Odpowiedź odpornościowa nieswoista występująca nie tylko u człowieka i kręgowców, ale istniejąca u wszystkich organizmów wielokomórkowych, jest oparta na mechanizmach wcześnie powstałych w filogenezie.
Po przekroczeniu przez chorobotwórcze drobnoustroje fizycznej bariery organizmu, którą stanowią skóra (np. w wyniku zranienia, oparzenia) i nabłonek błon śluzowych, uruchamiane są liczne i złożone mechanizmy obronne. Odpowiedź odpornościowa nieswoista stanowi bezpośrednią i natychmiastową linię obrony organizmów przed patogenami.
Podstawowe znaczenie w reakcji odpornościowej nieswoistej mają: wykrywanie obecności patogenów (PAMP) i uszkodzenia własnych tkanek organizmu (DAMP) zwalczanie patogenów i reparacja własnych tkanek (wzbudzenie reakcji zapalnej) uruchamianie mechanizmów reakcji odpornościowej swoistej
Za nieswoistą obronę odpowiadają czynniki komórkowe, takie jak monocyty, makrofagi, granulocyty oraz inne, bliżej niezwiązane z układem odpornościowym komórki, na przykład nabłonkowe. Zidentyfikowano także szereg nieswoiście działających białek: dopełniacz, defensyny, laktoferynę, katepsynę i inne.