thumb|250px|Austriacka Kartauna z 1669 roku Kartauna, zwana także kartaną – ogólna nazwa odprzodowych dział artyleryjskich używanych od XVI do XVIII wieku.
Były to działa o średniej długości lufy: 14 – 27 kalibrów, wykonane ze spiżu lub żeliwa. Mając lufę krótszą od kolubryny (długość lufy ok. 27-40 kalibrów), miały mniejszy zasięg. Używano ich przeważnie do obrony fortec, często przeciwko piechocie ładowane były kartaczami. Były cenione ze względu na małą ilość prochu, której wymagały. Taka oszczędność była szczególnie ważna w trakcie oblężenia.
W zależności od kalibru i wagi wystrzelanych kul kartauny dzieliły się na: kartauny podwójne 40-70 funtowa (kaliber ok. 230 mm) kartauny pojedyncze 48 funtowa (kaliber ok. 190 mm) kartauny 3/4 30 funtowa (kaliber ok. 175 mm) półkartauny 24 funtowa (kaliber ok. 150 mm) ćwierćkartauny 12 funtowa (kaliber ok. 120 mm) oktawy kartauny 6 funtowa (kaliber do 100 mm)
Masa lufy kartauny wynosiła od 1000 kg (oktawa kartauna) do 6400 kg (kartauna podwójna).
Przypisy
Bibliografia
Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I
Kategoria:Historyczna broń palna Kategoria:Broń artyleryjska