thumb|Jabberwocky, jedna z ilustracji z pierwszego wydania Po drugiej stronie lustra Po drugiej stronie lustra – wydana w 1871 roku druga część przygód Alicji autorstwa Lewisa Carrolla, będąca kontynuacją Alicji w Krainie Czarów.

Ze względu na oryginalność utworu powstały w literaturze, sztuce i filmie odniesienia do niego. Z książki tej pochodzi wiersz Jabberwocky, uznawany za szczytowe osiągnięcie angielskiej poezji absurdalnej.

Fabuła Alicja przebywa w listopadowy dzień w swoim domu i bawi się z dwoma niesfornymi kociętami (białym – Snowdrop i czarnym – Kitty), których matką jest Dinah (jej kotka wspomniana w Alicji w Krainie Czarów). Próbuje bezskutecznie nauczyć Kitty grać w szachy, a gdy zwierzątko przewraca figury, dziewczynka żartuje, że za karę umieści je po drugiej stronie lustra. Wkrótce sama zaczyna sobie wyobrażać, że przechodzi na jego drugą stronę, co rzeczywiście się dzieje.

W lustrzanym pokoju spotyka mówiące figury szachowe, dla których jest olbrzymem. Wyrusza też eksplorować ogród zamieszkany przez mówiące kwiaty. Wkrótce spotyka Czerwoną Królową – jedną z figur szachowych – która mówi jej, że jeśli dotrze do ósmego kwadratu, może sama stać się królową. Alicja wyrusza w podróż po szachowej krainie, spotykając wiele dziwnych postaci.

W Ósmym Kwadracie na jej głowie pojawia się złota korona, Alicja zyskuje też berło. Jest egzaminowana przez Białą i Czerwoną Królową, co bardzo ją irytuje. Kobiety okazują się być bardziej dziecinne od niej, a wkrótce zasypiają przy niej. Alicja udaje się na bankiet wystawiony na jej cześć z okazji zostania królową. Tam dochodzi do kolejnych nieporozumień i eskalacji chaosu. Poirytowana bohaterka ściąga ze stołu obrus wywracając wszystko, co prowadzi do jej przebudzenia – przygody okazały się być snem. Dziewczynka mówi ponownie do swoich kotów, opowiadając im o fantastycznym śnie i twierdząc, że Kitty w świecie jej snu była Czerwoną Królową. W zakończeniu powieści ponownie pojawia się dylemat wprowadzony w jednej ze scen – czy wszystko to było snem Alicji, czy też Alicja jest snem Czerwonego Króla.

Struktura powieści Po drugiej stronie lustra liczy dwanaście rozdziałów, tyle samo co Alicja w Krainie Czarów. Tak jak w części pierwszej motywem związanym z grami towarzyskimi były karty do gry, w drugiej opowieści bierki szachowe są jeszcze istotniejszym elementem świata. Wędrówka Alicji po lustrzanym świecie odwzorowuje ruchy pionka na szachownicy – Alicja ma odgrywać rolę pionka podlegającego Białej Królowej, której córka Lily jest zbyt mała, aby wziąć udział w grze. Jej motywacją jest także zostanie królową, co odwzorowuje promocję w szachach.

Adaptacje filmowe Alicja po drugiej stronie lustra – radziecki film animowany z 1982 roku Alicja w Krainie Czarów (część II) – amerykański film dwuczęściowy z 1985 roku Alicja po drugiej stronie lustra – australijski film animowany z 1987 roku Alicja po drugiej stronie lustra – amerykański film z 2016 roku

W kulturze

Motywy z powieści pojawiają się w grach American McGee's Alice i Alice: Madness Returns, czerpiących z obu powieści Carrolla o Alicji. Istnieje wariant szachów o nazwie Alice Chess, opracowany przez V. R. Partona w 1953 roku. W krótkometrażowej animacji Disneya Thru the Mirror (1936) Myszka Miki zasypia czytając powieść i przechodzi przez lustro. W animacji Donald w Krainie Matemagii (Donald in Mathmagic Land) (1959) Kaczor Donald spotyka na szachownicy Czerwoną Królową, nosząc strój Alicji. Utwór Looking Glass zespołu Hypnogaia zawiera odniesienia do tej książki, jak i do Alicji w Krainie Czarów. Podobnie motywy z obu książek wykorzystuje piosenka Alice Alice w wykonaniu Victim Effect.

Zobacz też

Hipoteza Czerwonej Królowej Humpty Dumpty Jabberwocky Szachy

Przypisy

Kategoria:Angielskie powieści dla dzieci i młodzieży Kategoria:Powieści z 1871 Kategoria:Angielskie powieści fantasy Kategoria:Powieści fantastyczne wydane w latach 1870–1879 Kategoria:Szachy w literaturze