thumb|Położenie Husiatyna na mapie woj. tarnopolskiego w roku 1939 Husiatyn () – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego, w hromadzie Husiatyn. Siedziba hromady Husiatyn.
Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1552 roku położone było w XVI wieku w województwie podolskimZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 165.. Odznacza się pięknem położeniem w jarze Zbrucza – pisał tuż przed I wojną światową Mieczysław Orłowicz w swym „Ilustrowanym przewodniku po Galicji, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim”.
Do 2020 w rejonie husiatyńskim.
Historia Prawa miejskie otrzymał w roku 1559. Od XVI wieku miasto cierpiało z powodu najazdów tatarskich. W 1649 roku Kozacy z czernią wymordowali miejscowych Żydów i spalili zamek. Odbudowa miasta była możliwa po 1683 roku, gdy Husiatyn stał się własnością Potockich. Do roku 1772 wchodził w skład województwa podolskiego Rzeczypospolitej (z tego okresu pochodzi zamieszczony herb), następnie w zaborze austriackim. Rozbiory Polski podzieliły Husiatyn na część austriacką i część rosyjską, która zupełnie podupadła. Po osiedleniu się w Husiatynie rabina Mordechaja Szragi Friedmana miasto stało się jednym z ważniejszych ośrodków chasydyzmu na Podolu. W 1890 roku mieszkało tu 4197 Żydów (ponad 2/3 mieszkańców miasta). Działała drukarnia hebrajska, 4 banki żydowskie, miasto było zelektryfikowane.
W 1884 powstała tu końcowa stacja Husiatyn Galicyjskiej Kolei Transwersalnej.
14 lipca 1893 Husiatyn strawił pożarPożar Husiatyna. „Kurjer Lwowski”. 199, s. 1–2, 20 lipca 1893..
Krótko przed I wojną światową Husiatyn liczył ok. 6 tys. mieszkańców, z czego 1100 Polaków, 1000 Rusinów i 3900 Żydów. W czasie tej wojny miasto doznało poważnych strat, rosyjscy żołnierze spalili 600 z 699 domów, a większość żydowskich mieszkańców na zawsze opuściła miasto.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości do 17 września 1939 w powiecie kopyczynieckim województwa tarnopolskiego. W latach 1934–1944 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Husiatyn.
Do 1914 linia kolejowa oraz przejście graniczne między Galicją a Rosją, do agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 r. przejście graniczne z ZSRR. W II Rzeczypospolitej stacjonował w miejscowości sztab 3 kompanii 23 batalionu celnego, a po 1924 kompania graniczna KOP „Husiatyń”. W latach 30. burmistrzem Husiatyna był Włodzimierz Tarnowski, prezes ochotniczej straży pożarnej.
Od 7 lipca 1941 do 24 marca 1944 okupowany przez Niemców. 6 lipca 1941 Ukraińcy rozstrzelali w Husiatynie około 200 Żydów. Pozostałych Niemcy przesiedlili w marcu 1942 do Probużnej i KopyczyniecХолокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, , s. 250..
W czasie okupacji niemieckiej mieszkająca w Husiatynie Polka Aniela Małkiewicz oraz ukraińskie małżeństwo Andrij i Anastasija Serafinowie udzielali pomocy Żydom, za co po wojnie Instytut Jad Waszem uhonorował ich tytułami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Po II wojnie światowej nastąpiła ekspatriacja Polaków, którzy osiedlili się na Ziemiach Zachodnich, głównie w Obornikach Śląskich.
Do 2020 roku część rejonu husiatyńskiego, od 2020 – czortkowskiegoРозпорядження Кабінету Міністрів України від 12 червня 2020 року № 724-р «Про визначення адміністративних центрів та затвердження територій територіальних громад Тернопільської області».
ZabytkiJ. Tokarski, Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Ukrainie, t. 2, Burchard Edition 2001, , s. 66-69. zamek – zniszczony w ruinie synagoga z końca XVII w., wyremontowana pod koniec XIX wieku, zniszczona częściowo na pocz. I wojny światowej, częściowo odbudowana w latach 30. XX w. cerkiew św. Onufrego z końca XVI w. lub pocz. XVII w. kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny i klasztor Bernardynów ufundowany w 1610 roku przez starostę Walentego Kalinowskiego i jego syna hetmana polnego Marcina Kalinowskiego, odbudowany w XVIII w., po 1945 roku magazyn chemikaliów, zwrócony katolikom w 1990 r., odbudowa szczytu w 2017 r. Od XVIII w. w kościele znajdował się łaskami słynący obraz św. Antoniego Padewskiego. Obraz ten, wywieziony w 1945 r, znajduje się obecnie w Sanktuarium św. Antoniego Padewskiego „Husiatyńskiego" w Obornikach Śląskich. W latach 90. XX w. mieszkańcy Obornik Śląskich ufundowali dla kościoła w Husiatynie kopię obrazu św. Antoniego oraz szaty i sprzęt liturgiczny.
Ludzie urodzeni w Husiatynie Felicjan Plato Bałaban – polski dowódca wojskowy, płk. WP, dowódca Żandarmerii w l. 1929–1939 Kazimierz Bigda – polski oficer wojskowy Teofil Dujanowicz – polski inżynierJulian Sulima Samójłło: Dujanowicz Teofil (1861-1933) W: PSB. T. V. s. 452–453., architekt Stefan JarzymowskiSłownik artystów polskich i obcych w Polsce działających: malarze, rzeźbiarze, graficy. Uzupełnienia i sprostowania do tomów 1-6 / Zespół redakcyjny: Jolanta Maurin-Białostocka et al. Wrocław, Warszawa, 2003, s. 109.І. Дуда, Б. Пиндус: Яжимовський Стефан. [W] – polski rzeźbiarzStefan Jarzymowski. „Kurjer Lwowski”. 223, s. 5, 13 sierpnia 1890.† Stefan Jarzymowski. „Kurjer Lwowski”. 210, s. 5, 31 lipca 1890. pochodzenia romskiego (cygańskiego)Stanisław S. Nicieja: Dzielnica za Styksem. Wrocław–Warszawa– Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1998, s. 146. Zdzisław Kawecki – polski dowódca wojskowy, sportowiec, rtm. kawalerii WP, srebrny medalista olimpijski w jeździectwie Antoni Meyer – profesor Akademii Górniczej Seweryn Nalewajko – hetman kozacki Marian Rechowicz – polski biskup rzymskokatolicki, historyk Kościoła, rektor KUL Józef Ziółkowski – polski chemik, profesor Zofia Żelska-Mrozowicka – dziennikarka, działaczka społeczna
Ludzie związani z miastem Eugeniusz Dültz – starosta c. k. powiatu husiatyńskiego, honorowy obywatel Husiatynia z 1906 Władysław Matus – polski ksiądz katolicki, publicysta, działacz społeczny i polityczny. W latach 1913–1933 proboszcz parafii rzymskokatolickiej w Husiatynie, w latach 1922–1927 poseł na Sejm I kadencji.
Galeria
Zobacz też Światowid ze Zbrucza
Pobliskie miejscowości Chorostków Jabłonów Kopyczyńce Liczkowce Sidorów
Przypisy
Linki zewnętrzne
Historia Żydów w Husiatynie na portalu Wirtualny Sztetl Zamek w Husiatynie Zdjęcia z Husiatyna Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona
Kategoria:Osiedla typu miejskiego w obwodzie tarnopolskim Kategoria:Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo podolskie) Kategoria:Garnizony KOP