Carl Stumpf (ur. 21 kwietnia 1848 w Wiesentheid, zm. 25 grudnia 1936 w Monachium) – niemiecki filozof, muzykolog i psycholog. Twórca teorii stopliwości dźwięków, wyjaśniającej istotę konsonansu w muzyce. Był inspiratorem wielu ważnych psychologów i filozofów, w tym uczył się u niego Edmund Husserl.
Życiorys Urodził się w Wiesentheid w Dolnej Frankonii w rodzinie inteligenckiej. Uczęszczał do gimnazjum w Bambergu, a dalej w Aschaffenburg. Rozpoczął studia na Uniwersytecie w Würzburgu, gdzie (jak sam zaznaczał w autobiografii) pozostawał pod wpływem Franza Brentano, który przekierował zainteresowania Stumpfa w stronę teorii poznania. Następnie kontynuował studia w Getyndze pod kierunkiem Rudolfa Lotzego, a w 1868 roku obronił tam doktorat. Gdzie też studiował u Wilhelma Webera. Następnie rozpoczął studia teologiczne oraz wstąpił do seminarium, które porzucił jednak przed święceniami w 1870 roku. Wykładał na wielu niemieckich uczelniach: w Würzburgu (od 1873), Pradze (od 1879), w Halle (od 1884), a następnie w Monachium (od 1898). Ostatecznie od 1984 roku na Uniwersytecie Berlińskim, gdzie kierował Instytutem Psychologii. Współtworzył tam tzw. szkołę berlińską, współpracując m.in. z Maxem Wertheimerem, Wolfgangiem Köhlerem i Kurtem Koffką, stając się jednym z prekursorów psychologii postaci. W latach 1907-1908 Rektor Uniwersytetu Berlińskiego. Przeszedł na emeryturę w 1923 roku.
Wyszedł za Hermine Biedermann. Odznaczony został orderem Pour le Mérite (1929).
Praca naukowa Stumpf był badaczem obecnym na wielu polach naukowych, zajmował się filozofią, głównie teorią poznania, historią filozofii oraz psychologią eksperymentalną (w szczególności zagadnieniami z zakresu akustyki). Właśnie w tym obszarze wydał dzieło Tonpsychologie, gdzie przedłożył swoją teorię współbrzmienia, wskazując, że dźwięki w ramach tzw. fuzji tonalnej tworzą akord, którego właściwości wykraczają poza właściwości nut - a poznanie ludzkie rozpoznaje całościowy akord w pierwszej kolejności, dalej dopiero poszczególne, dźwiękowe części składowe. Spostrzeżenia te były bliskie koncepcji psychologii gestalt. Posługiwał się aparatem pojęciowym psychologii z elementami fenomenologii (rozumianej inaczej od husserlowskiej) oraz wskazywał na potrzebę usytuowania filozofii w dyskursie naukowym, z poszanowaniem jej specyfiki i uwzględnieniem dorobku nauk przyrodniczych. Swoje główne dzieło Erkenntnislehre przygotowywał będąc już na emeryturze, a wydane zostało pośmiertnie.
Wybrane publikacje Verhältnis des Platonischen Gottes zur Idee des Guten, Halle 1869 Über den psychologischen Ursprung der Raumvorstellung, 1873 Tonpsychologie, 2 Bände 1883 bis 1890 (Hauptwerk) Psychologie und Erkenntnistheorie, München 1891 Tafeln zur Geschichte der Philosophie, Berlin 1896 Die pseudo-aristotelischen Probleme der Musik, Berlin 1897 Eröffnungsrede des Präsidenten, Prof. Dr. Carl Stumpf, Berlin, w: Dritter Internationaler Congreß für Psychologie im München vom 4.-7. August 1896, 1897 Der Entwicklungsgedanke in der gegenwärtigen Philosophie, Festrede, gehalten am Stiftungstage der Kaiser Wilhelms-Akademie für das militärärztliche Bildungswesen, 2. Dezember 1899, Berlin 1899 Der Entwicklungsgedanke in der gegenwärtigen Philosophie, Berlin 1900 Tontabellen, in: Beiträge zur Akustik und Musikwissenschaft, Heft 3/1901, S. 139-146, Tafeln I-IX Zur Einteilung der Wissenschaften, Berlin 1906 Erscheinungen und psychische Funktionen, In: Abhandlungen der Königlich Preußissischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Abhandlungen, IV (1906), S. 1-40 (2. Auflage 1907) Die Wiedergeburt der Philosophie, Berlin 1907 Richtungen und Gegensätze in der heutigen Psychologie, In: Internationale Wochenschrift für Wissenschaft, Kunst und Technik. Beiträge der "Münchner Allgemeinen Zeitung" vom 19. Oktober 1907, S. 903-914 Vom ethischen Skeptizismus, Berlin 1908 Das Berliner Phonogrammarchiv, In: Internationale Wochenschrift für Wissenschaft, Kunst und Technik. Beilage der "Münchner Allgemeine Zeitung" vom 22. Februar 1908, S. 225-246 Philosophische Reden und Vorträge, Leipzig 1910 Das psychologische Institut, w: Lenz, M. (red.), Geschichte der Königlichen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Berlin, 3. Band, Halle, 1910, S. 202-207 Konsonanz und Konkordanz, w: Vertreter deutscher Musikwissenschaft (Hrsg.): Festschrift zum 90. Geburtstage Rocchus Freiherrn von Liliencron, Leipzig, 1910, S. 329-349 Die Anfänge der Musik, 1911 Zum Gedächtnis Lotzes, w: Kantstudien, XXII (1917), Heft 1-2, S. 1-26 Empfindung und Vorstellung, 1918 Erinnerungen an Franz Brentano, w: Krause, O. (red.) Franz Brentano. Zur Kenntnis seines Lebens und seiner Lehre, München, 1919, S. 87-149 Singen und Sprechen. w: Beiträge zur Akustik und Musikwissenschaft, Heft 9/1924, S. 38-74 Phonetik und Ohrenheilkunde, w: Beiträge zur Anatomie. Physiologie, Pathologie und Therapie des Ohres, der Nase und des Halses, 22(1925), S. 1-8 Die Sprachlaute. Experimentell-phonetische Untersuchungen. Nebst einem Anhang über Instrumentalklänge, Berlin 1926 Gefühl und Gefühlsempfindung, 1928 William James nach seinen Briefen. Leben – Charakter – Lehre, Berlin 1928 C. S. Selbstdarstellung In: Raymund Schmidt (red.) : Die Philosophie der Gegenwart in Selbstdarstellungen, Bd. 5, Leipzig 1924 Schriften zur Psychologie, neu herausgegeben und mit einer biographischen Einleitung versehen von Helga Sprung, Frankfurt/Main 1997 Erkenntnislehre, Band 1, Leipzig 1939 Erkenntnislehre, Band 2, Leipzig 1940
Przypisy
Bibliografia Sprung, H., Carl Stumpf – Eine Biografie. Von der Philosophie zur Experimentellen Psychologie. Monachium, Wiedeń: Profil, 2006. Bonacchi, S., Boudewijnse, G.-H. (eds.), Carl Stumpf – From Philosophical Reflection to Interdisciplinary Scientific Investigation. Wiedeń: Krammer, 2011.
Linki zewnętrzne Carl Stumpf - Stanford Encyclopedia of Philosophy (ang.) Carl Stumpf Catalous Professorum halensis Biografie, Carl Stumpf Katalog der wissenschaftlichen Sammlungen der Humboldt-Universität zu Berlin
Kategoria:Niemieccy psycholodzy Kategoria:Urodzeni w 1848 Kategoria:Zmarli w 1936 Kategoria:Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite