Aleksander Fortunat Józef Roch Waligórski herbu Odrowąż (ur. 26 lutego 1802 r. w Drugni koło Chmielnika w dawnym województwie krakowskim, zm. 19 lipca 1873 r. w Paryżu) – porucznik w powstaniu listopadowym, generał polski w powstaniu styczniowym, inżynierHasło opracowany na podstawie książki Jacka Juniszewskiego, „Generał Waligórski, inżynier i żołnierz”, Wydawnictwo Poligraf, Brzezia Łąka, 2013., dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodził się 26 lutego 1802„...data urodzenia jest podawana błędnie. Przyczynił się do tego sam (Waligórski).... Przystępując do Dywizji Polskich Kozaków Sułtańskich w 1856 r., podał datę 26 lipca 1802 r., a kiedy w maju 1872 r. wprowadzał się do przytułku podał datę 19 marca 1802 r. Najczęściej powtarzany jako rok urodzenia jest 1794. Rodacy z Paryża podali tę datę, wysyłając jego życiorys wraz z wiadomością o zgodnie do polskich gazet. Mogła to być zwykła pomyłka, ale nie wykluczone, że postarzyli go by wzbogacić udziałem w kampanii napoleońskiej 1813 r.”Bibl. poz. 1 s. 123. w Drugni koło Chmielnika w dawnym województwie krakowskim. Rodzicami byli: Roch (sędzia sądu krakowskiego z siedzibą w Kielcach) i Kornelia z d. GoczałowskaMieszkali w domu nr 2..

Młodość Wykształcenie ogólne i wojskowe zdobywał w Korpusie Kadetów w Kaliszu, następnie w Szkole Wojskowej Aplikacyjnej w Warszawie. Od 1826 r. był wykładowcą w tej szkole oraz w Szkole Artylerii, gdzie nauczał matematyki, geometrii i mechaniki.

Powstanie listopadowe Uczestniczył w spisku przygotowującym powstanie listopadowe i brał w powstaniu czynny udział jako artylerzysta. Został dwukrotnie odznaczony krzyżem Virtuti Militari (17.3.1831 przez gen. Jana Skrzyneckiego i 1.9.1831 przez gen. Hieronima Ramorino). 21 marca 1831 r. awansował do stopnia porucznika i następnie kapitana drugiej klasy 14 września 1831 r.

Francja Po klęsce powstania listopadowego emigrował do Francji, gdzie dzięki poparciu Józefa Bema pogłębiał swoją wiedzę we francuskiej Szkole Artylerii w Metz.

thumb|Pierwszy dom Waligórskiego w Norwegii, foto: J. Juniszewski 2010 thumb|Kanał w Moss, foto: J. Juniszewski 2011

Norwegia i Szwecja W 1838 r. wyjechał do Norwegii. Tam znalazł zatrudnienie jako asystent Dyrektora Kanałów i Portów, a od 1846 r. pełnił obowiązki dyrektora Departamentu ds. Kanałów. W Norwegii spędził 17 lat regulując rzeki i budując kanały. Brał udział w planowaniu linii kolejowej w Norwegii i kierował budową jej pierwszego odcinka. Wydał razem z Haraldem N.S. Wergelandem (1814-1893) pierwszą mapę drogową całej Norwegii.

Od 1848 r. przez ponad rok był agentem księcia Adama Czartoryskiego w Skandynawii, z siedzibą w Sztokholmie.

Francja i Turcja W listopadzie 1855 r. opuścił Norwegię i udał się do Paryża, gdzie został awansowany na majora i mianowany kwatermistrzem sztabu Dywizji Polskiej Kozaków Sułtańskich gen. Władysława Zamoyskiego. Wojna krymska wkrótce się zakończyła i Waligórski powrócił do Francji w końcu 1856 r. Tam utrzymywał się z dorywczych prac jako inżynier cywilny.

Włochy W 1862 roku był Dyrektorem Nauk w Szkole Wojskowej Polskiej w Cuneo. Wykładał topografię, pomiary, rysunek i prowadził laboratorium chemiczne.

Powstanie styczniowe 4 marca 1863 udał się wraz ze swymi uczniami na pole walki i dotarł do obozu Mariana Langiewicza w Goszczy. 10 marca 1863 został mianowany generalnym kwatermistrzem wojsk powstańczych w stopniu generała brygady. Towarzyszył Langiewiczowi w przejściu do GalicjiLangiewicz przekraczał granicę podając się za Waligórskiego i legitymując się jego szwedzkim paszportem.. Waligórski brał udział w walkach na Lubelszczyźnie (Kobylanka, Huta Krzeszowska) w oddziałach gen. Antoniego Jeziorańskiego. W czerwcu 1863 r. został naczelnikiem wojskowym województwa lubelskiego i na tym stanowisku pozostał do listopada. Przebywał głównie w Galicji zajmując się formowaniem nowych oddziałów i koordynacją ich działań w południowej części Królestwa.

16 października 1863 r. Waligórski ze swoim oddziałem liczącym około 600 powstańców wkroczył w granice Królestwa w rejonie Tarnogrodu. 22 października oddziały pod jego dowództwem zostały rozbite przez Rosjan w bitwie pod Łążkiem Zaklikowskim. Sam Waligórski powrócił do Galicji. Ostatnią znaną bitwą, w której uczestniczył Waligórski jest zwycięska potyczka stoczona 18 listopada w miejscowości Puchaczów. Po klęsce pod Łążkiem postawiono Waligórskiego pod sąd i decyzją z 2 lutego 1864 r. Wydział Wojny Rządu Narodowego odsunął go od obowiązków czynnych w wojsku z powodu niedołężności spowodowanej jego podeszłym wiekiem.

Schyłek życia Waligórski powrócił do Francji, gdzie pracował jako księgowy i kreślarz rysunków i map. W czasie wojny francusko-pruskiej (1870-1871) brał udział w obronie Paryża jako prosty żołnierz, ale odmówił udziału w Komunie Paryskiej. Mimo tej odmowy został skazany na karę pobytu na pontonach w Cherbourgu, gdzie spędził pół roku. Schorowany powrócił do Paryża i wkrótce został pensjonariuszem polskiego przytułku św. Kazimierza w Paryżu, w którym zmarł 19 lipca 1873 r.

Został pochowany na paryskim cmentarzu d'Ivry w nieopłaconym miejscu, we wspólnej mogile przeznaczonej dla ubogich. mały|Symboliczny grób generała Waligórskiego w Drugni

Zmarli powstańcy 1863 roku zostali odznaczeni przez prezydenta RP Ignacego Mościckiego 21 stycznia 1933 roku Krzyżem Niepodległości z MieczamiZarządzenie o nadaniu Krzyża Niepodległości z mieczami poległym i zmarłym Powstańcom 1863 r. ()..

W dniu 2 maja 2016 r. wysiłkiem lokalnej społeczności odsłonięto na cmentarzu parafialnym w Drugni symboliczny grób generała Aleksandra Waligórskiego.

.

Rodzina Pierwszą żoną była Emma Marie Meliss (ur. 22/9 1825 w Bawarii, zm. 26/10 1858 we Francji), z którą zawarł związek małżeński w Norwegii 13 maja 1845 r. Mieli ośmioro dzieci:1846-1863 Władysław Aleksander ur. w Norwegii, zginął pod Kobylanką, pow. cieszanowski, późniejsze Województwo lwowskie1847-1887 Bronisława Emma, popełniła samobójstwo w Cytadeli Warszawskiej1849-1852 Anna Elżbieta1850-1859 Kazimierz Henryk1852-1915 Wanda Thora1853-1930 Amadeusz Olav Stanisław1855-1895 Paulina Julia Frederyka1857-1858 Eugénie Marie

Z drugą żoną Eglantine Bizeuil nie miał dzieciWedług informacji dostarczonej przez potomków Waligórskiego, Eglantine Bizeuil popełniła samobójstwo zażywając truciznę, kiedy dowiedziała się o aresztowaniu jej starego schorowanego męża podczas Komuny Paryskiej..

Projekty inżynieryjne w Norwegii 07/ 1843 r. – Niwelacja wodospadów Rånåsfoss na rzece Glomma i Sundfoss koło Blaker. 29/10 1844 r. – Projekt niwelacji terenu od jeziora Vrangsjøen k. Kongsvinger do rzeki Glomma. Lato 1845 r. – Zabezpieczenia przeciwpowodziowe w dorzeczach rzek Drammen i Glomma. 22/3 1846 r. – Propozycja przystosowania do żeglugi dróg wodnych między Nordsjø i Skien. 9/12 1847 r. – Raport uregulowania rzeki Vikersundelven między Vikersundem i Hokksundem. Marzec 1848 r. – Badania wodospadu Gravfoss k. Geithus (niedaleko Drammen). 10/4 1848 r. – Propozycja uregulowania wodospadu Vrangfossen na rzece Eidselven w Telemarku. 1849-1851 – Projekt kanalizacji poszczególnych odcinków drogi wodnej Mjøsa do Øyeren. Wrzesień 1851 r. – Raport końcowy użeglowienia drogi wodnej od jeziora Skulerudvann do fjordu Idelfjorden k. Halden. 1851-1852 – Budowa pierwszego w Norwegii odcinka kolejowego z Christianii do Strømmen. 1853-1855 – Budowa kanału w Moss.

Działalność społeczna 13/11 1849 – członek sekcji nauk przyrodniczych Królewskiego Norweskiego Towarzystwa Naukowego w TrondheimNajstarsza norweska instytucja naukowa założona w 1760 r.. 1865-1868 – prezes zarządu Towarzystwa Wojskowych Polskich w Paryżu.

Awanse 11/9 1822 r. podporucznik Półkompanii Rakietników PieszychBibl. poz. 1. s. 7. 21/3 1831 r. porucznik Armii Polskiej dowodzonej przez gen. Hieronima RamorinoBibl. poz. 1. s. 12. 1831 r. awans na kapitana podczas powstania listopadowego. 15/2 1856 r. mianowany majorem i kwatermistrzem w sztabie Dywizji Kozaków Sułtańskich gen. Władysława ZamoyskiegoBibl. poz. 1. s. 72. 10/3 1863 r. – mianowany generałem kwatermistrzem wojsk powstańczych w stopniu generała brygady przez dyktatora powstania gen. Mariana Langiewicza.

Odznaczenia 10/8 1828 r. order św. Stanisława Biskupa Męczennika 4 klasy – za zasługi pedagogiczneBibl. poz. 1. s. 8.. 17/3 1831 r. Złoty Krzyż Virtuti Militari otrzymał od generała Skrzyneckiego. 1/9 1831 r. Złoty Krzyż Virtuti Militari otrzymał od generała Hieronima Ramorino.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Jacek Juniszewski, Generał Waligórski, Inżynier i Żołnierz, Wydawnictwo Poligraf, Brzezia Łąka 2013, s. 144. Bolesław Orłowski, Polska przygoda z techniką, wielkie i małe sukcesy polskich inżynierów, wynalazców i menedżerów, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Lotnictwa, Warszawa 2009.

Kategoria:Absolwenci i studenci Korpusu Kadetów w Kaliszu Kategoria:Absolwenci i studenci Szkoły Wojskowej Aplikacyjnej Kategoria:Urodzeni w 1802 Kategoria:Członkowie władz powstania styczniowego w województwie lubelskim Kategoria:Działacze Wielkiej Emigracji Kategoria:Generałowie powstania styczniowego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (powstanie listopadowe) Kategoria:Oficerowie artylerii powstania listopadowego Kategoria:Pochowani na Cmentarzu w Ivry-sur-Seine Kategoria:Polacy w Imperium Osmańskim 1795–1918 Kategoria:Polacy we Francji 1795–1918 Kategoria:Polscy inżynierowie Kategoria:Polacy – wojskowi armii tureckiej Kategoria:Wykładowcy Polskiej Szkoły Wojskowej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Kobylanką Kategoria:Uczestnicy Wiosny Ludów Aleksander Kategoria:Wojewódzcy naczelnicy wojenni powstania styczniowego Kategoria:Żołnierze Dywizji Kozaków Sułtańskich Kategoria:Zmarli w 1873