Odpowiedź odpornościowa nieswoista występująca nie tylko u człowieka i kręgowców, ale istniejąca u wszystkich organizmów wielokomórkowych, jest oparta na mechanizmach wcześnie powstałych w filogenezie.
Po przekroczeniu przez chorobotwórcze drobnoustroje fizycznej bariery organizmu, którą stanowią skóra (np. w wyniku zranienia, oparzenia) i nabłonek błon śluzowych, uruchamiane są liczne i złożone mechanizmy obronne. Odpowiedź odpornościowa nieswoista stanowi bezpośrednią i natychmiastową linię obrony organizmów przed patogenami.
Podstawowe znaczenie w reakcji odpornościowej nieswoistej mają: wykrywanie obecności patogenów (PAMP) i uszkodzenia własnych tkanek organizmu (DAMP) zwalczanie patogenów i reparacja własnych tkanek (wzbudzenie reakcji zapalnej) uruchamianie mechanizmów reakcji odpornościowej swoistej
Za nieswoistą obronę odpowiadają czynniki komórkowe, takie jak monocyty, makrofagi, granulocyty oraz inne, bliżej niezwiązane z układem odpornościowym komórki, na przykład nabłonkowe. Zidentyfikowano także szereg nieswoiście działających białek: dopełniacz, defensyny, laktoferynę, katepsynę i inne.
Mechanizmy odporności nieswoistej mogą działać praktycznie natychmiast po kontakcie z antygenem i często wystarczają do eliminacji patogenu. Niemniej jednak ich działanie nie jest tak precyzyjne jak w przypadku mechanizmów swoistych i nie zawsze daje możliwość usunięcia obcych antygenów. Ponadto odporność nieswoista nie może wytworzyć pamięci immunologicznej.
Mechanizmy nieswoiste umożliwiają uruchamianie mechanizmów swoistych.
Do najważniejszych z nich należą: wydzielanie cytokin prozapalnych przez aktywowane fagocyty wydzielanie czynników chemotaktycznych zwabiających limfocyty prezentacja antygenów przez makrofagi pobudzanie limfocytów poprzez działające nieswoiście białka (np. defensyny)
Generalnie można powiedzieć, że podział odporności na swoistą i nieswoistą jest do pewnego stopnia umowny, w rzeczywistości bowiem bez wspólnego działania każdy z tych typów odpowiedzi jest niewiele wart. Świadczą o tym z jednej strony zaburzenia odpowiedzi nieswoistej (np. genetycznie uwarunkowany niedobór neutrofilów), z drugiej zaś odporności swoistej (SCID, AIDS).
Bibliografia Marta Sochocka, Zofia Błach-Olszewska, Mechanizmy wrodzonej odporności, Postepy Hig Med Dosw., 2005; 59: 250-258 (dostęp online)
Kategoria:Immunologia