną do Wrocławia, była planowana od 1836 i uruchomiona w 1842, najpierw na odcinku Wrocław – Oława, Kolej Górnośląska (niem. Oberschlesische Eisenbahn, w skrócie OSE), wydłużona w ciągu następnych czterech lat przez Brzeg i Opole do wschodniej części Górnego Śląska do granicy Królestwa Prus w Mysłowicach. Pierwszym dworcem w mieście był Dworzec Górnośląski, którego budynek (oznaczony na mapce numerem 10) wzniesiony w latach 1841–1842 służy dziś jako przychodnia lekarska dla pracowników PKP, a którego torowisko jest rozebrane. Funkcje tego dworca przejął w 1851 postawiony w bezpośrednim sąsiedztwie nowy dworzec tej kolei, dziś noszący nazwę Wrocław Główny (nr 11 na mapie). Dworzec ten dziś jest najważniejszą stacją pasażerską w mieście. Na linii tej znajduje się również stacja Wrocław Brochów (12). Obecnie linia w kierunku Oławy jest dwutorowa, zelektryfikowana a prędkość maksymalna wynosi 160 km/h.

Kolej Wrocławsko-Świebodzicka

mały|Dworzec Świebodzki współcześnie Następną w kolejności spółką kolejową, która uzyskała prawa do budowy we Wrocławiu, była firma zawiązana w 1837 przez wrocławskiego przedsiębiorcę G.H. Ruffera Breslau-Schweidnitz-Freiburger Eisenbahn (BFE, Kolej Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzicka potem Breslau-Freiburger Eisenbahn, BrFr), której dworzec wybudowany 1842, nosi dziś nazwę Wrocław Świebodzki (nr 20 na mapie). Linia świebodzicka uruchomiona została w październiku 1843 do Świebodzic, a później wydłużona do Wałbrzycha. Wobec ogólnego zmniejszenia zapotrzebowania na kolejowe przewozy pasażerskie Dworzec Świebodzki od roku 1991 został całkowicie wyłączony z ruchu. Stacja, oznaczona na mapie numerem 21, Wrocław Zachodni (do lat 70. XX wieku pod nazwą Muchobór Wielki, wcześniej niem. Großmochbern), jest nadal czynna. 14 grudnia 2014 roku, wraz ze zmianą rozkładów kolejowych, oddano do użytku przystanek kolejowy Wrocław Grabiszyn (niezaznaczony na schemacie; mieści się pomiędzy stacjami Wrocław Główny a Wrocław Zachodni) znajdujący się pod estakadą ulicy Klecińskiej. Cała linia jest zelektryfikowana (od lat 20. XX w.) i dwutorowa.

Kolej Dolnośląsko-Marchijska mały|Przebieg dawnej kolei Dolnośląsko-Marchijskiej

Rok po kolei świebodzickiej, w październiku 1844 uruchomiło swoje połączenia, pierwotnie do Legnicy, Towarzystwo Kolei Dolnośląsko-Marchijskiej (niem. Niederschlesisch-Märkische Eisenbahn-Gesellschaft, NME), które swój Dworzec Marchijski (na mapie nr 30) postawiło w bliskim sąsiedztwie Dworca Świebodzkiego. Rozwiązanie to na owe czasy było korzystne, bo z jednej strony ułatwiało przesiadanie podróżnym, którzy mieli do pokonania tylko 200 metrów dzielących oba dworce, a z drugiej strony nie zachodził konflikt interesów obu spółek, do którego dochodzić by mogło, gdyby obydwie korzystały z tych samych instalacji. W następnych latach połączenie przez Legnicę, Żagań i Gubin wydłużono do Berlina – do Marchii Brandenburskiej, od której Towarzystwo wzięło swą nazwę. Dworzec Marchijski na początku XX wieku stracił na znaczeniu i w od 1908 obsługiwał już tylko połączenia ze znajdującą się wówczas poza granicami miasta Leśnicą (Deutsch Lissa, stacja nr 34 na mapie), a rok później zamieniony został na stację towarową, pomocniczą zresztą w stosunku do pobliskiego węzła towarowego Wrocław Gądów, zaznaczonego na mapie numerem 31. W latach dwudziestych Dworzec Marchijski został częściowo rozebrany. Po II wojnie światowej na krótko wznowiono jego funkcje towarowe (pod nazwą Wrocław Towarowy Zachodni lub Wrocław Zachodni; był dogodnym punktem do załadunku wywożonego ze zrujnowanego miasta gruzu i odpadów, a także np. pozyskanych z rozbiórek zniszczonych budynków cegieł), ale w połowie lat pięćdziesiątych ponownie go zlikwidowano, tym razem już ostatecznie. Z budynku pozostała jedynie jedna z wież i mocno przebudowany fragment hali.

Obecnie pociągi kierujące się z Dworca Głównego do Legnicy wjeżdżają na trasę byłej Kolei Marchijskiej w rejonie stacji towarowej Wrocław Gądów; w granicach miasta przejeżdżają potem przez stacje Wrocław Nowy Dwór (nr 32), Wrocław Żerniki (nr 33) i Wrocław Leśnica. Linia dwutorowa i zelektryfikowana. Miała być to pierwsza w Polsce linia zelektryfikowana eksperymentalnie prądem przemiennym 25 kV, 50 Hz, ale z zamiaru tego zrezygnowano (istniała już dokumentacja projektowa).

Kolej Poznańska

mały|Estakada łącząca poszczególne linie w centrum miasta W latach czterdziestych XIX wieku następowała szybka rozbudowa sieci połączeń kolejowych we Wrocławiu. Przeprowadzono połączenie (Verbindungsbahn) dworca Górnośląskiego ze Świebodzkim, Marchijskim (linie jasnozielone na mapce Wrocławia) oraz – później – z linią łączącą Wrocław z Poznaniem. Przez pierwsze trzy lata (od kwietnia 1847) po wybudowaniu tych połączeń przetaczanie wagonów pomiędzy poszczególnymi sieciami odbywało się bez użycia lokomotyw (wymagały one wówczas jeszcze specjalnych obrotnic w celu zmiany kierunku jazdy, co znacznie komplikowałoby operację) – przy pomocy konnych zaprzęgów. Koncesję na połączenie Wrocławia z Poznaniem uzyskała w 1853 Kolej Górnośląska i ona rozpoczęła w Lesznie budowę w trzech kierunkach: do Wrocławia, do Poznania i do Głogowa. Konieczne było wybudowanie we Wrocławiu mostu kolejowego przez Odrę (w pobliżu dzisiejszego drogowego Mostu Milenijnego pomiędzy Popowicami a Osobowicami) – zrealizowano go w postaci 33-przęsłowej konstrukcji stalowej o łącznej długości 380 m (dwa przęsła były obrotowe, dzięki czemu utrzymano żeglowność rzeki w tym miejscu). Połączenie do Poznania ruszyło 29 października 1856 i obsługiwane było przez nowy dworzec Kolei Górnośląskiej, wspomniany już Dworzec Główny (nr 11). Dzięki tej linii łączącej się z Posen-Kreuzburger Eisenbahn (PoKr, Kolei Poznańsko-Kluczborskiej) i Stargard-Posener Eisenbahn (StPo – Kolejami Poznańsko-Stargardzkimi) Wrocław uzyskał połączenie ze Szczecinem, z Bydgoszczą i z Gdańskiem. W granicach miasta na tej linii znajdują się stacje Wrocław Mikołajów (40), Wrocław Popowice (41), Wrocław Różanka (nieoznaczona), Wrocław Osobowice (42) oraz Wrocław Świniary (43). Obecnie linia jest dwutorowa i zelektryfikowana.

Kolej Prawego Brzegu Odry thumb|Most koło Browaru Piastowskiego

Kolej Prawego Brzegu Odry (Rechte-Oder-Ufer-Eisenbahn, ROUE) uruchomiła swoją linię w kierunku Oleśnicy 28 maja 1868 najpierw z Dworca Nadodrze (nr 51 na mapie; niezbędne było w tym celu przerzucenie przez Starą Odrę nowego mostu kolejowego, w okolicy browaru – dzisiejszego Piastowskiego – oraz Hindenburgbrücke – dziś środkowego Mostu Warszawskiego), ale wkrótce przerzuciła przez Odrę (na północ od dzisiejszych Mostów Mieszczańskich) kolejny stalowy most kolejowy i uruchomiła tuż obok Dworca Marchijskiego swój własny Miejski Dworzec Kolei Prawego Brzegu Odry (Rechte-Oder-Ufer Eisenbahn Stadtbahnhof, nr 50 na mapie). Był to zarazem ostatni normalnotorowy dworzec kolejowy w mieście; wszystkie inne, wybudowane później, były mniejszymi lub większymi stacjami przelotowymi. Po kilkunastu latach samodzielnego funkcjonowania Prawobrzeżny Dworzec Miejski jednak połączono z Marchijskim, z którym podzielał później wspólną historię, aż do likwidacji po wojnie włącznie. Linii ta jest obsługiwana w granicach miasta przez stacje Wrocław Nadodrze (51), Wrocław Sołtysowice (52) oraz Wrocław Psie Pole (53). Obecnie jest to linia dwutorowa i zelektryfikowana.

Kolej Nadodrzańska

Linia nadodrzańska, łącząca Wrocław z Głogowem przez Ścinawę, i dalej z Zieloną Górą aż do Szczecina jako stację końcową wykorzystuje wrocławski Dworzec Główny. Oddano ją do użytku w 1874 roku. W granicach miasta na tej linii znajdują się stacje Wrocław Muchobór (nr 60 na mapie), Wrocław Kuźniki (nr 61), Wrocław Stadion (nieoznaczony) i Wrocław Pracze (nr 62). Linia jest dwutorowa (z wyjątkiem odcinka Wrocław Główny – Wrocław Grabiszyn) i zelektryfikowana.

Kolej Sobócko-Świdnicka

thumb|Pozostałości stacji Wrocław Partynice Linia łącząca Wrocław przez Sobótkę ze Świdnicą ukończona została w 1898 roku. Pociągi odprawiano z Dworca Głównego w kierunku południowo-wschodnim, a linia przed Brochowem (stacja nr 12) skręca na południe, a potem południowy zachód i zachód przez Wrocław Wojszyce (70), Wrocław Partynice (71 – od lat sześćdziesiątych XX w., obecnie w innej lokalizacji) i Wrocław Klecinę (72) wiedzie dalej przez Bielany Wrocławskie, Kobierzyce (gdzie odgałęział się tor do Piławy Górnej przez Niemczę), Wierzbice Wrocławskie do Sobótki, a następnie przez Strzelce Świdnickie i Marcinowice do Świdnicy.

Po przejęciu przez samorząd dolnośląski miały zostać przywrócone połączenia pasażerskie, zarówno do Świdnicy, jak i Piławy Górnej. Na początku 2012 ogłoszono jednak, że z powodu zbyt wysokich kosztów linia nie będzie remontowana. Decyzja ta została zmieniona 9 stycznia 2017 – podpisano umowę pomiędzy PKP PLK a władzami województwa dolnośląskiego obejmującą rewitalizację linii – budowę nowych przystanków, naprawę obiektów inżynieryjnych, wyposażenie w urządzenia sterowania ruchem kolejowym. Prace mały być zakończone w 2020 roku, ostatecznie prace zakończyły w 2022 roku.

12 czerwca 2022 wznowiono regularne kursy na odcinku Wrocław Główny – Świdnica. W granicach miasta pociągi zatrzymują się na przystankach Wrocław Wojszyce i odtworzonym w nowej lokalizacji Wrocław Partynice. Nie uruchomiono dla ruchu pasażerskiego stacji Wrocław Klecina. Część kursów obsługiwanych jest przez dwutrakcyjne jednostki Newag Impuls II 36WEh.

Linia jest niezelektryfikowana, jednotorowa. Aktualnie (2024) trwają prace na odtworzeniu odnogi linii z Kobierzyc do Piławy Górnej.

Kolej Wrocławsko-Trzebnicka