Underworld – walijski zespół tworzący elektroniczną muzykę taneczną, założony w Cardiff w 1987 roku przez Karla Hyde’a i Ricka Smitha. Działalność zespołu dzieli się na dwa okresy: pierwszy, w latach 1987–1990 i drugi, po 1990 roku, związany z przyjęciem nowego członka, Darrena Emersona i gruntowną zmianą stylu z synth popu na EDM/techno. Skład ten pozostawił po sobie trzy znaczące albumy: Dubnobasswithmyheadman (1994), Second Toughest in the Infants (1996) i Beaucoup Fish (1999) oraz single: „Mmm... Skyscraper I Love You”, „Born Slippy .NUXX” i „Dark & Long (Dark Train)”, które zapewniły mu trwałe miejsce w historii muzyki techno i dzięki którym jest rozpoznawalny.
Komercyjnym ukoronowaniem działalności zespołu w dekadzie 1990–2000 stały się certyfikaty złotej płyty, przyznane trzem wspomnianym albumom oraz singlom „Born Slippy” i „Born Slippy NUXX” (ten ostatni zdobył ostatecznie certyfikat platynowej płyty).
Po odejściu Emersona w 2000 roku pojawiły się wątpliwości, czy Smith i Hyde poradzą sobie bez niego, zważywszy jego ważny wkład w muzykę zespołu na przestrzeni lat 1990–2000. Wątpliwości okazały się nieuzasadnione. Zespół (jako duet Smith-Hyde), nagrał i wydał kolejne albumy, które znalazły się na czołowych pozycjach list przebojów. W 2005 roku do Underworld dołączył DJ i producent muzyczny, Darren Price, który towarzyszył zespołowi na koncertach do 2016 roku.
Mocną stroną zespołu były i są dynamiczne koncerty oraz widowiska multimedialne. Ma on również w dorobku kilka ścieżek dźwiękowych oraz muzykę do ceremonii otwarcia Letnich Igrzysk Olimpijskich 2012 w Londynie.
Historia Underworld Mark I W 1979 roku Karl Hyde spotkał w Cardiff Ricka Smitha i zaprzyjaźnił się z nim. W 1980 roku zaangażował go do gry na instrumentach klawiszowych w założonym przez siebie zespole Screen Gemz. Później obaj założyli zespół Freur, tworzący muzykę określaną jako funk-rock. Zespół ten zadebiutował w 1983 roku albumem Doot Doot. Dwa lata później wydał album Get Us Out of Her, po czym rozpadł się. W 1987 roku Hyde i Smith założyli zespół Underworld (nazwany przez nich po latach Underworld Mark 1)). Jego nazwa została zaczerpnięta z tytułu horroru, Underworld, do którego muzykę skomponował Freur. Underworld podpisał kontrakt z amerykańską wytwórnią Sire wydając pod jej szyldem płyty: Underneath the Radar (1988) i Change the Weather (1989). W 1989 roku towarzyszył jako support zespołowi Eurythmics w jego amerykańskiej trasie koncertowej. Hide przyznał po latach (w wywiadzie dla The Independent), że obaj nie lubili funk-rockowej muzyki wykonywanej przez ten zespół. Pod koniec trasy Hide został w Stanach Zjednoczonych, a Smith powrócił do Wielkiej Brytanii z zamiarem tworzenia muzyki tanecznej. Jeszcze w trakcie koncertów Underworld grywał na automacie perkusyjnym 909, bez akompaniamentu, odtwarzając jego dźwięk wzmocniony przez gigantyczne głośniki stadionowe. W miarę jak zespół się rozpadał, obaj zaczęli tworzyć prostszą, głównie instrumentalną, muzykę „przejściową”, inspirowaną chicagowskim house’em i techno z Detroit. Już w swoim domu w Romford na przedmieściach Londynu Smith eksperymentował z zachowanym sprzętem lo-fi, upatrując nowych możliwości w muzyce rave, granej w magazynach czy w działalności niezależnych sklepów płytowych. Hide w Stanach Zjednoczonych pracował jako muzyk sesyjny u Debbie Harry w Minneapolis oraz u Prince’a w Nowym Jorku. W notatniku zapisywał swoje obserwacje i wrażenia. W 1991 roku i on powrócił do Wielkiej Brytanii.
Dekadę lat 80. Underworld zakończył z ogromnymi długami, bez kontraktu płytowego i z kryzysem twórczym.
Underworld Mark II Przełom nastąpił w 1990 roku, gdy Smith poznał DJ-a Darrena Emersona, który został (do 2000 roku) trzecim członkiem odnowionego Underworld (zwanego przez muzyków Underworld Mark 2). Żona Smitha, Tracy poradziła Hyde’owi, żeby zmienił sposób pisania piosenek. Hide, zainspirowany Charlesem Bukowskim, albumem New York Lou Reeda i pamiętnikiem Sama Sheparda, Motel Chronicles, zaczął zwiedzać miasta i robić notatki.
Tomato (1991) W 1991 roku Steve Baker, Dirk Van Dooren, Karl Hyde, Rick Smith, Simon Taylor, John Warwicker i Grahame Wood założyli zespół projektowy Tomato. Konceptualne podejścia i techniki prac jego członków opierają się na indywidualnych doświadczeniach, podróżach i percepcji. Są one stosowane w projektach tworzonych w różnych formach medialnych, dostosowywanych do zróżnicowanych potrzeb projektanta, klienta i odbiorcy.
Dubnobasswithmyheadman (1994) Z Emersonem w składzie trio zmieniło nazwę na Lemon Interrupt. W 1992 roku skład ten zadebiutował dwoma singlami, „Dirty”/„Minneapolis” i „Bigmouth"/„Eclipse”, wydanymi przez Junior Boy’s Own. Po ich wydaniu muzycy powrócili do nazwy Underworld. Zadebiutowali w 1992 roku singlem „Mother Earth”/„The Hump”, który wydali własnym sumptem za pożyczone 600 funtów i który sprzedawali z bagażnika samochodu Smitha. Dochód ze sprzedaży był niewielki, ale zespół nabrał przekonania, że wreszcie udało mu się coś osiągnąć. Później, w tym samym roku Underworld zaprezentował 14-godzinny didżejski jam session w przedsięwzięciu multimedialnym Experimental Sound Field na Glastonbury Festival, gdzie na ekranach rozstawionych wokół terenu festiwalu wyświetlano obrazy towarzyszące muzyce na scenie. Muzycy odbyli również tournée z zespołem Orbital w ramach Midi Circus Roadshow, podczas którego prezentowali coraz bardziej zintegrowany system akustyczny, wytwarzający eksplodujące dźwięki podczas występów na żywo.
Po powrocie do nazwy Underworld muzycy wydali w 1993 roku single „Rez” i „Mmm... Skyscraper I Love You”, które wywołały pewną sensację w środowisku muzyki dance. Zamiast dodawać drobne elementy muzyki techno do formuły popu czy rocka (jak czyniło wówczas wiele zespołów), Underworld potraktował techno jako dominującą formę. 13-minutowy „Mmm... Skyscraper I Love You”, będący połączeniem space rocka, techno, rytmów latynoskich, przestrzennej gry gitarowej w stylu Davida Gilmoura, przekształconych sampli i żartobliwych tekstów Hyde’a, wywarł istotny wpływ na takich wykonawców jak: Orbital, Fluke, Leftfield i The Chemical Brothers.
Debiutancki album zespołu, Dubnobasswithmyheadman, wydany w 1994 roku, zyskał pochwały licznych krytyków. Doszedł do 12. miejsca na UK Albums Chart, a zespół rozpoczął koncerty na żywo, odbywając dwukrotne tournée koncertowe po Wielkiej Brytanii (występując między innymi na Glastonbury Festival), Europie i Japonii. Dubnobasswithmyheadman był zapowiedzią następnych albumów, utrzymanych w podobnie eklektycznej stylistyce.
Second Toughest in the Infants (1996) Kolejny album, Second Toughest in the Infants (1996), był utrzymany w podobnym stylu, co jego poprzednik, Dubnobasswithmyheadman, choć był subtelniejszy i bardziej zróżnicowany stanowiąc płynną, eklektyczną fuzję różnych gatunków tanecznych, takich jak: dub, dance i techno. Zebrał on wiele pochwał od krytyków. Doszedł do 9. miejsca na UK Albums Chart przebywając na niej 34 tygodnie. Wydany w tym samym czasie singiel „Born Slippy” znalazł się (w wersji „Born Slippy. NUXX”) na ścieżce dźwiękowej filmu Trainspotting w reżyserii Danny’ego Boyle’a, zdobywając światową popularność. Na początku lipca 1996 roku dotarł do drugich miejsc na listach: UK Singles Chart oraz na UK Dance. Underworld działał również w Tomato, własnej firmie zajmującej się projektowaniem graficznym, przygotowywaniem reklam (dla takich firm jak: Nike, Sony, Adidas czy Pepsi) oraz remiksów (między innymi Depeche Mode, Björk i Simply Red). Emerson kontynuował działalność DJ-ską, wydając między innymi: Mixmag Live Volume 13 – Techno Fruit (1994, z Dave’em Angelem) oraz Psychotrance 2 i Muzik Masters – Darren Emerson Mix (oba z 1995, samodzielnie).
Beaucoup Fish (1999) W 1998 roku zespół rozpoczął rejestrowanie materiału na nowy album. W połowie nagrywania udał się na tournée, w czasie którego prezentował na żywo nowy materiał modyfikując niektóre utwory. Później, po powrocie do studia i ponownym przesłuchaniu taśm dokonał ostatecznej korekty nagrań. Album Beaucoup Fish, utrzymany w stylistyce techno, tech house i downtempo, został wydany 1 marca 1999 roku. Doszedł do 3. miejsca na UK Albums Chart i do 1. na UK Independent Albums. Według międzynarodowego oddziału Virgin Records w Londynie został sprzedany w Wielkiej Brytanii w liczbie 121 tysięcy egzemplarzy w pierwszym tygodniu wydania; w Japonii w pierwszym tygodniu wydania (20 lutego 1999) osiągnięto 46 tysięcy. 26 lutego uzyskał w Wielkiej Brytanii Certyfikat Złotej Płyty British Phonographic Industry. Do 2017 roku był najbardziej udanym albumem studyjnym Underworld, z ponad milionem sprzedanych egzemplarzy. Utwór „Moaner” wcześniej znalazł się na ścieżce dźwiękowej do filmu Batman i Robin.
4 września 2000 roku ukazał się album koncertowy zespołu, Everything, Everything. Materiał muzyczny zawarty na nim pochodzi z dwóch kolejnych koncertów Underworld w Europie: z festiwalu Pukkelpop w Belgii i z festiwalu Lowlands w Holandii. Miksowanie i przygotowanie nagrań zajęło muzykom ponad rok. Po wydaniu tego albumu z zespołu odszedł Darren Emerson, by kontynuować karierę jako DJ. Swój czas spędzony z zespołem muzyk ocenił jako „genialny”, a decyzję odejścia tłumaczył zmęczeniem i chęcią kontynuowania działalności na własny rachunek. Jego pierwszym solowym dokonaniem był wydany 15 maja 2000 roku mix album Global Underground 015: Uruguay, nagrany podczas jego ostatniego didżejskiego występu w Ameryce Południowej. Po odejściu Emersona pojawiły się wątpliwości, czy Smith i Hyde poradzą sobie bez niego, zważywszy jego ważny wkład w muzykę zespołu na przestrzeni dekady. Wątpliwości okazały się nieuzasadnione.
A Hundred Days Off (2002) 16 września 2002 roku został wydany kolejny album studyjny zespołu, A Hundred Days Off, skomponowany i nagrany przez Hyde’a i Smitha. 10 grudnia doszedł on do 2. miejsca na liście Top Dance/Electronic Albums tygodnika Billboard.
3 listopada 2003 roku ukazała się kompilacja 1992–2002. mały|180px|left|Darren Price W 2005 roku do Underworld dołączył DJ i producent muzyczny, Darren Price (towarzyszył zespołowi na koncertach do 2016 roku). mały|240px|Underworld podczas koncertu w Central Park (Nowy Jork, 14 września 2007)
Riverrun (2005–2006) W tym samym roku Karl Hyde i Rick Smith rozpoczęli realizację projektu muzyczno-graficznego Riverrun. Jego efektem były trzy półgodzinne utwory muzyczne połączone z zestawem artystycznych dodatków wizualnych, takich jak zdjęcia, udostępnione przez zespół wyłącznie jako digital download za pośrednictwem własnej strony internetowej Underworldlive.com.
W 2006 roku wszedł na ekrany kin film Anthony’ego Minghelli Rozstania i powroty, do którego ścieżkę dźwiękową nagrali Underworld i Gabriel Yared.
23 marca 2007 roku na ekrany kin wszedł film Danny’ego Boyle’a W stronę słońca, do którego muzykę napisali John Murphy i Underworld. 25 listopada następnego roku ukazała się ścieżka dźwiękowa z tego filmu, Sunshine (Music from the Motion Picture).
16 czerwca 2007 roku Underworld z powodu zamieszek wywołanych przez zamaskowanych osobników został zmuszony do odwołania swojego występu na festiwalu Ejekt w Atenach. Według oświadczenia wydanego przez zespół, Rick Smith został ranny, kiedy 30 zamaskowanych anarchistów uzbrojonych w gaz CS, żelazne pręty i kije bejsbolowe szturmowało stadion przed północą, podczas występu Beastie Boys. Podpalanie pojazdów i uszkadzanie mienia oraz rany, jakie odniosło kilka osób, spowodowały ewakuację stadionu. Ranni (w tym Smith) otrzymali pomoc w pobliskim szpitalu.
Oblivion with Bells (2007) 15 października 2007 roku ukazał kolejny album studyjny zespołu, Oblivion with Bells. 3 listopada doszedł on do 1. miejsca na liście Top Dance/Electronic Albums tygodnika Billboard. Promujący go singel „Crocodile” znalazł się na ścieżce dźwiękowej gry komputerowej FIFA Street 3. mały|240px|Songs for Tibet: The Art of Peace