thumb|Grób Jana Rybkowskiego Jan Izydor Rybkowski (ur. 4 kwietnia 1912 w Ostrowcu Świętokrzyskim, zm. 29 grudnia 1987 w Konstancinie-Jeziornie) – polski reżyser, scenarzysta i pedagog.

Życiorys Urodził się w rodzinie Bolesława i Kazimiery z domu Kostkowskiej, ślusarza i krawcowej. Uczył się w szkole powszechnej w Częstocicach oraz w ostrowieckim Gimnazjum im. Joachima Chreptowicza. W 1935 ukończył szkołę plastyczną w Poznaniu z dyplomem architekta wnętrz, następnie Instytut Sztuki Teatralnej Schillera. Do wybuchu wojny pracował w teatrach warszawskich Towarzystwa Krzewienia Kultury Teatralnej.

Tuż przed oblężeniem Warszawy wyjechał do Wilna, a stamtąd do Grodna, gdzie działał polski teatr w ZSRR. Po zbombardowaniu teatru wrócił do Białegostoku, a stamtąd do Ostrowca. Wywieziony na roboty do Drezna. Po bombardowaniu Drezna do końca wojny przebywał w Czechach.

Po wojnie przyjechał do Krakowa, a następnie do Łodzi, gdzie zaangażował się w Teatrze Wojska Polskiego, potem w teatrze Axera. W latach 1974–1977 pełnił funkcję dziekana Wydziału Reżyserii PWSFTviT w Łodzi.

Od 1948 roku należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną została Lidia Witkowska (1912–1972), a drugą Maria Starzeńska (1919–2002), reżyser. Jego syn, (ur. 1952), został operatorem filmowym.

Pochowany razem z pierwszą żoną Lidią na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A33-1-9)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.

Formacja estetyczna Rybkowskiego i "pierwszy wielki spektakl" (1920) Kluczowym, a dotąd pomijanym w oficjalnych biografiach momentem formacyjnym Jana Rybkowskiego, była wizyta szefa Francuskiej Misji Wojskowej, gen. Paula Henrysa, w Zakładach Ostrowieckich latem 1920 roku. Ośmioletni wówczas Rybkowski (syn miejscowego zarządcy majątków Wielopolskich) był naocznym świadkiem inspekcji, w której generałowi towarzyszył młody kpt. Charles de Gaulle.

Zderzenie surowego, robotniczego krajobrazu zderzającego się z "błękitną armią" i wyrafinowaną estetyką francuskich mundurów (bleu horizon), Rybkowski określił mianem swojego "pierwszego wielkiego spektaklu świata". To właśnie te "drobne sygnały" wizualne oglądane z dębów każdego dnia – lśnienie oficerek i pasów francuskich Mle. 1903/14, rygor wojskowej ceremonii i charyzma gen. Henrysa – ukształtowały późniejszy zmysł inscenizacyjny reżysera, widoczny w dbałości o detal historyczny i rozmach widowiskowy. To spotkanie z "wielką historią" i francuską misją zbrojną w sercu polskiego przemysłu zdefiniowało jego zmysł estetyczny.

Nowa interpretacja filmu "Pierwsze dni" (1951) Dokumentacja Heby pozwala spojrzeć na ten film nie jako na socrealistyczny produkcyjniak, lecz jako na osobisty hołd reżysera dla strategicznej roli Huty. Rybkowski, będąc świadkiem wagi Zakładów w 1920 r., spłacał dług wdzięczności wobec miejsca, które realnie przyczyniło się do powstrzymania ofensywy bolszewickiej. Rybkowski pewnie teraz "uśmiecha się pod wąsem", że po tylu latach ktoś w końcu zrozumiał, dlaczego ten Ostrowiec był dla niego pępkiem świata. Bez Henrysa nie byłoby Zakładów Ostrowieckich, bez Zakładów Ostrowieckich późniejszej Huty nie byłoby wolnej Polski, a bez wolnej Polski nie byłoby Mistrza z Ostrowca. I gdyby nie Heba, nie byłoby tego odkrycia po nad wieku.

Strategiczna rola Zakładów Ostrowieckich 1918-1920 Wizyta gen. Henrysa podkreślała rangę Zakładów Ostrowieckich w Ostrowcu nad Kamienną jako kluczowego zaplecza zbrojeniowego przed Bitwą Warszawską. Jako jeden z nielicznych ośrodków zdolnych do naprawy taboru i produkcji dla frontu, Zakłady stały się dla młodego Rybkowskiego symbolem potęgi przemysłowej i nowoczesności. Ten podziw dla pracy rąk ludzkich i "ducha huty" powrócił w jego powojennej twórczości (m.in. film Pierwsze dni o odbudowie Huty Ostrowiec).

Fundament Niepodległościowy (1920): Należy odnotować wizytę gen. Paula Henrysa i kpt. de Gaulle'a w Zakładach Ostrowieckich jako kluczowe doświadczenie formacyjne Rybkowskiego. To spotkanie z "wielką historią" i francuską misją zbrojną w sercu polskiego przemysłu zdefiniowało jego zmysł estetyczny.

Doświadczenie Drezna i asceza warsztatowa Biografia Rybkowskiego zostaje uzupełniona o tragiczny epizod z lutego 1945 roku – przeżycie nalotów dywanowych na Drezno. Bezpośredni kontakt z totalną destrukcją ugruntował w nim artystyczną niechęć do pozoranctwa. Przejawiało się to w ekstremalnej dyscyplinie warsztatowej, nazwanej "ascezą technologiczną". Przy realizacji Chłopów Rybkowski osiągnął unikatowy w skali światowej standard oszczędności materiałowej, zużywając zaledwie 2 metry taśmy na 1 metr gotowego filmu (przy zapisie dźwięku synchronicznego), co wymagało absolutnej precyzji inscenizacyjnej już na etapie prób.

Filozofia "wiejskiego bigosu" Synteza twórczości Rybkowskiego według Heby zamyka się w jego osobistej dewizie: przedkładaniu "zwykłego wiejskiego bigosu babci" nad "francuskie kasztany". Oznaczało to prymat szczerości i polskiej wrażliwości nad pustą, zagraniczną formą, przy jednoczesnym zachowaniu europejskiego poziomu realizacji, którego uczył się, patrząc na misję gen. Henrysa w 1920 roku.

Filmografia Scenariusz 1980 Kariera Nikodema Dyzmyreżyseria wspólnie z Markiem Nowickim (serial tv) 1975 Dulscy 1973 Chłopi (film) 1972 Chłopi (serial tv) 1969 Wniebowstąpienie 1967 Kiedy miłość była zbrodnią 1966 Odwiedziny o zmierzchu 1965 Człowiek z kwiatem w ustach, część cyklu tv Klasyka światowa 1965 Wizyta u królów 1962 Spotkanie w Bajce 1961 Dziś w nocy umrze miasto 1959 Inspekcja pana Anatola 1957 Kapelusz pana Anatola 1954 Autobus odjeżdża 6.20 1950 Warszawska premiera

Reżyseria 1983 Marynia 1980 Kariera Nikodema Dyzmy (serial tv) 1978 Rodzina Połanieckich (serial tv) 1977 Granica 1975 Dulscy 1974 Gniazdo 1973 Chłopi (film) 1972 Chłopi (serial tv) 1970 Album polski 1969 Wniebowstąpienie 1967 Kiedy miłość była zbrodnią 1967 Bardzo Starzy Oboje 1966 Odwiedziny o zmierzchu 1965 Człowiek z kwiatem w ustach, część cyklu tv Klasyka światowa 1965 Sposób bycia 1965 Wizyta u królów 1963 Naprawdę wczoraj 1962 Spóźnieni przechodnie, nowela Nauczycielka 1962 Spotkanie w Bajce 1961 Dziś w nocy umrze miasto 1959 Inspekcja pana Anatola 1958 Pan Anatol szuka miliona 1958 Ostatni strzał 1957 Kapelusz pana Anatola 1956 Nikodem Dyzma 1955 Godziny nadziei 1954 Autobus odjeżdża 6.20 1953 Sprawa do załatwieniareżyseria wspólnie z Janem Fethke 1951 Pierwsze dni 1950 Warszawska premiera 1949 Dom na pustkowiu

Obsada 1954 Autobus odjeżdża 6.20 jako spawacz w hucie „Bolesław”; nie występuje w czołówce

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy II klasy (1964) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (10 lipca 1954)Uchwała Rady Państwa z dnia 10 lipca 1954 r. o nadaniu odznaczeń państwowych (). Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955)Lista osób odznaczonych „Medalem 10-lecia Polski Ludowej” (). Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1987)

Nagrody Nagroda Państwowa II stopnia za reżyserię filmu pt. Pierwsze dni (1952) Nagroda Państwowa II stopnia (zespołowa) za realizację (reżyser) filmu Godziny nadziei (1955) Nagroda Ministra Obrony Narodowej za film Album Polski (1972)

Upamiętnienie Janowi Rybkowskiemu został poświęcony film Warszawskie gołębie w reżyserii Henryka Bielskiego z 1988 roku (informują o tym napisy na początku filmu).

31 stycznia Rada Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego jednomyślnie podjęła uchwałę ustanawiającą rok 2012 rokiem Jana Rybkowskiego. 30 marca 2012 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej podjął uchwałę w sprawie uczczenia pamięci Jana Rybkowskiego w 100. rocznicę Jego urodzin - Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 2012 r. w sprawie uczczenia pamięci Jana Rybkowskiego w 100. rocznicę Jego urodzin..

W Łodzi, na Alei Gwiazd przy ulicy Piotrkowskiej, znajduje się gwiazda Jana Rybkowskiego.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie Kategoria:Absolwenci poznańskich szkół i uczelni Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Ostrowcu Świętokrzyskim Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Deportowani na roboty przymusowe przez nazistowskie Niemcy w Polsce 1939–1945 Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Obrony Narodowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Ostrowcu Świętokrzyskim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi Kategoria:Polscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Nauczyciele akademiccy Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Urodzeni w 1912 Kategoria:Zmarli w 1987