George Brinton McClellan (ur. 3 grudnia 1826, zm. 29 października 1885) – amerykański wojskowy, generał major podczas wojny secesyjnej. Na jej początku odegrał istotną rolę w mobilizacji dobrze wyszkolonej i zorganizowanej armii dla Unii. Sformował Armię Potomaku, a od listopada 1861 do marca 1862 był głównodowodzącym Armii Unii. Mimo umiejętności drobiazgowego planowania i prowadzenia przygotowań, na polu bitwy unikał otwartych konfrontacji z agresywnymi przeciwnikami. Notorycznie przeszacowywał siły jednostek wroga i niechętnie wykorzystywał własną przewagę liczebną, często w kluczowych momentach bitew pozostawiając znaczne części swoich wojsk w odwodzie.
Prowadzona przez McClellana w 1862 kampania półwyspowa zakończyła się niepowodzeniem. Nie udało mu się zdobyć stolicy konfederatów w Richmond w stanie Wirginia, gdzie wycofał się przed atakami mniejszej liczebnie armii generała Roberta E. Lee. Podczas bitwy pod Antietam udało mu się powstrzymać inwazję Lee na Maryland, jednak pomimo znaczącej przewagi liczebnej pozwolił mu na uniknięcie klęski i uzyskanie taktycznego remisu. W rezultacie prezydent Abraham Lincoln zakwestionował zdolności przywódcze McClellana, co spowodowało usunięcie go najpierw z pozycji głównodowodzącego, a następnie także dowódcy Armii Potomaku. Lincoln miał powiedzieć: „Skoro generał McClellan nie chce użyć swojej armii, to ja chciałbym ją na trochę pożyczyć”If General McClellan does not want to use the Army, I would like to borrow it for a time. The Lessons of Appomattox The Time Magazine.. Mimo to McClellan jako dowódca był ulubieńcem swych żołnierzy, gdyż dawał im odczuć, że ich wysokie morale i dobro są dla niego priorytetem.
McClellanowi nie udało się utrzymać zaufania Lincolna, a sfrustrowany często okazywał niesubordynację. Po tym, jak został odsunięty od dowództwa, w wyborach w 1864 nieskutecznie ubiegał się o fotel prezydenta Stanów Zjednoczonych z ramienia Partii Demokratycznej przeciwko Lincolnowi. McClellan odrzucił postulaty swojej partii obiecujące zakończenie wojny i negocjacje z konfederatami, co zmniejszyło skuteczność jego kampanii wyborczej. W latach 1878–1881 piastował stanowisko dwudziestego czwartego gubernatora stanu New Jersey. Ostatecznie zajął się twórczością literacką, w której bronił swoich decyzji podjętych podczas kampanii półwyspowej wojny secesyjnej.
Chociaż większość współczesnych historyków nisko ocenia McClellana jako generała dowodzącego na polu bitwy, istnieje również wyrazista mniejszość, która twierdzi, że McClellan był umiejętnym dowódcą, a jego reputacja niesprawiedliwie ucierpiała ze strony zwolenników Lincolna, pragnących zrzucić na kogoś winę za niepowodzenia Unii. Spuścizna McClellana nie podlega zatem łatwej kategoryzacji. Gdy po wojnie poproszono Ulyssesa Granta o ocenę McClellana jako generała, odpowiedział: „McClellan jest dla mnie jedną z tajemnic wojny”McClellan is to me one of the mysteries of the war, Beagle, s. 1277..
Młodość i początki kariery George McClellan urodził się 3 grudnia 1826 w Filadelfii w stanie Pensylwania. Jego ojciec, doktor George McClellan, był wybitnym chirurgiem-okulistą, założycielem Jefferson Medical College (obecnie Uniwersytet Thomasa Jeffersona). Jego matka, Elizabeth Steinmetz Brinton McClellan, była córką znanej rodziny z Pensylwanii. Para miała pięcioro dzieci: córkę Fredericę, trzech synów: Johna, George’a i Arthura oraz drugą córkę, Mary. W 1840, w wieku 13 lat, McClellan rozpoczął edukację na Uniwersytecie Pensylwanii, studiując prawo, po dwóch latach postanowił jednak poświęcić się służbie wojskowej. Częściowo dzięki wpływom swojego ojca, który napisał w tej sprawie list do prezydenta Johna Tylera, w 1842 młody George został przyjęty do Akademii Wojskowej Stanów Zjednoczonych, mimo że nie spełniał kryterium minimalnego wieku 16 lat wymaganego przez uczelnięSears, Young Napoleon, s. 3.. George ukończył studia w West Point w 1846, jako drugi najlepszy student w klasie 59 kadetów. Po studiach awansem tymczasowo uzyskał stopień podporucznika w Korpusie Inżynierskim Armii Stanów ZjednoczonychEicher, s. 371..
Wojna meksykańska Początkowo McClellan został przydzielony do kompanii inżynierskiej utworzonej w West Point, lecz wkrótce zgodnie z rozkazami udał się na wojnę amerykańsko-meksykańską. W październiku 1846, gotowy do walki, zaopatrzony w dubeltówkę, dwa pistolety, szablę, miecz galowy oraz nóż, przybył do ujścia rzeki Rio Grande. Skarżył się potem, że było to zbyt późno, aby mógł mieć swój udział we wrześniowym zwycięstwie w bitwie pod Monterrey. Podczas zawieszenia broni, gdy siły dowodzone przez generała Zachary’ego Taylora oczekiwały na wznowienie walk, McClellan zachorował na czerwonkę i malarię, przez co niemal miesiąc spędził w szpitalu. Nawroty malarii przydarzały się mu również w latach późniejszych, stąd nazywał je swoją „chorobą meksykańską”Mexican disease, Sears, Young Napoleon, s. 14–15.. Podczas wojny wykazał się męstwem służąc jako oficer-inżynier, często będąc narażonym na ostrzał wroga. Przed bitwą pod Contreras i bitwą pod Churubusco awansem tymczasowo uzyskał stopień porucznika, a przed bitwą pod Chapultepec stopień kapitana. Choć przeprowadzał śmiałe misje rozpoznawcze dla generała broni Winfielda Scotta, jego osiągnięcia przyćmił swą bojową postawą kapitan Robert E. Lee.
Służba w czasie pokoju Po wojnie McClellan powrócił do West Point, by objąć dowództwo kompanii utworzonej przy Akademii w celu szkolenia kadetów w działaniach inżynieryjnych. Irytowała go nuda związana ze służbą wojskową w czasie pokoju, chociaż lubił życie towarzyskie. W czerwcu 1851 został wysłany do Fort Delaware, murowanej konstrukcji w budowie, usytuowanej na wyspie położonej na rzece Delaware, około 60 km w dół rzeki od Filadelfii. W marcu 1852 otrzymał rozkaz zgłoszenia się u kapitana Randolpha B. Marcy’ego w Fort Smith w stanie Arkansas, gdzie służył jako zastępca dowódcy podczas ekspedycji w celu odkrycia źródeł Red River. W czerwcu wyprawa dotarła do źródeł północnej odnogi rzeki i Marcy nazwał jeden z jej dopływów strumieniem McClellana (ang. McClellan’s Creek). Gdy 28 lipca badacze powrócili do cywilizacji, z zaskoczeniem dowiedzieli się, że uważano ich za zmarłych. W prasie pojawił się sensacyjny artykuł, mówiący, że członkowie ekspedycji wpadli w zasadzkę dwóch tysięcy Komanczów i zostali wybici co do jednego. McClellan stwierdził, że historia ta była dziełem „kanalii, które bez skrupułów próbują wywołać niepokój na granicy cywilizacyjnej, aby otrzymać posady rządowe”a set of scoundrels, who seek to keep up agitation on the frontier in order to get employment from the Govt. in one way or other, Sears, Young Napoleon, s. 32–34..
Jesienią 1852 McClellan opublikował podręcznik taktyki walki na bagnety, który przetłumaczył z francuskiego. Został również przydzielony do Departamentu Teksasu, gdzie nakazano mu dokonać przeglądu teksańskich rzek i portów. W 1853, z polecenia sekretarza wojny Jeffersona Davisa, uczestniczył w pomiarach geodezyjnych prowadzonych przez Isaaca Stevensa, nowo mianowanego gubernatora Terytorium Waszyngtonu, mających na celu wytyczenie trasy dla planowanej kolei transkontynentalnej. McClellan mierzył tereny między 47. a 49. równoleżnikiem, od Saint Paul w Minnesocie do zatoki Puget w stanie Waszyngton. Podczas tego projektu ujawniły się tendencje McClellana do niesubordynacji wobec wysokich rangą polityków. Stevens był niezadowolony z wyników McClellana przy badaniu przełęczy w Górach KaskadowychMcClellan wybrał przełęcz Yakima, nie przeprowadzając szczegółowego rekonesansu i sprzeciwił się żądaniu gubernatora, aby wysłać na nią oddział w warunkach zimowych, opierając swoją decyzję na błędnych raportach dotyczących grubości pokrywy śnieżnej. Ponadto nie znalazł trzech zdecydowanie lepszych przełęczy w najbliższej okolicy, przez jedną z których ostatecznie poprowadzono linie kolejowe i autostrady międzystanowe. i nakazał mu oddać raporty z ekspedycji, ten jednak stanowczo odmówił, najprawdopodobniej z powodu kompromitujących osobistych komentarzy, jakie w nich umieszczałSears, Young Napoleon, s. 40-41..
Powróciwszy na wschodnie wybrzeże, McClellan zaczął zabiegać o względy Ellen Mary Marcy (1836–1915), córki swojego byłego dowódcy. Ellen odrzuciła pierwsze oświadczyny McClellana, podobnie jak ośmiu innych zalotników, włączając A.P. Hilla, przyjaciela McClellana z West Point. W 1856 roku przyjęła oświadczyny Hilla, który jednak, gdy rodzina wybranki nie zaakceptowała go, ostatecznie zrezygnowałSears, Young Napoleon, s. 61..
W czerwcu 1854 roku, na żądanie Jeffersona Davisa, McClellan został wysłany z tajną misją rozpoznawczą do Santo Domingo. Jego zadaniem była ocena lokalnych możliwości obronnych, jednak zdobyte przez niego informacje nie zostały wykorzystane aż do roku 1870, kiedy to prezydent Ulysses S. Grant nieskutecznie próbował zaanektować Dominikanę. Davis zaczął traktować McClellana jako swojego protegowanego i wyznaczył mu kolejne zadanie, którym była ocena gotowości logistycznej sieci dróg kolejowych w Stanach Zjednoczonych, ponownie ze względu na planowaną budowę kolei transkontynentalnejSears, Young Napoleon, s. 43–44.. W marcu 1855 McClellan awansował do stopnia kapitana i został przydzielony do pierwszego pułku kawalerii.
thumb|Siodło McClellana
Dzięki swoim koneksjom politycznym oraz doskonałej znajomości francuskiego, McClellan został oficjalnym obserwatorem armii europejskich podczas wojny krymskiej w 1855 rokuHearn, Sapp, Smith, Civil War Commanders, s. 117.. Sporo podróżował i miał styczność z najwyższymi dowódcami wojskowymi i rodzinami królewskimi, był świadkiem oblężenia Sewastopola w latach 1854–1855. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych w 1856 poprosił o przeniesienie do Filadelfii, gdzie przygotował raport zawierający krytyczną analizę oblężenia oraz szczegółowe opisy organizacji europejskich armii. W oparciu o zasady obowiązujące w kawalerii rosyjskiej napisał również podręcznik taktyki kawalerii. Podobnie jak wielu współczesnych mu obserwatorów, McClellan przeoczył rosnącą rolę muszkietów gwintowanych w wojnie krymskiej i nie zdawał sobie sprawy, że ich powszechne użycie będzie związane z koniecznością fundamentalnych zmian taktycznych w nadchodzącej wojnie secesyjnejSears, Young Napoleon, s. 46-49..
Armia amerykańska wprowadziła podręcznik taktyki kawalerii napisany przez McClellana, a także zaproponowane przez niego siodło, tzw. „siodło McClellana”, które podobno zaprojektował na podstawie obserwacji huzarów w Prusach i na Węgrzech. Stało się ono standardowym wyposażeniem konnicy w Stanach Zjednoczonych do czasu jej rozwiązania podczas II wojny światowej, a obecnie jest wciąż używane podczas ceremonii.
Kariera cywilna thumb|George B. McClellan z żoną, Ellen Mary Marcy McClellan McClellan opuścił wojsko 16 stycznia 1857 roku i wykorzystując swoje doświadczenie w kolejnictwie został głównym inżynierem oraz wicedyrektorem Illinois Central Railroad, a następnie, w 1860, dyrektorem Ohio and Mississippi Railroad. W obu funkcjach dobrze wywiązał się ze swoich obowiązków, rozbudowując Illinois Central w kierunku Nowego Orleanu i poprawiając sytuację finansową Ohio and Mississippi po kryzysie z 1857. Pomimo sukcesów i wysokich poborów, 10 tysięcy dolarów rocznie, praca cywilna frustrowała go i cały czas studiował równocześnie klasyczną strategię wojskową. Rozważał ponowne wstąpienie do armii podczas wojny w Utah przeciwko mormonom, a także zostanie najemnikiem wspierającym Benito Juáreza w MeksykuSears, Young Napoleon, s. 56..