thumb|270px|Mapa Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1619 r. Podział na województwa, ziemie i powiaty thumb|Palatinat of Posna na mapie z 1747 roku. Uwidocznione miasta: Kłodawa (Clodava), Kościan (Kastyan), Międzyrzecz (Moseritz), Piła, Poniec (Punitz), Poznań (Posen), Santok (Zandock), Skwierzyna (Schweren), Świebodzin (Schwibussen), Ujście (Usztye), Wronki. mały|Województwo poznańskie w II połowie XVI wieku Województwo poznańskie () – jednostka terytorialna Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w prowincji wielkopolskiej w latach 1356/1362Statut piotrkowski (t. wielkopolski) Kazimierza Wielkiego. – 1793II rozbiór Polski., podzielona na 4 powiaty. Siedzibą wojewody był Poznań, a sejmiki ziemskie odbywały się w Środzie Wielkopolskiej. Województwo poznańskie wspólnie z województwem kaliskim obierały starostę generalnego Wielkopolski.
Województwo poznańskie za Piastów Obszar województwa poznańskiego, województwa kaliskiego i Kujaw stanowił pierwotną ziemię Polan.
Ziemia poznańska miewała oddzielnych wojewodów za czasów Bolesława Chrobrego. Po założeniu biskupstwa poznańskiego (968) Poznań stał się siedzibą biskupów Polski.
W czasie rozbicia dzielnicowego dzielnica poznańska stanowiła księstwo poznańskie. Przemysł II wskrzesił tytuł królów polskich, w roku 1295. Władysław Łokietek w 1314 włączył dzielnicę poznańską do składu Korony, w której stała się województwem.
Województwo poznańskie za Jagiellonów Król Kazimierz Wielki układem w Namysłowie w 1348 potwierdził zdobycie na synach Henryka głogowskiego ziemi wschowskiej, która przez książąt głogowskich miała nadane prawo bicia własnej monety. Potwierdził ten przywilej Władysław II Jagiełło.
Województwo poznańskie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów Województwo poznańskie stanowiło zachodnią część Wielkopolski. Rozciągało się na 294 mile², posiadało 4 powiaty: poznański (162 mil²), kościański (92 mil²), wałecki za Notecią (30 mil²) i ziemię wschowską (9 mil²). W 1791 r. zniesiono powiat wałecki i utworzono jednocześnie powiat międzyrzeckiVolumina Legum T. IX, s. 334..
+ Powiaty województwa poznańskiego według Adolfa Pawińskiego Powiat Powierzchnia w mil² Powierzchnia w km² powiat kościański 92,27 5080,93 powiat poznański 162,35 8939,83 powiat wałecki 30,08 1656,41 powiat wschowski (ziemia wschowska) 8,91 489,62 Razem (województwo) 293,61 16166,72
Miało 9 senatorów, w tym 3 krzesłowych (większych, których krzesła stały w senacie według ustalonego uchwałami porządku i miejsca). Byli to: biskup, wojewoda i kasztelan poznańscy. Mniejszych, potocznie nazywanych drążkowymi, było 6, a mianowicie kasztelanowie: międzyrzecki, rogoziński, śremski, przemęcki, krzywiński i santocki.
Województwo miało dwa komplety urzędników ziemskich: poznańskich i wschowskich. Ze względu na istnienie starosty generalnego Wielkopolski obejmującego swoją kompetencją obydwa wielkopolskie województwa, powiaty, z wyjątkiem później przyłączonej do województwa ziemi wschowskiej, nie miały starostów grodowych.
Sejmiki ziemskie województwo poznańskie odbywało razem z województwem kaliskim w Środzie, gdzie oba województwa obierały 12 posłów na sejm obojga narodów i 4 deputatów na Trybunał, po połowie z każdego województwa. Sejm konwokacyjny z 1764 postanowił, że Trybunał Koronny prowincji wielkopolskiej, zasiadający w Piotrkowie, będzie zjeżdżał na jedną kadencję do Poznania. Popisy pospolitego ruszenia odbywała szlachta województwa pod Poznaniem.
Herbem województwa był orzeł biały bez korony w czerwonym polu, czyli pierwotny herb Piastów. Gdy na sejmie 1776 uchwalono dla posłów mundury wojewódzkie, poznańskie wybrało sobie jasnoszafirowy kontusz z wyłogami szkarłatnymi i biały żupan.
Zobacz też Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Gloger Z., Geografia historyczna ziem dawnej Polski, Kraków 1903; rozdział: Województwo Poznańskie z ziemią Wschowską
Linki zewnętrzne Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000 (mapa kartograficzna I Rzeczypospolitej z II połowy XVI wieku), autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin: Atlas Fontium: (mapa i indeks do pobrania) Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000 Mapa województwa w XVI w. Stan Wielkopolski tuż po rozbiorach (mapa Gilly’ego: zabór pruski pod koniec XVIII w.)