Pradźńa – sanskrycki termin z filozofii indyjskiej, używany również w pismach doktrynalnych religii dharmicznych, odnoszący się do poznania prawdy (odwiecznej mądrości dającej wyzwolenie).
W filozofii indyjskiej Wczesne upaniszady Stanowi równoważnik pojęcia ćit (myśl) we wczesnych upaniszadach, gdzie występuje też w złożeniach jako pradźńa ananda i pradźńa ana lub w: Upaniszadzie Aitreja – świadomość, Upaniszadzie Kauszitaki – nadrzędnie istniejący i poznający podmiot pradźńa atman, Upaniszadzie Bryhadaranjaka – atman jako czysta świadomość-poznanie.
Jogasutry Termin pradźńa pojawia się we wszystkich czterech księgach Jogasutr Patańdźalego. Najistotniejsze występujące z nim złożenia dotyczą kolejnych odmian samadhi (jogicznych stanów medytacyjnych): pradźńa loka – intuicyjny wgląd poznania prawdy pradźńa dźjotis – mający światło poznania prawdy rytambara pradźńa – poznanie pełne prawdy samadhi pradźńa – poznanie prawdy w stanie skupienia sam pradźńa ta samadhi – stan jogi z uświadomieniem asam pradźńa ta samadhi – stan jogi bez uświadomienia.
Dla Patańdźalego pradźńa jest czynnikiem bezpośrednio powodującym wyzwolenie u jogina. Źródłem pradźni jest wiwekakhjati (poznanie rozróżniające).
Wedanta sthita pradźńa – umocniony w mądrości
Naucznie Gaudapady W komentarzu do Upaniszady Mundaka wedantysta Gaudapada terminem pradźńa określa stan snu bez marzeń sennych (taidźasa, lokottara), gdy umysł pozbawiony jest doznań a pozostaje tylko pradźńana-ghana (masa świadomości). Następnym wyższym jakościowo stanem jest turija, gdzie możliwe staje się poznanie atmana.
Nauczanie Ramakrishny Podobnie do Gaudapady naucza Ramakryszna Paramahansa, który pradźńę ujmuje jako trzeci stan korespondujący do poziomu świadomości karanaśarira (ciała przyczynowego). Na skutek kontaktu duszy z Absolutem (Brahmanem) doświadczany jest tu stan anandy (błogości).
W filozofii buddyjskiej W filozofii buddyjskiej jest to mądrość powstająca z doświadczenia wglądu i zrozumienia i stanowi jedną z sześciu buddyjskich paramit. Można ją także określić jako zdolność do bezbłędnego rozumienia życia oraz do odróżniania prawdy od fałszu. Jest to najsubtelniejsza i najjaśniejsza mądrość różniąca się od zwykłej inteligencji, a osoby je osiągające zwane są buddami.
Zobacz też dźńana widja
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Joga Kategoria:Filozofia indyjska