thumb|Grób gen. Edwarda Pfeiffera na cm. Starym przy ul. Ogrodowej w Łodzi Franciszek Edward Pfeiffer, ps. „Radwan”, „Wilhelm”, „Gustaw” (ur. 21 stycznia 1895 w Łodzi, zm. 13 czerwca 1964 w Londynie) – działacz niepodległościowy, pułkownik Wojska Polskiego, w konspiracji dowódca I Obwodu Śródmieście w Warszawskim Okręgu AK w powstaniu warszawskim dowódca Grupy Śródmieście Północ – Radwan, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari; w 1964 mianowany generałem brygady przez władze emigracyjne.

Życiorys Edward Pfeiffer urodził się 21 stycznia 1895 w łódzkiej rodzinie mieszczańskiej. Ojciec, Józef, był właścicielem kamienicy w centrum Łodzi przy ul. Nawrot 13Tomasz Toborek, Edward Pfeiffer ps. „Radwan”. Harcerz, legionista, oficer, IPN Łódź, Łódź 2009.. W Łodzi ukończył szkołę średnią. W latach 1910–1912 był jednym z założycieli Polskiej Organizacji Skautowej, późniejszego Związku Harcerstwa Polskiego i tajnej organizacji gimnazjalnej „Samopomoc Koleżeńska”, pomagającej w nauce języka polskiego i historii Polski, i kolportażu książek patriotycznych, zabronionych przez carską cenzurę.

15 październiku 1914 z grupą skautów dołączył do IV batalionu 1 pułku piechoty Legionów Polskich. Przeniesiony następnie do 5 pułku piechoty, z którym został emocjonalnie związany do końca swojego żołnierskiego życia. Brał udział we wszystkich bitwach stoczonych przez I Brygadę i był dwukrotnie ranny, m.in. w sierpniu 1915 pod Ciemną. W stopniu kaprala skończył wojaczkę w czasie kryzysu przysięgowego na wierność Niemiec i Austrii, odmawiając z innymi złożenia tej przysięgi. Przeszedł do pracy z harcerstwem – wówczas zalegalizowanym przez okupanta – i tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej, jako komendant obwodu w Okręgu Łódź. Szczególny nacisk położył na pracę z młodzieżą, przygotowując skautów do zbrojnego wystąpienia przeciw Niemcom.

11 listopada 1918 był jednym z czołowych organizatorów rozbrajania Niemców w Łodzi. Stanął na czele zorganizowanego w tym celu starszego harcerstwa, zorganizował z nich kompanie Wojska Polskiego i zasilił szeregi tworzącego się w Warszawie I. Harcerskiego Batalionu WP. Mianowany podchorążym, został zastępcą dowódcy 2 kompanii tegoż batalionu, który w marcu 1919 wszedł w skład 5 pułku piechoty Legionów. W jego szeregach, był dowódcą plutonu, a następnie kompanii i adiutant batalionu, przeszedł szlak Wilno – Dzwińsk – Kijów – Bitwa Warszawska, aż do końca wojny polsko-bolszewickiej w 1920. Za postawę wykazaną podczas walki odznaczony został m.in. krzyżem „Virtuti Militari” V klasy, łotewskim Orderem Wojskowym Lāčplēsisa III klasy i czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 1427. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 15 listopada 1923 roku został przydzielony z Oddziału III Sztabu Dowództwa Okręgu Korpusu Nr V w Krakowie do macierzystego 5 pp Leg., w którym dowodził kompanią. 18 lutego 1928 roku został mianowany majorem ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 roku i 119. lokatą w korpusie oficerów piechoty.

Wiele jego przydziałów służbowych było związanych z pracą wśród młodzieży. Podzielał troskę o zdrowie fizyczne i moralne młodego pokolenia. Był oficerem kierującym Przysposobieniem Wojskowym w Krakowie, gdzie ukończył także studia w Szkole Nauk Politycznych przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Budował następnie obozy PW w różnych częściach kraju. Był delegatem ministra spraw wojskowych do Związku Harcerstwa Polskiego.

W marcu 1932 roku został przeniesiony z PUWFiPW do 5 pp Leg. na stanowisko dowódcy batalionu. 27 czerwca 1935 roku został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 roku i 29. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty. W lipcu tego roku został przeniesiony do 54 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych w Tarnopolu na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. 16 sierpnia 1939 został przeniesiony na stanowisko dowódcy samodzielnego batalionu fortecznego „Mikołów”, na prawach dowódcy pułku. 21 września 1939 otoczone ze wszystkich stron i pozbawione amunicji resztki Armii „Kraków” złożyły broń w pierwszej bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. Wśród kapitulujących oddziałów, obok Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej płka. dypl. Stefana Roweckiego, znalazł się również samodzielny batalion forteczny „Mikołów”.

Ppłk Pfeiffer uniknął niewoli i kontynuował dalszą walkę w konspiracji. W październiku 1939 r. został skierowany do Łodzi, na stanowisko zastępcy dowódcy tamtejszego Okręgu Służby Zwycięstwu Polski. Nim jednak zdołał rozpocząć pracę, gestapo znalazło się na jego tropie. Rodowity łodzianin, pochodzący ze znanej rodziny, nie miał szans działania na terenie wcielonym do Rzeszy i gęsto nasyconym ludnością niemiecką. Zagrożony aresztowaniem, 20 listopada 1939 wrócił do Warszawy. Pod pseudonimem „Wilhelm”, a następnie „Gustaw” podjął pracę w Oddziale Organizacyjnym Służby Zwycięstwu Polski. Zajmował się rozpoznawaniem i rozpracowywaniem powstających masowo organizacji konspiracyjnych.

Wkrótce nastąpiły wydarzenia, które wytrąciły ppłka Pfeiffera z pracy w KG SZP. Najpierw Służba Zwycięstwu Polski została przekształcona z ZWZ. Potem nadszedł z Paryża rozkaz polecający odsunięcie od poważniejszych stanowisk oficerów wywodzących się z Legionów. Było to następstwo dojścia do władzy stronnictw politycznych wrogich sanacji. Brały odwet za minione lata, przeprowadzając czystkę personalną. Widząc czystkę w Komendzie Głównej i w Okręgach, ppłk Pfeiffer usunął się sam. W lutym 1940 pod pseudonimem „Kotecki”, a następnie „Radwan” rozpoczął pracę nad organizacją Grupy Wojsk Polskich „Edward”. Grupa Wojsk Polskich „Edward” była organizacją kadrową. Opierała się na żołnierzach 5 pułk piechoty Legionów, jednostki, z którą ppłk Pfeiffer był przez wiele lat ściśle związany nie tylko służbowo, ale i emocjonalnie. Komórki organizacyjne były rozmieszczone wzdłuż linii kolejowej Warszawa – Wilno. Powstały zalążki dziesięciu batalionów o stanach od 30 do 300 ludzi. Od roku 1942 GWP „Edward” została formalnie podporządkowana KG ZWZ, ale właściwa akcja scaleniowa nastąpiła dopiero w marcu 1944. Radwan objął stanowisko dowódcy Obwodu I Śródmieście w Warszawskim Okręgu AK.

Rów­no­cze­śnie zwią­zał się z po­wsta­ją­cą po­li­tycz­ną kon­spi­ra­cją pił­sud­czy­kow­ską. Był jed­nym z naj­bliż­szych współ­pra­cow­ni­ków Zygmunta Hem­pla i na­le­żał do współ­za­ło­ży­cie­li pi­sma „Myśl Pań­stwo­wa”. Ja­ko czo­ło­wy dzia­łacz gru­py „My­śli Pań­stwo­wej” po utwo­rze­niu KON wszedł w skład Wy­dzia­łu Po­li­tycz­ne­go ZG tej or­ga­ni­za­cji. Był kie­row­ni­kiem woj­sko­wym or­ga­ni­za­cji. Praw­do­po­dob­nie od­po­wia­dał za kon­tak­ty KON z KG AK, o czym świad­czy­ło m.in. utrzy­my­wa­nie sta­łej łącz­no­ści z gen. Ta­de­uszem Peł­czyń­skim. Wy­ko­rzy­stu­jąc te kon­tak­ty, włą­czył do sie­ci kol­por­ta­żu BIP KG AK „Myśl Pań­stwo­wą”Marek Gałęzowski, Pfeiffer Edward Franciszek [w:] idem, Wierni Polsce. Ludzie konspiracji piłsudczykowskiej 1939-1947, LTW: Warszawa 2005, s. 507-508..

W powstaniu warszawskim dowodził Grupą Śródmieście Północ – Radwan. 27 sierpnia 1944 został mianowany pułkownikiem. 20 września 1944 został dowódcą 28 Dywizji Piechoty AK im. Stefana Okrzei. Po upadku powstania trafił do obozu w Bergen-Belsen. Po wojnie został na emigracji.

Był członkiem Kapituły Krzyża Orderu Wojennego Virtuti Militari, powoływany 7 marca 1960, 7 marca 1962. Prezydent RP na Uchodźstwie, August Zaleski mianował go generałem brygady ze starszeństwem z dniem 19 marca 1964 roku, w korpusie generałów.

Zmarł 13 czerwca 1964 roku w Londynie. Pochowany został na Cmentarzu Starym w Łodzi.

Był żonaty i miał syna Jerzego (ur. 9 marca 1931).

Ordery i odznaczenia Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 72 Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 928 – 16 lutego 1921 Krzyż Niepodległości – 13 kwietnia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 3 maja 1958Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 4, Londyn 23 maja 1958 roku, s. 23. „za pracę organizacyjno-wyszkoleniową w Związku Organizacji Polskich Sił Zbrojnych”. Krzyż Walecznych czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634 „w uznaniu zasług, położonych w poszczególnych działach pracy dla wojska”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka „Za wierną służbę” Order Pogromcy Niedźwiedzia III klasy (Łotwa) Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa)

Przypisy

Bibliografia

Marek Gałęzowski, Pfeiffer Edward Franciszek [w:] idem, Wierni Polsce. Ludzie konspiracji piłsudczykowskiej 1939-1947, LTW: Warszawa 2005, s. 504-514.

Aleksander Michalak, „Olczak” nie wraca, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1993. Adam de Michelis, Alicja Rudniewska, Pod rozkazami „Konrada”, Oficyna Wydawnicza „Volumen”, Warszawa 1993. Tomasz Toborek, Edward Pfeiffer ps. „Radwan”. Harcerz, legionista, oficer, IPN Łódź, Łódź 2009.

Kategoria:Członkowie Kapituły Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Członkowie Służby Zwycięstwu Polski Kategoria:Dowódcy w powstaniu warszawskim Kategoria:Generałowie brygady mianowani przez władze RP na uchodźstwie po 1947 Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli niemieckiej (powstanie warszawskie) Kategoria:Komendanci Obwodów POW Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Oficerowie 5 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Pochowani na Starym Cmentarzu w Łodzi Kategoria:Podpułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Pogromcy Niedźwiedzia Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Tomaszowem Lubelskim (1939) Kategoria:Uczestnicy bitwy pszczyńskiej (1939) Kategoria:Uczestnicy rozbrajania żołnierzy niemieckich w Królestwie Polskim 1918 Kategoria:Uczestnicy wyprawy kijowskiej (1920) Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zastępcy dowódcy 54 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych Kategoria:Zmarli w 1964 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej