Jan Brzękowski, ps. Jan Bereta, Jan Jarmott (ur. 18 grudnia 1903 w Nowym Wiśniczu, zm. 3 sierpnia 1983 w Paryżu) – polski poeta, pisarz i teoretyk sztuki, w szczególności poezji.
Życiorys Brzękowski uczęszczał do gimnazjum w Nowym Sączu i w Bochni. Absolwent filologii polskiej i farmacji na UJ. Uzyskał w 1927 roku stopień doktora za rozprawę pt. Legenda Don Juana i jej wpływ na literaturę polską. Studiował także na Sorbonie i w paryskiej École du Journalisme. Uczestnik plebiscytu na Śląsku w 1920 roku. Debiutował w 1921 roku na łamach „Gazety Literackiej” jako poeta. W 1922 związany był z grupą młodych poetów krakowskich, określających się jako negatywiści. W 1925 roku wydał pierwszy tomik poezji Tętno drukowany w „Zwrotnicy”. Redagował czasopismo „Linia”. Działał w kręgu awangardy krakowskiej. Współtworzył grupę artyści rewolucyjni.
W 1928 roku wyjechał do Francji. W latach 1929–1930 redaktor dwujęzycznego pisma „L’Art Contemporain – Sztuka Współczesna”. Pisał poezję w języku francuskim, wydając kilka tomików ilustrowanych przez Hansa Arpa i M. Ernsta i Fernanda Légera. W latach 1937–1940 był szefem biura prasowego Ambasady RP, działał w czasie wojny w zarządzie Polskiego Czerwonego Krzyża w Vichy, uczestniczył we francuskim ruchu oporu w latach 1940–1944. W 1940 roku ożenił się z rzeźbiarką Suzanne de Lamer. W latach 1944–1945 był attaché prasowym Ambasady RP. Od 1946 do 1964 roku był dyrektorem uzdrowiska i hotelu w Amélie-les-Bains, gdzie również mieszkał. Od 1964 roku przebywał w Paryżu. W 1979 odnowił po 50 latach dyplom doktorski na UJ. Publikował m.in. w czasopismach emigracyjnych „Kultura”, „Wiadomości”, „Oficyna Poetów” i krajowych „Twórczość”, „Tygodnik Powszechny”, „Życie Literackie”, „Miesięcznik Literacki”, „Poezja” thumb|180px|popiersie Jana Brzękowskiego na budynku UG w Nowym Wiśniczu Dzieła Poezja Tętno, 1924; Na katodzie, 1929 (1928 w stopce redakcyjnej); W drugiej osobie, 1933; Zaciśnięte dookoła ust, 1936; Spectacle métallique, 1937; Nuits végétales, 1938; Razowy epos, 1938; Odyseje, 1948; Les Murs du silence, 1956; Przyszłość nieotwarta, 1959; 18 coplas, 1959; Science fiction, 1964; Wybór poezji, 1966; Erotyki, 1969; Poezje wybrane, 1970; Spotkanie rzeczy ostatecznych, 1970; Styczeń, 1970; Nowa kosmogonia, 1972; Lettres en souffrance, 1972; Déplacement du paysage, 1973; Poezje, 1973; Paryż po latach, 1977; Wiersze wybrane, 1980; Wiersze awangardowe, 1981. Proza Powieści Psychoanalityk w podróży, 1929; Bankructwo prof. Muellera, 1931; Start, 1959; Dwudziestu czterech kochanków Perdity Loost, (powst. 1939) 1961; Międzywojnie, 1982. Opowiadania Wyprawa do miasteczka, 1966; Buty No 138, 1978. Studia i szkice Życie w czasie, 1931; Poezja integralna, 1933; Awangarda, 1958; W Krakowie i w Paryżu (wspomnienia i szkice), 1968; Szkice literackie i artystyczne 1925–1970, 1978. Dramat Dziurek w Elsynorze (młodzieńcza sztuka), 1970 (Dialog nr 12). Opracowania J. Sławiński: „O poezji Jana Brzękowskiego”. „Twórczość” 1961, nr 9. A.K. Waśkiewicz: „Proza Brzękowskiego”. „Twórczość” 1967, nr 12. T. Kłak: „Filmowa powieść Jana Brzękowskiego”. W: „Katastrofizm i awangarda”. Katowice 1979. P. Majerski: „Boczny tor awangardowego eksperymentu. O powieściach Jana Brzękowskiego”. „Ruch Literacki” 1999, z. 6. Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. Tom 1 wyd. PWN, Warszawa 2000 U. Klatka: Wyobraźnia w czasie. O poezji Jana Brzękowskiego. Kraków 2012.
Inne Jedna z ulic w Nowym Wiśniczu nosi nazwę Jana Brzękowskiego. Jego imieniem została również nazwana Miejska Biblioteka Publiczna w Nowym Wiśniczu.
Przypisy
Bibliografia
Marta Cywińska, Manufaktura snów. Rozważania o polskiej poezji nadrealistycznej: Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, s.79-96.
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Artyści rewolucyjni Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Wiśniczu Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Pisarze związani z Paryżem Kategoria:Polacy – członkowie francuskiego ruchu oporu Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polska emigracja polityczna we Francji 1939–1989 Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Zmarli w 1983 Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku