thumb|Grób Michała Landego na cmentarzu żydowskim w Warszawie thumb|Michał Landy pada od kul wojska rosyjskiego na Placu Zamkowym w Warszawie w czasie masakry 8 kwietnia 1861 roku thumb|Obraz Tonego Robert-Fleurego przedstawiający śmierć Michała Landego Michał Landy (ur. 25 stycznia 1844 w Warszawie, zm. 8 kwietnia 1861 tamże) – uczeń polski narodowości żydowskiej, uczestnik manifestacji patriotycznej 8 kwietnia 1861 na placu Zamkowym w Warszawie.

Życiorys Był synem kupca drzewnego Chaima (Hajmana; zm. 1870)Grób Hajmana Landego w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie i Sary (Salomei) z domu Biro (zm. 1904)Grób Salomei Landy w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie. Uczęszczał do szkoły elementarnej, następnie do Szkoły Rabinów. W 1858 rozpoczął naukę w Gimnazjum Realnym w Warszawie. Interesował się szczególnie historią Polski i dziejami jej upadku.

8 kwietnia 1861 roku wziął udział w manifestacyjnym pogrzebie sybiraka Ksawerego Stobnickiego i uroczystym zbrataniu się Polaków i Żydów przy grobie Antoniego Eisenbauma (dawnego dyrektora Warszawskiej Szkoły Rabinów). Na placu Zamkowym manifestacja została zaatakowana przez wojsko. Landy znajdował się w czołówce procesji i został trafiony kulą w chwili, kiedy niósł krzyż podjęty przez niego z rąk zranionego innego uczestnika demonstracji, Karola Nowakowskiego. Ciężko ranny, został złożony początkowo w aptece Steinerta (tłum nie pozwolił zabrać go wojsku na Zamek), a następnie przewieziony przez ojca do szpitala św. Rocha. Zmarł następnego dnia, a zwłoki władze zabrały do Cytadeli. Ojciec uzyskał zgodę na wydanie ciała syna i jego pogrzeb na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej (kwatera 20, rząd 11)Grób Michała Landego w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie. Uroczystość odbyła się w nocy z dnia 10 na 11 kwietnia w asyście policji zapobiegającej udziałowi osób innych niż kilkunastu najbliższych krewnych i przyjaciół.

Śmierć Michała Landego została upamiętniona w rozważaniach poetów – Żydowie polscy Norwida, Hasło polskie Karola Balińskiego, Dwa Izraele (autor nieznany, wiersz ukazał się w zbiorze Pamiątki z r. 1863, 1869), a także obrazach A. Szyka i T. R. Fleury'ego (Dzień 8 kwietnia, 1866). Prawdziwość historii o tym, jakoby Michał Landy trzymał krzyż podczas demonstracji, była jednak kwestionowana przez Edwarda Nowakowskiego, który twierdził, że krzyż od początku do końca był trzymany przez jego brata Karola Nowakowskiego (1833-1867) – w swoich wspomnieniach wydanych w 1875 r. odnotował: „Mylnie Karol Baliński w prześlicznym swoim wierszu twierdził, jakoby jakiś Izraelita podjął upadły krzyż, i w tej chwili z krzyżem był zabity. Nowakowski nie wypuszczał krzyża z rąk wcale”.

Brat zmarłego, Szoel, organizował manifestacje patriotyczne w Kownie, za co został w czerwcu 1861 wydalony do Warszawy. Drugi brat, Aleksander, walczył w powstaniu styczniowym w oddziale generała Józefa Wysockiego (pod pseud. Niedzielski), był ranny pod Radziwiłłowem (2 lipca 1863); dalsze jego losy są nieznane. Bratem stryjecznym Michała był Stanisław Landy (1855–1915), działacz socjalistyczny, redaktor (syn Stanisława Aleksander, 1881–1969, był działaczem społecznym i lekarzem pediatrą). Inny członek rodziny Adam (1891–1937, bratanek Stanisława), działacz socjalistyczny i komunistyczny, publicysta, padł ofiarą „wielkiego terroru” w ZSRR.

Był krewnym franciszkanki s. Teresy Landy (właśc. Zofii Landy).

Przypisy

Bibliografia Klementyna Morawska, Michał Landy, w: Polski Słownik Biograficzny, tom XVI, 1971

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Warszawskiej Szkoły Rabinów Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Ofiary manifestacji patriotycznych (1860–1861) Kategoria:Pochowani na cmentarzu żydowskim na Woli w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1844 Kategoria:Zmarli w 1861