Rodzaj czynności – jedna z kategorii czasownika, wyrażająca sposób przebiegania czynności albo trwania stanu, realizowana, w zależności od języka za pomocą różnego rodzaju środków (afiksów, zmiany tematu, konstrukcji idiomatycznych bądź formy opisowej).
Do najczęściej spotykanych rodzajów czynności należą:
ingresywne – wyrażające rozpoczęcie czynności, na przykład łac. senesco, dosł. „zaczynam być stary”, efektywne – mówiące o fakcie zakończenia czynności, w języku polskim w dużym stopniu pokrywające się aspektem dokonanym (który skądinąd bywa uważany za jeden z rodzajów czynności) na przykład: „doprowadziłem”, „doczytałem”, ale z naciskiem położonym na zakończenie danej czynności, frekwentatywne – opisujące czynności wielokrotne, na przykład „chadzać”, „napadać”, punktowe – opisujące czynność trwającą przez moment, na przykład „kwiknąć”, w języku polskim analogiczna jest forma semelfaktywna, semelfaktywne – oznaczające czynność jednokrotną, na przykład „napisać”, w języku polskim zasadniczo tożsame z punktualnymi, duratywne – nazywające czynność w czasie trwania, na przykład „pisać”, ale semelfaktywne „napisać” i frekwentywne „pisywać”, intensywne – opisujące czynność nasiloną, na przykład „wykrzykiwać”, deminutywne – wyrażające czynność słabo nasiloną, na przykład „popłakiwać”, „popiskiwać”, kauzatywne – oznaczające spowodowanie wykonania czynności albo przyjęcie stanuczasownik kauzatywny PWN, na przykład „topić” – „powodować, że ktoś/coś tonie”, we współczesnych językach indoeuropejskich są to formy rzadkie, częściej występują w języku suahili czy japońskim, dezyderatywne – mówiące o chęci wykonania czynności, na przykład esurire – „chcieć jeść”.
Rodzaje czynności nie są zasadniczo rozłączne (o ile są niesprzeczne, jak intensywne i deminutywne) lecz mogą się na siebie nakładać, jak punktualne i semelfaktywne.
Przypisy
Bibliografia Encyklopedia językoznawstwa ogólnego (Wrocław 2003)
Kategoria:Czasownik