thumb|Rzymski onager stacjonarny thumb|Obsługa ruchomego onagera (napinanie wyrzutni) Onager (gr. ὄναγρος ónagros) – rodzaj machiny wojennej, typ katapulty rozpowszechnionej w starożytności, a następnie rozwijanej w średniowieczu.

Rzymianie wcześniej zwali tę machinę tormentum albo skorpionem (scorpio); u Greków nosiła ona nazwę monankon („jednoramienny”). Jej wersja średniowieczna znana była jako manganon lub mangonela (fr. mangonneau).

Budowa Urządzenie to osadzano na podstawie w kształcie dwóch równoległych płóz, często ruchomej – przesuwanej na niewielkich walcowatych kołach. Pomiędzy belkami podstawy przeciągnięta była napięta wiązka elastycznych cięciw (zazwyczaj ze ścięgien zwierzęcych, co poświadcza w swym dziele Wegecjusz, w której tkwiło skośnie pochylone do przodu, długie ramię zakończone dużą łyżką bądź zwisającym pojemnikiem (procą) na kamienie lub podobne pociski. Bocznie ramię obejmowały dwie szyny zamknięte oporowym podkładem, ograniczającym ruch ramienia z procą do przodu. Potrzebna do strzału energia pochodziła z odpowiednio silnego skręcenia sprężystych lin, pomiędzy którymi umieszczone było ramię miotające. Wyrzutnię napinano liną nawijaną na tylny poziomy walec za pomocą korby bądź lewarów wkładanych w otwory walca.

Dla wystrzelenia pocisku uniesione ramię mocno odciągano wstecz, odchylając je niemal do pozycji poziomej i ostatecznie ryglując o zaczep. W pojemniku umieszczano odpowiedni pocisk; po zwolnieniu zaczepu i sznura ramię, prostując się gwałtownie, uderzeniem o poduszkę oporową wyrzucało go w pożądanym kierunku. Silny, raptowny odrzut powodował, że jej działanie kojarzone było z wierzganiem dzikiego osła, od czego też miała pochodzić nazwa; natomiast wcześniejsza nazwa powstała wskutek podobieństwa drewnianej belki z procą do jadowego kolca skorpiona; tormentum oznacza skręcony sznur, linę, a pierwotnie oznaczało ogólnie machiny wojenne.

Zastosowanie i wykorzystanie Miotacza używano przede wszystkim do strzelania kulistymi pociskami kamiennymi – np. 30-kilogramowym, który donosił na odległość ok. kilometra, czy 50-kilogramowym wyrzucanym na dystans 450 metrów. Sztywna podstawa, która utrudniała szybkie przemieszczanie, była ujemną cechą tego urządzenia, obok konieczności ustawiania go zawsze na podłożu amortyzującym odrzut przy strzale. Machinę (zależnie od wielkości) obsługiwało 2–8 żołnierzy (ballistarii), a zdemontowaną przewożono zwykle na 4 wozach ciągniętych przez woły.

Na każdą rzymską kohortę normatywnie przypadał jeden onager, co oznaczało, że cały legion wyposażony był w 10 machin tego typu. W rozwiniętym w polu szyku bojowym zajmowały one miejsce na samym końcu frontu oddziałów – poza balistami (między pierwszą a drugą linią legionistów) i łucznikami (pomiędzy drugą i trzecią).

Ten typ machiny miotającej wykorzystywany był jeszcze w średniowieczu (między innymi przez krzyżowców), a podczas I wojny światowej został reaktywowany w postaci okopowego miotacza min.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Machiny miotające Kategoria:Wojskowość starożytna Kategoria:Wojskowość średniowiecza