mały|Obszary właściwości sądów okręgowych Sąd okręgowy (SO, do 1998 wojewódzki, SW) – w Polsce sąd powszechny orzekający zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji.

Właściwość rzeczowa W polskim wymiarze sprawiedliwości jest zasadą, że w pierwszej instancji orzeka sąd rejonowy, a w drugiej instancji sąd okręgowy rozpoznaje apelacje i zażalenia od orzeczeń wydanych w pierwszej instancji przez sąd rejonowy.

Istnieją jednak liczne wyjątki. W postępowaniu cywilnym procesowym sąd okręgowy orzeka w sprawach o roszczenia majątkowe przekraczające 100 tys. zł (z pewnymi wyjątkami), o roszczenia wynikające z Prawa prasowego, o ochronę praw niemajątkowych (z pewnymi wyjątkami), a także o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni, o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem oraz w pewnych innych sprawach dotyczących uchwał osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, jak również rozpoznaje sprawy o roszczenia związane z naruszeniem przepisów o ochronie danych osobowych. W sprawach karnych sąd okręgowy orzeka jako sąd pierwszej instancji tylko w sprawach o zbrodnie i niektóre występki. Ponadto na wniosek sądu rejonowego sąd apelacyjny może przekazać sądowi okręgowemu do rozpoznania w I instancji sprawę o każde przestępstwo ze względu na szczególną wagę lub zawiłość tej sprawy, zaś w sprawach cywilnych postanowienie o przekazaniu sprawy do sądu okręgowego wydaje sam sąd rejonowy. Sąd okręgowy uprawniony jest także do wydania listu żelaznego i europejskiego nakazu aresztowania. Sąd okręgowy orzeka także w sprawach własności intelektualnej w postępowaniu odrębnym (dotyczy to także zapobiegania i zwalczania nieuczciwej konkurencji, ochrony dóbr osobistych w zakresie, w jakim dotyczy ona wykorzystania dobra osobistego w celu indywidualizacji, reklamy lub promocji przedsiębiorcy, towarów lub usług, jak również ochrony dóbr osobistych w związku z działalnością naukową lub wynalazczą). Sąd okręgowy ponadto orzeka w postępowaniu nieprocesowym o ubezwłasnowolnieniu, a także separacji na żądanie jedno z małżonków i jej zniesieniu. Zgodnie z art. 20 ust. 1 Prawa prasowego wydawanie dziennika lub czasopisma wymaga rejestracji w sądzie okręgowym właściwym miejscowo dla siedziby wydawcy. Sąd okręgowy rozpoznaje protesty wyborcze i orzeka o ważności wyborów samorządowych i referendum lokalnego. Instancją odwoławczą od orzeczeń tego sądu jest wówczas sąd apelacyjny. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim prowadzi rejestr fundacji rodzinnych.

Organizacja Sądy okręgowe tworzy i znosi minister sprawiedliwości po uzyskaniu opinii Krajowej Rady Sądownictwa w drodze rozporządzenia.

Siedziby i okręgi Obszar właściwości sądu okręgowego powinien obejmować obszary właściwości przynajmniej dwóch sądów rejonowych. Mogą również być powoływane ośrodki zamiejscowe i wydziały zamiejscowe sądów okręgowych. Choć obszar właściwości sądu oraz podział administracyjny są od siebie niezależne, to okręgi zasadniczo mieszczą się w granicach jednego województwa. Wyjątkami są obszary właściwości Sądów Okręgowych w Siedlcach i Suwałkach. Suwałki obejmują północny fragment województwa podlaskiego oraz kilka wschodnich powiatów województwa warmińsko-mazurskiego, . W Polsce istnieje 47 sądów okręgowychRozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 maja 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz zakresu rozpoznawanych przez nie spraw ().: +LpSąd OkręgowyBudynekZdjęcie1Sąd Okręgowy w Białymstoku100px2Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej100px3Sąd Okręgowy w Bydgoszczygmach przy ul. Wały Jagiellońskie100px4Sąd Okręgowy w Częstochowie5Sąd Okręgowy w Elblągu100px6Sąd Okręgowy w Gdańsku100px7Sąd Okręgowy w Gliwicach100px8Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim100px9Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze100px10Sąd Okręgowy w Kaliszupałac Trybunalski w Kaliszu100px11Sąd Okręgowy w Katowicachgmach przy ul. Francuskiej100px12Sąd Okręgowy w Kielcach budynek przy ul. Seminaryjskiej 12a100px13Sąd Okręgowy w Koninie14Sąd Okręgowy w Koszalinie100px15Sąd Okręgowy w Krakowie budynek przy ul. Przy Rondzie 7100px16Sąd Okręgowy w Krośnie100px17Sąd Okręgowy w Legnicy18Sąd Okręgowy w Lublinie100px19Sąd Okręgowy w Łodzigmach przy pl. Dąbrowskiego100px20Sąd Okręgowy w Łomży100px21Sąd Okręgowy w Nowym Sączu22Sąd Okręgowy w Olsztynie23Sąd Okręgowy w Opolu100px24Sąd Okręgowy w Ostrołęce25Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskimbudynek przy ul. Słowackiego100px26Sąd Okręgowy w Płocku100px27Sąd Okręgowy w Poznaniubudynek przy ul. Hejmowskiego 2100px28Sąd Okręgowy w Przemyślu29Sąd Okręgowy w Radomiubudynek przy ul. Piłsudskiego100px30Sąd Okręgowy w Rybniku31Sąd Okręgowy w Rzeszowie zamek w Rzeszowie100px32Sąd Okręgowy w Siedlcach100px33Sąd Okręgowy w Sieradzu34Sąd Okręgowy w Słupsku35Sąd Okręgowy w SosnowcuGmach przy ul. Żeromskiego100px36Sąd Okręgowy w Suwałkach37Sąd Okręgowy w Szczecinie100px38Sąd Okręgowy w Świdnicy100px39Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu100px40Sąd Okręgowy w Tarnowie100px41Sąd Okręgowy w Toruniubudynek przy ul. Piekary100px42Sąd Okręgowy w Warszawie100px43Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie44Sąd Okręgowy we Włocławkubudynek przy ul. Wojska Polskiego 22100px45Sąd Okręgowy we Wrocławiu100px46Sąd Okręgowy w Zamościu100px47Sąd Okręgowy w Zielonej Górze100px

Struktura Jednostki regularne Sąd okręgowy typowo dzieli się na wydziały: cywilny (oddzielnie wydział cywilny oraz cywilny odwoławczy), w tym: karny (oddzielnie wydział karny oraz karny odwoławczy), w tym: penitencjarny i nadzoru nad wykonywaniem orzeczeń sądowych, pracy, ubezpieczeń społecznych (jeśli liczba spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, rozpatrywanych przez sąd okręgowy jest niewielka to zamiast tego wydziału i odrębnego wydziału pracy, tworzy się wspólny wydział pracy i ubezpieczeń społecznych) wizytacyjny.

Jednostki ponadokręgowe PonadtoRozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 grudnia 2018 r. w sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz zakresu rozpoznawanych przez nie spraw (): 1 z wydziałów cywilnych (w Gdańsku) rozpatruje sprawy z zakresu Kodeksu morskiego, 1 z wydziałów cywilnych odwoławczych (w Lublinie) rozpatruje sprawy odwoławcze z zakresu elektronicznego postępowania upominawczego, 1 z wydziałów karnych (w Warszawie) rozpatruje sprawy z zakresu wypadków kolejowych i cywilnych wypadków lotniczych, 1 z wydziałów karnych (w Gdańsku) rozpatruje sprawy z zakresu udostępniania ekspertyz Państwowej Komisji Badania Wypadków Morskich, w 21 SO istnieje wydział gospodarczy, w tym: 11 z nich rozpatruje sprawy odwoławcze z zakresu rejestru zastawów, w 5 SO (w Gdańsku, Katowicach, Lublinie, Poznaniu i Warszawie) istnieje odrębna jednostka organizacyjna do spraw z zakresu prawa własności intelektualnej (sąd własności intelektualnej), przy czym wyłącznie właściwy w sprawach dotyczących programów komputerowych, wynalazków wzorów użytkowych, topografii układów scalonych, odmian roślin oraz tajemnic przedsiębiorstwa o charakterze technicznym jest Sąd Okręgowy w Warszawieart. 47990 k.p.c., w 2 SO istnieje odrębna jednostka organizacyjna do spraw rejestrowych powierzonych tym sądom na podstawie odrębnych przepisów: w Warszawie (Wydział VII: rejestr funduszy emerytalnychart 21 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, rejestr funduszy inwestycyjnychart 16 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, ewidencja partii politycznychRozdział 3. Ustawy o partiach politycznych) oraz w Piotrkowie Trybunalskim (rejestr fundacji rodzinnychart. 4 ustawy o fundacjach rodzinnych), w 1 SO (w Warszawie) istnieje odrębna jednostka organizacyjna do spraw z zakresu ochrony konkurencji, regulacji energetyki, telekomunikacji i transportu kolejowego (sąd ochrony konkurencji i konsumentów), przy 2 SO (w Szczecinie i Gdańsku) funkcjonują izby morskie, a przy jednym (w Gdańsku) działa Odwoławcza Izba Morskaustawa o izbach morskich.

Zobacz też

sąd rejonowy sąd apelacyjny Sąd Najwyższy struktura sądów powszechnych w Polsce

Przypisy