thumb|right|Jeden z eksponatów na placu przed Arsenałem we Wrocławiu thumb|Arsenał w Berlinie, 1780 thumb|Arsenał w Moskwie thumb|Dawny arsenał w Białymstoku
Arsenał (wł. arsenale, fr. arsenal) – budynek lub zespół budynków o cechach obronnych, w którym przechowywano broń oraz sprzęt wojenny (zbrojownia). Arsenały posiadały także warsztaty, w których naprawiano i wytwarzano broń ręczną oraz odlewano działa (w ludwisarni).
Charakterystyka Termin pochodzi od arabskiego دار الصناعة (dār-aṣ-ṣināʕa) – dom wytwórczości/produkcji.
Pierwszym polskim arsenałem był wzniesiony w 1533 arsenał krakowski. W Polsce nazwa arsenał przyjęła się w XVIII wieku. Wcześniej używano nazwy cekhauz (od niem. das Zeughaus – zbrojownia). Istniały arsenały prywatne, magnackie oraz koronne. Dowódcą arsenału byli tzw. cejgwarci.
Pojęcie arsenału ewoluowało z czasem, stopniowo przejmując znaczenie ogółu broni znajdującego się w dyspozycji państwa.
Jednymi z najbardziej znanych polskich arsenałów są: Arsenał Królewski w Warszawie, Wielka Zbrojownia w Gdańsku, Mała Zbrojownia w Gdańsku, Arsenał Królewski w Krakowie, Arsenał Miejski we Lwowie, Arsenał Królewski we Lwowie, Stary Arsenał w Wilnie, Nowy Arsenał w Wilnie, Arsenał Miejski we Wrocławiu, Arsenał w Stargardzie, Arsenał Zamojski, Arsenał Królewski na Zamku w Tykocinie, Arsenał hetmana Branickiego w Białymstoku.
Zobacz też Akcja pod Arsenałem cejgmistrz powstanie listopadowe
Przypisy
Bibliografia
PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001,
Kategoria:Fortyfikacje