thumb|Widok od ul. Kamiennej thumb|Widok wzdłuż Fordońskiej thumb|Widok na Bartodzieje i most Kazimierza Wielkiego z Kapuścisk thumb|Balaton na Bartodziejach thumb|Kościół pw. Matki Bożej Zwycięskiej Bartodzieje – jednostka urbanistyczna (osiedle) miasta Bydgoszczy, położona w jego środkowej części.

Położenie Jednostka urbanistyczna Bartodzieje usytuowana jest w centralnej części miasta i zaliczana do osiedli tzw. Dolnego Tarasu Bydgoszczy. Sąsiaduje od południa poprzez rzekę Brdę z osiedlem Kapuściska, od wschodu i częściowo północy z osiedlem Bydgoszcz Wschód, od północnego zachodu z Osiedlem Leśnym, zaś od zachodu z Bielawami. Bartodzieje sąsiadowały wcześniej również ze Skrzetuskiem, które zostało podzielone pomiędzy Bartodzieje a Bielawy.

Pod względem fizycznogeograficznym osiedle leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Miasto Bydgoszcz. Południowe obrzeża osiedla należą do Miejskiej Doliny Brdy (terasy I-II ok. 30–40 m n.p.m.), część środkowa leży na terasie III (43 m n.p.m.), zaś północna na piaszczystej terasie VI (54 m n.p.m.)Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996.. Teren nachylony jest łagodnie z północy na południe. Granice teras nie są wyraźne, z wyjątkiem północnych obrzeży Bartodziejów, gdzie występuje granica między plejstoceńską pradoliną Wisły a holoceńską doliną Brdy. W południowej części osiedla w podłożu płytko (0,8–2 m) zalegają iły trzeciorzędowe, które miejscowo są odsłonięte (rejon jez. Balaton) w wyniku erozji wód płynących, które zmyły powierzchniowe osady czwartorzędowe.

Historycznie w skład obecnej jednostki urbanistycznej wchodzą: większość obszaru gminy Bartodzieje Wielkie (200 ha) wcielonej do miasta Bydgoszczy 1 kwietnia 1920 roku oraz zachodni fragment gminy Kapuściska Małe również włączonej w 1920 rokuLicznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II.

Ludność W 1970 roku Bartodzieje zamieszkiwało 10 tys. osób, 20 lat później – 29,7 tys.Rogalski Bogumił: Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska XVI. Wzrost liczby ludności związany był z urbanizacją terenu, budową osiedli mieszkaniowych. W kolejnych latach liczba mieszkańców spadała: w 1998 roku wynosiła 28,4 tys. osób, a w 2007 roku – 24,4 tys.Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007–2015. W latach 2007–2012 liczba ludności pozostawała na stałym poziomie 24,4 tys. osób.

W styczniu 2018 liczba zameldowanych na stałe wynosiła 23 864, a we wrześniu 2024 r. 20 893Dane z UM Bydgoszcz (informacja publiczna).

Historia osiedla Wieś królewska starostwa bydgoskiego położona była w końcu XVI wieku w powiecie bydgoskim województwa inowrocławskiegoAtlas Historyczny Polski. Kujawy i ziemia dobrzyńska w drugiej połowie XVI wieku, część II komentarz, indeksy, Warszawa 2021, s. 149.. Osiedle Bartodzieje to dawna wieś Bartodzieje Wielkie (niem. Gross Bartelsee), którą na początku XX w. zamieszkiwało 331 mieszkańców. W 1920 roku została przyłączona do miasta Bydgoszczy. Według jednej z teorii nazwa Bartodzieje pochodzi od słów „bardo” lub „bata”, czyli rodzaju broni, którą niegdyś wyrabiano na tych terenach. Inna teoria mówi o pochodzeniu słowa Bartodzieje od bartnictwa, ponieważ dawniej znajdowało się tutaj wielu pszczelarzy.

Na terenie osiedla wydobywano glinę – staw Balaton powstał na miejscu takiego wyrobiska.

W roku 1965 powstał plan generalnej rozbudowy i przeobrażenia osiedla w nowoczesną dzielnicę mieszkaniową, ponieważ do tego czasu znajdowały się tutaj głównie gospodarstwa rolne. Jedyne zakłady produkcyjne, szkoły i lokale gastronomiczne znajdowały się w okolicach ulicy Fordońskiej.

Inwestycje mieszkaniowe W 2019 Spółka JHM Development wystąpiła o pozwolenie na budowę u zbiegu ul. Fordońskiej i Żabiej, w pobliżu siedziby Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad oraz kompleksu biurowego Arkada Business o wysokości 45 m, dwóch obiektów 16-piętrowych i jednego 7-piętrowegoAura Towers. Wysoka zabudowa nad samą Brdą. Tym razem przy rondzie Fordońskim.

W 2020 przy ul. Ceramicznej, przy zbiorniku "Balaton" zakończono budowę innego budynku mieszkalnego o segmentowej konstrukcji, którego najwyższa 10-piętrowa część ma 35 metrów wysokości, natomiast sąsiadująca z pobliskim osiedlem domków jednorodzinnych część zachodnia posiada trzy piętraWiecha nad Balatonem. Kolejny nowoczesny budynek urósł na Bartodziejach. W tym samym roku Bydgoskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego zleciło budowę dwóch pięciokondygnacyjnych budynków z 90 mieszkaniami przy ul. Swarzewskiej, których projekt wyłoniono w drodze konkursu architektonicznegoBTBS buduje nowe bloki na Bartodziejach. Jest już projekt i które ukończono w 202290 mieszkań na wynajem w nowym bloku na Bartodziejach, 70 w odnowionych kamienicach na Okolu i Szwederowie. W 2024 zakończone też prace nad 10 piętrowym budynkiem w rejonie ul. Gajowej.

W 2024 nad Bartodziejach trwały prace dotyczące budowy kolejnych osiedli w rejonie ulic Fordońskiej, Ceramicznej, Cegielnianej.

Rekreacja Na terenie Bartodziejów znajduje się 9 ha terenów zieleni urządzonejTereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy – diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku.. Głównym obszarem rekreacyjnym jest akwen Balaton, otoczony bulwarem oraz terenami zieleni. W odległości około 1 km poprzez osiedle Bydgoszcz Wschód możliwy jest dostęp do Lasu Gdańskiego, zaś południową granicą osiedla jest rzeka Brda, gdzie planowana jest budowa bulwaru, ścieżki rowerowej. Obszar nadrzeczny o powierzchni ok. 4 ha jest potencjalnym miejscem rekreacji rodzinnej o wymiarze ponadlokalnym.

Obiekty sportowe Osiedle dysponuje kilkoma obiektami sportowymi, m.in. basenem krytym (przy Zespole Szkół Medycznych przy ul. Swarzewskiej)Basen Zespołu Szkół Medycznych, kompleksem Orlik 2012, kortem tenisowym, strzelnicą oraz przystanią żeglarską na Balatonie.

Drogi rowerowe Osiedle posiada drogi rowerowe biegnące wzdłuż al. Stefana Wyszyńskiego oraz wzdłuż Kamiennej. Studium transportowe Bydgoszczy przewiduje rozbudowę dróg rowerowych (w postaci pasów rowerowych) m.in. wzdłuż ul. Skłodowskiej-Curie i Łęczyckiej. Wzdłuż brzegu Brdy planowana jest budowa drogi rowerowej łączącej Stare Miasto z Fordonem nad Wisłą w ramach projektu Bartodziejskie Bulwary Brdy (zobacz Bulwary nad Brdą).

Ochrona przyrody Na terenie Bartodziejów znajduje się kilka pomników przyrody, zlokalizowanych głównie przy ul. Fordońskiej: katalpa zwyczajna oraz perełkowiec japoński.

Ulice na Bartodziejach Aleja Kardynała Stefana Wyszyńskiego Armii Krajowej Bałtycka Bartosza Głowackiego Boczna Braniewska Cegielniana Ceramiczna Darłowska (w 2017 utwardzona kosztem 289,8 tys. zł)Łukasz Antczak W deszczu otworzyli wyremontowaną ulicę Drawska Fordońska Fromborska Gajowa Gdyńska Granitowa Helska Huculska Inwalidów Kamienna Kazimierza Pułaskiego Kijowska Kołobrzeska Kostrzyńska Kosynierów Koszalińska Kozacka Księdza Piotra Ściegiennego Lansjerów Lęborska Łęczycka Mała Marii Skłodowskiej-Curie Mazurska Morska Pałucka Polanka Połczyńska Powstańców Wielkopolskich Pucka Redłowska Sobieszewska Sopocka Swarzewska Sygnałowa Uskok Uznamska Żabia Żmudzka

Ważniejsze obiekty oświatowe: Szkoła Podstawowa nr 32 im. Floriana Kaji przy ul. Bałtyckiej (Zespół Szkół 21) Szkoła Podstawowa nr 14 im. Władysława Sikorskiego przy ul. Żmudzkiej Zespół Szkół Handlowych przy ul. Gajowej Zespół Szkół Ekonomiczno-Administracyjnych przy ul. Gajowej Zespół Szkół Samochodowych przy ul. Powstańców Wielkopolskich VIII Liceum Ogólnokształcące im. dra Emila Warmińskiego przy ul. Swarzewskiej XII Liceum Ogólnokształcące przy ul. Kijowskiej (aktualnie część Zespołu Szkół nr 24, ul. Puszczykowa 11) Parafie rzymskokatolickie: Matki Bożej Zwycięskiej przy ul. Bartosza Głowackiego Matki Boskiej Częstochowskiej przy ul. Żmudzkiej Matki Boskiej Ostrobramskiej przy ul. Kijowskiej zbory protestanckie: Kościół Zielonoświątkowy „Kościół dla Każdego” przy ul. Gajowej Kościół Zielonoświątkowy „Full Gospel Tabernacle” (anglojęzyczny) przy ul. Fordońskiej służby zdrowia: Przychodnia Rejonowa „Bartodzieje” przy ul. Koszalińskiej Kolejowa Rejonowa Przychodnia Lekarska przy ul. Bartosza Głowackiego

Ciekawe miejsca na Bartodziejach Balaton – dawna glinianka, obecnie akwen z fontannami, letnimi wieczorami podświetlonymi, wokół ścieżki spacerowe i ławeczki, położony między ulicami Polanką, Swarzewską i Skłodowskiej-Curie jedyne (poza znajdującymi się na Błoniu) mrówkowce (galeriowce) w mieście, przy ul. Skłodowskiej-Curie. Powstały w l. 70. Każdy z nich posiada 464 mieszkania.

Komunikacja drogowa i kolejowa Blisko północnej granicy osiedla biegnie droga krajowa 80, zachodnią granicę zaś stanowi droga 5 (E261).

Obok drogi nr 80 przebiega linia kolejowa nr 18 (Kutno-Piła Główna), na której funkcjonuje przystanek Bydgoszcz Bielawy, oraz linia kolejowa nr 201.

Komunikacja miejska Autobusowa Dzienna 55: Skorupki - Morska 59: Błonie - Kapuściska (w oznaczonych kursach do Łęgnowa) 60: Błonie - Morska 64: Barwna - Przemysłowa 65: Nad Wisłą - Dworzec Leśne 67: Rycerska - Most Kazimierza Wielkiego 69: Tatrzańskie - Błonie 71: Rekinowa - Morska 77: Niklowa - Morska 83: Czyżkówko - Tatrzańskie 89: Tatrzańskie - Błonie

Autobusowa Nocna 32N: Dworzec Błonie - Tatrzańskie (w oznaczonych kursach do Łoskoń/Zajezdnia) 33N: Piaski - Tatrzańskie (w oznaczonych kursach do Łoskoń/Zajezdnia)

Tramwajowa 3: Łoskoń – Wilczak 5: Łoskoń – Rycerska 7: Łoskoń– Kapuściska 10: Niepodległości – Las Gdański P+R 11:Niepodległości - Bielawy

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Dzielnice i osiedla Bydgoszczy Kategoria:Wsie starostwa bydgoskiego