Herb Olsztyna – jeden z symboli miejskich Olsztyna w postaci herbu.

Wygląd i symbolika Herb miasta przedstawia na francuskiej tarczy średniowiecznej w błękitnym polu postać apostoła świętego Jakuba Większego ubraną w długą do stóp szatę, z gotycka pofałdowaną, z laską w prawej i z muszlą pielgrzymią w lewej ręce w kapeluszu i z nimbem. Szaty i kapelusz białe zaznaczone szarą kreską, nimb, laska, muszla i ciżmy w kolorze złotym. Stosunek szerokości herbu do jego wysokości 5:6.

Wizerunek herbowy przedstawia straconego w 44 roku n.e. apostoła, patrona najstarszego kościoła parafialnego Olsztyna (obecnie bazylika konkatedralna). Kapelusz, muszla pielgrzymia i laska są atrybutami pielgrzymów na Drodze św. Jakuba.

Historia Miasto Olsztyn zostało założone w 1353 roku przez kapitułę warmińską, której herbem był półkrzyż i brama miejska. Herbem tym posługiwali się administrator kapituły (jednym z nich był Mikołaj Kopernik) oraz urzędnicy komornictwa olsztyńskiego. Herb kapituły widniał też na najstarszej tzw. pieczęci mniejszej miasta. Czarny półkrzyż na białym tle nawiązuje do idei wypraw krzyżowych lub pierwotnych związków kapituły z zakonem krzyżackim, a czerwona brama z trzema wieżami jest prawdopodobnie nawiązaniem do herbu Fromborka, siedziby kapitułyJan Obłąk Pieczęcie kancelarii biskupiej i kapitulnej na Warmii, w: Rocznik Olsztyński, tom II, str. 119-134, Olsztyn 1958.

Na tzw. pieczęci większej, czyli drugiej z dwóch pieczęci z II połowy XIV wieku, widniała natomiast postać apostoła Jakuba Większego, patrona najstarszego kościoła parafialnego w mieście. W późniejszych wiekach postać świętego znajdowała się także na pieczęciach mniejszych.

Apostoł Jakub był godłem rady miejskiej, a półkrzyż i brama godłem zamku olsztyńskiegoEugen Brachvogel „Die Wappen der ermländischen Städte” w: Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, tom 19, rok 1916, str. 765. Miasto aż do 1772 roku podlegało władzy zwierzchniej kapituły (poprzez urzędującego na zamku administratora), a sam zamek pozostawał jej bezpośrednią własnością. Dlatego już w średniowieczu połączono oba te herby w jeden herb miasta: półkrzyż i gotycką bramę (później wieżę zamkową) oraz świętego (lub wędrowca) ubranego w szaty pielgrzymie.

W okresie warmińskim postać wędrowca widniała w różnej formie na kolejnych pieczęciach miejskich, czasem jako święty, a czasem tylko jako pielgrzym w stroju camino. Atrybutami postaci były zwykle: kapelusz, laska, butla (tykwa) i muszla pielgrzymia. Najprawdopodobniej używano wówczas herbu w barwach kapituły: czarno-biało-czerwonych. Postać świętego znajdowała się także na dwóch sztandarach rady miejskiej z XVIII wieku przechowywanych w kościele parafialnym. Przynajmniej jeden ze sztandarów miał kolor czerwony.

W okresie zaborów rada miejska kilkakrotnie próbowała ustalić prawidłową formę i kolorystykę herbu. W 1839 roku berliński heraldyk Friedrich Wilhelm Kretschmer wykonał rysunek na podstawie dostarczonego mu wizerunku herbu znajdującego się na sztandarze przechowywanym w kościele. Postać pielgrzyma miała czarny kapelusz, czerwony płaszcz i białą szatę, półkrzyż był czarny a wieża czerwona. Rysynek nie zawierał tła.

W 1896 roku znany heraldyk i grafik Otto Hupp opublikował wizerunek herbu Olsztyna w swoim dziele Herby i pieczęcie miast niemieckichOtto Hupp: Die Wappen und Siegel der deutschen Städte, Flecken und Dörfer. Bd. 1, Königreich Preussen. H. 1, Enthalten die Wappen und Siegel der Staedte, Flecken und Doerfer der preussischen Provinzen : Ostpreussen, Westpreussen und Brandenburg, Frankfurt 1896, str. 8. Popełnił on jednak kilka błędów – pielgrzym zamiast butli lub muszli trzyma krzyż, a kolor jego szat jest niebieski. Pytany w 1923 roku przez olsztyński magistrat o źródło barw użytych w herbie, Otto Hupp odpowiedział, że wybrał kolor niebieski dość dowolnie, bez podstaw źródłowych.

Miasto próbowało ustalić pierwotną formę i barwy swoich symboli. Inny znany heraldyk Adolf Matthias Hildebrandt opracował poprawiony wzór herbu z postacią św. Jakuba zaczerpniętą z najstarszej pieczęci oraz półkrzyżem i wieżą. Wersję tę opublikował wraz z herbem Huppa historyk Eugen Brachvogel w 1916 roku w artykule Herby miast warmińskichEugen Brachvogel, „Die Wappen der ermländischen Städte” w: Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, tom 19, rok 1916, strony 757–766 + tabela.. Jednak popularność herbarza Otto Huppa sprawiła, że jego wzór zaczęto w Olsztynie traktować niemal jako herb oficjalny.

W okresie nazistowskim postać pielgrzyma usunięto z herbu, używano więc dawnego herbu kapitulnego w stylizowanej formie. Po powrocie Olsztyna do Polski używano ponownie pełnego herbu w wersji Otto Huppa.

Po 1960 roku zaczęto używać wzoru opracowanego przez Mariana Gumkowskiego z jego pracy Herby miast polskich, czyli samej postaci świętego Jakuba w stroju pielgrzyma – z aurolą, laską i muszlą – w niebieskich szatach na białym polu.

W 1973 r. w związku z rozbudową Olsztyńskich Zakładów Opon Samochodowych opracowano nowy herb w stylu socjalistycznym. Tarczę podzielono na dwa pola – w jednym widniał na białym polu wizerunek pielgrzyma (nazywanego wówczas wędrowcem) w niebieskiej szacie, w drugim na niebieskim polu biały stylizowany wizerunek opony lub koła zębatego z przetkniętym przez nią złotym kłosem – symbol robotniczo-rolniczego charakteru regionu.

W 1982 roku po debacie publicznej uchwalono obecnie obowiązujący herb ze świętym Jakubem w gotyckiej postawie wzorowany na najstarszej pieczęci większej miasta. Autorem przyjętej wersji graficznej jest Piotr Obarek.

Obecny wzór jest dokładnym powtórzeniem wersji A.M. Hildebrandta, lecz pozbawionej półkrzyża i wieży. Niebieskie (błękitne) pole i biała szata nie mają uzasadnienia historycznego. Kolor niebieski został do herbu błędnie wprowadzony przez Otto Huppa, a niebieskie tło po raz pierwszy pojawiło się w "gierkowskiej" części herbu z 1973 roku.

W 2003 roku barwy z obecnego herbu (błękitne tło, biała fala oraz złota muszla pielgrzymia) zostały przeniesione na oficjalną flagę miasta.

Galeria

Zobacz też flaga Olsztyna herb Warmii O Warmio moja miła – hymn i hejnał Olsztyna historia Olsztyna

Przypisy

Linki zewnętrzne

Herb Olsztyna na oficjalnej stronie miasta Jan Jasiński Nad flagą Olsztyna dyskusje toczą się blisko 100 lat debata.olsztyn.pl Hugo Bonk Historia Olsztyna 1353–1772 Pruthenia 2016

Kategoria:Herby miast województwa warmińsko-mazurskiego Kategoria:Herby powiatów województwa warmińsko-mazurskiego Herb Olsztyna O