Stanisław Pawłowski (ur. 16 marca 1882 w Dębowcu, zm. 6 stycznia 1940 w Poznaniu) – polski geograf, rektor Uniwersytetu Poznańskiego, członek PAU.
Życiorys Urodził się w Dębowcu, w rodzinie Józefa, który większą część życia spędzał w podróżach, i Apolonii z Watulewiczów. W wieku 13 lat stracił matkę. Od 1894 uczęszczał do C. K. Gimnazjum im. Arcyksiężnej Elżbiety w Samborze, a gdy stamtąd został relegowany za konspiracyjną działalność polityczno-narodową – przeniósł się do C. K. Gimnazjum w Jaśle, gdzie w 1902 złożył egzamin dojrzałości. Studia uniwersyteckie w zakresie geografii, geologii i meteorologii odbywał początkowo na Uniwersytecie Wiedeńskim, gdzie uczęszczał m.in. na wykłady Albrechta Pencka, a następnie na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie, gdzie słuchał wykładów Antoniego Rehmana i młodego wówczas docenta Eugeniusza Romera, a także wybitnego historyka Bronisława Dembińskiego. W końcu lutego 1908 złożył we Lwowie egzamin kwalifikacyjny na nauczyciela szkół średnich z geografii i historii. Po ukończeniu studiów pracował początkowo w szkole średniej we Lwowie. Zajmował się geografią fizyczną i ekonomiczną. Jako pierwszy opracował rzeźbę polskiego wybrzeża, twórca geografii krajobrazowej.
Kariera naukowa 19 listopada 1910 uzyskał na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie tytuł i dyplom doktora filozofii na podstawie rozprawy pt. Temperatura wód płynących w Galicji – drukowanej po polsku i po niemiecku w krakowskiej Akademii Umiejętności, a w 1913 na tymże samym Uniwersytecie złożył rozprawę habilitacyjną pt. Zlodzenie górnej Wisły, górnego Dniestru oraz ich dopływów. We wrześniu 1918 uzyskał we Lwowie tytuł profesora nadzwyczajnego geografii a w kwietniu 1919 został mianowany profesorem tejże nauki na Uniwersytecie Poznańskim. Był organizatorem Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Poznańskiego. Tu opracowano Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej, wydany w wersjach polskiej, francuskiej i angielskiej.
22 stycznia 1920 po przemianowaniu Towarzystwa Krajoznawczego na oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, stanął na jego czele.
W 1923 założył Zrzeszenie Polskich Nauczycieli Geografii i przewodniczył jego dzielności do roku 1939. W 1925 zorganizował Ogólnokrajowe Towarzystwo Geograficzne. Był wieloletnim redaktorem wielu czasopism geograficznych.
Z jego inicjatywy w 1928 powstało w Poznaniu Towarzystwo Geograficzne.
Był dziekanem Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego, w 1932 wybrany rektorem Uniwersytetu Poznańskiego, jednak z powodu napięć na tle politycznym złożył nieprzyjętą przez senat UP rezygnację. Ponownego wyboru na urząd rektora w 1933 nie przyjął.
W 1933 roku został członkiem Tymczasowego Komitetu Doradczo-Naukowego.
Od 1936 członek Polskiej Akademii Umiejętności. Od 1938 wiceprezydent Międzynarodowej Unii Geograficznej, wybrany w uznaniu olbrzymiego dorobku naukowego w dziedzinie geografii na Międzynarodowym Kongresie Geograficznym w Amsterdamie.
Życie prywatne Żonaty z Ewą z domu Kamińską. Mieli córkę Wandę i syna Przemysława, którzy zginęli w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau.
Śmierć 14 października 1939 został aresztowany przez gestapo i osadzony w więzieniu na ul. Młyńskiej w Poznaniu, skąd 2 grudnia przewieziono go do Fortu VII. Tutaj został rozstrzelany przez Niemców 6 stycznia 1940, a jego prochy pochowano prawdopodobnie w mogiłach zbiorowych w Wypalankach na terenie Wielkopolskiego Parku Narodowego w leśnictwie Wypalanki, oddział 188.
W akcie zgonu profesora Pawłowskiego jako przyczynę zgonu podano zastrzelenie przy próbie ucieczki, była to próba zatuszowania faktu bestialskiego zamordowania.
Wybrane publikacje Opublikował ponad 330 prac, m.in.: 1911 Niektóre kanały spławne na ziemiach polskich 1912 Zlodzenie górnej Wisły, górnego Dniestru i ich dopływów 1917 Geografia Polski T. I – Geografia ogólna T. II – Kraje i morza europejskie, cz. I – Polska, cz. II – Kraje europejskie T. III – Kraje i morza pozaeuropejskie Ze studiów nad zlodowaceniem Czarnohory 1922 Charakterystyka morfologiczna wybrzeża polskiego 1924 O położeniu geograficznym Polski 1928 Geograficzny krajobraz i położenie Poznania 1934 O przyrodniczych podstawach geografii 1938 Geografia jako nauka i przedmiot nauczania
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 1957) Złoty Krzyż Zasługi (25 marca 1938) „za zasługi na polu rozwoju Ligi Morskiej i Kolonialnej”. Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Cywilnej (Bułgaria, 1936) Krzyż Komandorski Orderu Oranje-Nassau (Holandia, 1938) Order Św. Sawy (Jugosławia)
Upamiętnienie W 1969 w liceum ogólnokształcącym w Jaśle ustanowiono tablicę upamiętniającą S. Pawłowskiego. Został patronem Zespołu Szkół nr 3 im. Stanisława Pawłowskiego w Jaśle oraz Szkoły Podstawowej im. prof. dr Stanisława Pawłowskiego w Dębowcu.
6 stycznia 2010 na Wydziale Nauk Geograficznych i Geologicznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu odbyła się uroczystość nadania Collegium Geographicum imienia Profesora Stanisława Pawłowskiego. Został również patronem ulic w Poznaniu, Gdańsku i Jaśle.
W 2011 powstał film dokumentalny w reż. Adama Wardelskiego z cyklu „Wybitne postacie Uniwersytetu” poświęcony sylwetce prof. Stanisława Pawłowskiego.
Przypisy
Bibliografia Stanisław Pawłowski na nina.gov.pl. Andrzej Dzięczkowski, Pawłowski Stanisław [w:] Polski słownik biograficzny, wyd. PAN, tom 25, z 106, Warszawa 1980, s. 513–516.
Linki zewnętrzne
Wybitne Postacie Uniwersytetu, USF 2011
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Dębowcu (województwo podkarpackie) Kategoria:Ludzie związani z Jasłem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Ofiary KL Posen Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Oranje-Nassau Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Cywilnej Kategoria:Polscy geografowie Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Więźniowie aresztu śledczego Gestapo przy ul. Młyńskiej w Poznaniu Kategoria:Zmarli w 1940