Kieś

Kieś (, wym. ; dawn. ) – miasto na Łotwie, nad rzeką Gaują, siedziba novadu.

Historia Miasto założone w 1206. Było miejscem obrad sejmików InflantWojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 34.. W 1583, po wyprawach inflanckich Stefana Batorego, na sejmiku w Kiesi Stanisław Pękosławski ogłosił w imieniu króla nową konstytucję Inflant. Od 1598 było stolicą województwa wendeńskiegoLewandowski, s. 77. I Rzeczypospolitej (istniało formalnie do 1660).

Najstarszą zachowaną budowlą miasta jest, obecnie protestancki, kościół św. Jana zbudowany w 1284 przez mistrza krajowego Wilhelma von Schauerburga. W roku 1535 zmarł w nim nagle, podczas nabożeństwa, wielki mistrz Walter von Plettenberg. Świątynia jest miejscem pochówku kilku dostojników zakonnych i biskupów, m.in. biskupa Andrzeja Nideckiego.

Najstarsza osada ludzka w Kiesi znajdowała się na wzgórzu Riekstu, gdzie plemię Vendów z bałtycko-fińskiej grupy językowej wzniosło drewniane grodziszcze (stąd niemiecka nazwa miasta Wenden). 18-metrowej wysokości wzgórze z widocznymi resztkami fortyfikacji można podziwiać w Parku Zamkowym w Kiesi. Gród znajdował się w pobliżu ważnego traktu wiodącego z zachodu na wschód i dominował nad okolicą. thumb|left|Stary zamek w Kiesi thumb|Stary zamek w Kiesi thumb| Niemieccy krzyżowcy z zakonu kawalerów mieczowych w roku 1209, w pobliżu grodowego wzgórza, rozpoczęli budowę zamku o nazwie Wenden Już w roku następnym zamek ten był przez trzy dni oblegany przez EstówLewandowski, s. 28.. Gdy zamek został rozbudowany i dobrze ufortyfikowany, służył jako siedziba Wielkich Mistrzów zakonu. Była to główna rezydencja inflanckiego mistrza krajowego. W centrum miasta rozplanowano rynek i wzniesiono dominujący nad otoczeniem kościół św. Jana, który powstał w latach 1281–1284. Miasto otoczone było kamiennymi murami, których fragmenty do dziś są widoczne przy ulicach Vaļņu i Palasta. Miasto szybko się rozwijało, dzięki czemu w średniowieczu zostało przyjęte do Hanzy. Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego, w 1566 roku miasto zostało włączone do Wielkiego Księstwa Litewskiego. W roku 1577, podczas wojen inflanckich, garnizon wysadził w powietrze część zamku, by zapobiec dostaniu się w ręce Iwana Groźnego, który został ostatecznie pokonany w serii bitew pod Kiesią (1577–1578)Lewandowski, s. 76.. W 1584 roku na mocy bulli papieża Sykstusa V, Kieś (Wenden) stała się siedzibą katolickiego biskupstwa inflanckiego, które istniało do 1798 roku. W latach 1614–1625 działało tu kolegium jezuitów.

W roku 1598 Kieś została włączona w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów jako stolica województwa wendeńskiego, a pięć lat wcześniej król Zygmunt III Waza wyznaczył biskupowi wendeńskiemuLewandowski, s. 78. miejsce w Senacie po biskupie kamienieckim. W 1620 Kieś/Wenden zostało zdobyte przez Szwedów. Zamek został odbudowany, ale ponownie zburzony w roku 1703 w czasie Wielkiej Wojny Północnej przez Rosjan i pozostawiony w postaci ruin.

W drugiej połowie XIX wieku budowa drogi bitej Ryga – Psków (1868) i linii kolejowej Ryga – Valka (stacja Kieś) (1889) przyspieszyły rozwój miasta. Ulica Raunas, łącząca dworzec kolejowy ze Starym Miastem, została zaprojektowana jako szeroka, reprezentacyjna arteria z dominującymi budynkami Łotewskiego Domu Ludowego (architekt A. Malvess) i Sądu Obwodowego (architekt P. Mengelis).

Bitwa pod Kiesią w czerwcu 1919 roku stanowiła decydujący moment dla estońskiej i łotewskiej walki o niepodległość.

Przed reformą administracji w 2009 r. miasto było siedzibą rejonu Kieś, w latach 2009-2021 novadsu Kieś (novads 2009–2021).

Zabytki thumb|Kościół św. Jana zamek gotycki – siedziba polskich starostów. Gdy w roku 1777 zamek wraz z otoczeniem otrzymał hrabia Sievers, w oparciu o wschodnią basztę zamku wzniesiona została nowa rezydencja magnacka, tzw. Nowy Zamek. W 1949 zabudowania stajni i wozowni Nowego Zamku stały się siedzibą Muzeum Historycznego. kościół gotycki pw. św. Jana z 1284 r., w którym płytą nagrobną upamiętniony jest biskup Andrzej Patrycy Nidecki mury obronne – fragmenty najstarszy browar na Łotwie „Cēsu alus darītava”, wzniesiony w roku 1878 na bazie starszego, pamiętającego czasy wojen inflanckich

cerkiew Przemienienia Pańskiego z 1845 r.Преображенская церковь в городе Цесис

Urodzeni w mieście Mārtiņš Cipulis – hokeista Imants Sudmalis – radziecki partyzant narodowości łotewskiej, Bohater Związku Radzieckiego

Współpraca Achim, Niemcy Olita, Litwa Frederiksberg, Dania Östergötland, Szwecja Ainaži, Łotwa Rakvere, Estonia Rakiszki, Litwa Gmina Tyresö, Szwecja Venafro, Włochy Konstancin-Jeziorna, Polska Varese, Włochy Żółkiew, Ukraina Tara, Rosja

Zobacz też Diecezja inflancka

Przypisy

Bibliografia „Lettland wie wir es lieben”: Nacionālais APGĀDS, Rīga 2008, .

Michael Müller [wyd.]: Baltische Länder – Reisehandbuch, Erlangen 2008, .

Linki zewnętrzne Zdjęcia z Kiesi

Kategoria:Miasta na Łotwie Kategoria:Miasta wojewódzkie I Rzeczypospolitej Kategoria:Miejsca obrad sejmików I Rzeczypospolitej