Cmentarz żydowski w Chełmie – kirkut społeczności żydowskiej znajdujący się na rogu ulicy Starościńskiej i Kolejowej w Chełmie. Najstarszy, zachowany na nim nagrobek pochodzi z 1442Według Szymona Milnera, badacza dziejów Żydów chełmskich. Chełm i okolice, MOSiR i ChOIT, Chełm, s. 41, , jednak zdecydowana większość jest z początku XX wieku.

Historia Założony na przełomie XV–XVI wiekuBurchard podaje nieznana datę powstania cmentarza.. Podczas II wojny światowej Niemcy całkowicie zdewastowali cmentarz. Po likwidacji getta macewy w większości zdemontowano i w takim stanie pozostały do końca lat 80. XX wieku. Zostały one także użyte m.in. do budowy chodnika i kanału burzowego na tyłach jednego z budynków przy ulicy Świerczewskiego (obecnie Aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego) oraz innych prac drogowych.

Obszar cmentarza został zaorany, wyrównany, a na jego terenie Niemcy utworzyli przedsiębiorstwo melioracyjne (1940). Ocalałe macewy przeniesiono na cmentarz w czerwcu 1989Judaica w Chełmie, www.geocities.com (dostęp: 27 kwietnia 2008)..

W latach 60. XX wieku ówczesne władze miasta urządziły na pozostałościach cmentarza skwer, przesuwając kilka pozostałych nagrobków w głąb placuArtur Cyruk, Cmentarz żydowski w Chełmie, http://kirkuty.xip.pl (dostęp: 27 kwietnia 2008)..

Obecnie cmentarz został symbolicznie odbudowany. Na powierzchni 1,9 haBurchard podaje powierzchnię jako 1,95 ha. znajduje się ok. 50 starych nagrobków, z których większość jest uszkodzonaBurchard podaje liczbę zachowanych nagrobków jako kilkanaście informując przy tym, iż macewy z cmentarza znajdują się także przy ul. Wołyńskiej.. Tablica umieszczona na cmentarzu głosi, że pochowani są tam Żydzi zamieszkali w Chełmie w latach 1440–1942.

Rekonstrukcja thumb|250px|Pomnik „Ku pamięci Żydom ofiarom zagłady” W latach 1991–1996 dzięki inicjatywie i staraniom Chaima i Racheli Lender została przeprowadzona rekonstrukcja cmentarza. Fundatorem konstrukcji żelaznych ogrodzenia była Fundacja Rodziny Nissenbaumów z Warszawy (1994). Fundamenty ogrodzenia powstały dzięki pieniądzom zebranym wśród amerykańskich Żydów wywodzących się z Chełma.

Powstał również Izraelski Komitet Odbudowy Cmentarza Żydowskiego w Chełmie, w którego skład wchodzili: Abram Baker, Chaim Lender, Wiesław Betiuk, Szlomo Toren, Jakow Oren, Zeew Brones i Aron Sobol. W odbudowie brały też udział rodziny chełmskich Żydów z Izraela, Stanów Zjednoczonych (m.in. Irving i Ester Raab) i Kanady.

Postawiono także pomnik „Ku pamięci Żydom ofiarom zagłady” (1996) oraz powstało kilkadziesiąt symbolicznych nagrobków (w niektóre z nich wbudowane są ocalałe połamane fragmenty macew).

Uroczyste otwarcie zrekonstruowanego cmentarza odbyło się w czerwcu 1996 r.

Przypisy

Bibliografia

Mapa WIG Chełm Pas 44 Słup 37 Warszawa 1931

Linki zewnętrzne Cmentarz żydowski w Chełmie na portalu Wirtualny Sztetl

Chełm Kategoria:Cmentarze w Chełmie Kategoria:Obiekty w Chełmie wpisane do gminnej ewidencji zabytków