Pegu (birm. //, mon ဗဂေါ //, , hist. Hanthawaddy) – miasto w środkowej Mjanmie (Birmie), w prowincji Pegu, 80 km na północny wschód od Rangunu.
Liczba mieszkańców: 284 tys. (2012) – czwarte co do wielkości miasto kraju.
Toponimia Obecna nazwa miasta pochodzi od mońskiego słowa bagow (piękny). Klasyczna nazwaStolicom królestw na terenie Mjanmy oprócz używanej na co dzień nazwy birmańskiej czy, jak w tym przypadku, mońskiej nadawano zwykle także nazwę w języku pali – klasycznym języku buddyzmu therawady. w języku pali to Hamsavati (). Hamsa to gatunek kaczki (kazarka rdzawa) migrującej co roku na zimę z Himalajów do Indii i Birmy. Od tej nazwy pochodzi historyczna nazwa miasta – Hanthawaddy. Została ona nadana miastu prawdopodobnie w XIV w. Wcześniejsze nazwy nie są znane.
Gospodarka W mieście rozwinął się przemysł metalowy, drzewny, spożywczy, włókienniczy oraz rzemieślniczy.
Geografia
Pegu położone jest w Dolnej Birmie, w prowincji Pegu, której jest stolicą, nad rzeką Pègu. Według klasyfikacji Köppena-Geigera w Pegu panuje klimat tropikalny monsunowy (Am). Pora deszczowa, z obfitymi opadami, trwa od maja do października, a pora sucha od listopada do kwietnia. Średnie temperatury wykazują niewielką zmienność w ciągu roku. Średnia temperatura roczna wynosi 27 °C, a średni roczny opad deszczu 3810 mm.
W mieście rozgałęzia się linia kolejowa prowadząca z Rangunu do Mandalaj na północy oraz do Mulmejn i Tawè na południu. Planowane jest (na rok 2018) wybudowanie w pobliżu Pegu nowego międzynarodowego portu lotniczego – Hanthawaddy International Airport.
Legenda Na mit związany z założeniem miasta składają się trzy tematy, które rozwijane były prawdopodobnie jako niezależne opowieści, a następnie ok. 1825 r. powiązane ze sobą w kronice Lik Amin Asah. Istnieje wiele odmian każdej z części legendy.
Pierwsza część legendy opowiada, że kiedy Budda przelatywał nad Birmą zauważył parę kaczek hamsa odpoczywających na niewielkiej łasze piasku wyłaniającej się z oceanu. Powierzchnia lądu miała być taka mała, że jedna kaczka (samica) spoczywała na drugiej (samcu). Wygłosił on wówczas przepowiednię, iż w przyszłości ta maleńka wysepka zamieni się w wielkie miasto Hamsavati. Miejsce, na którym odpoczywały ptaki odpowiada dzisiejszemu świętemu wzgórzu Hintha Gon znajdującemu się na wschód od pagody Szwemodo i połączonemu z nią zadaszonym chodnikiem.
Drugi z wątków legendy poświęcony jest roszczeniom różnych grup etnicznych do władania miastem. Kaczki odpoczywające na małe wysepce mieli dostrzec przepływający nieopodal indyjscy żeglarze i o swoim odkryciu poinformowali oni władcę Widźajanagaru. Jego guru opowiedział mu o proroctwie Buddy. Chcąc stać się władcą przyszłego potężnego miasta, król wysłał na wyspę żeglarzy, którzy umieścili na niej okuty żelazem kamienny słup pokryty inskrypcjami mający zaświadczać o jego pierwszeństwie do rządów nad przyszłą metropolią. Dowiedziawszy się o tym jakiś czas potem, Birmańczycy wybrali się na wyspę, gdzie zakopali pod kamiennym słupem dziewięć koszy fasoli zyskując w ten sposób silniejsze uzasadnienie dla swoich praw do przyszłego miasta. Monowie przybyli na wyspę jako ostatni, ale pod kamieniem króla Widźajanagaru i koszami z fasolą Birmańczyków umieścili potajemnie swój własny złoty słup. Wyczyn ten był możliwy dzięki pomocy władcy natów Thagyamina. Dzięki takiemu podstępowi Monowie zyskali największe prawa do rządów w Hanthawaddy. Liczne wersje legendy różnią się rodzajem przedmiotów zakopywanych na wyspie: np. malowidła na ścianach świątyni znajdującej się na wzgórzu Hintha Gon przedstawiają indyjskich żeglarzy zakopujących złote tace oraz Monów ukrywających złote sierpy.
Ostatnia część legendy opowiada o władzy przez pochodzących z Thatôn dwóch pierwszych mitycznych władców Hanthawaddy, braci Samalę i Wisalę. Żona króla Samali, która urodziła się z dyni i była wychowywana na wsi przez parę Karenów, miała z nim syna Asaha. Wimala, którego posłano do szkół, po powrocie do Pegu zabił brata, a księcia Asaha wygnał do lasu, gdzie był on wychowywany przez samicę bawoła i jej stado. W międzyczasie niezadowoleni z obrotu rzeczy Hindusi zebrali armię demonów i zaatakowali miasto, by odzyskać nad nim władzę, ale zostali pokonani przez Asaha. Po uratowaniu miasta Wimala poprosił Asaha o powrót i objęcie tronu, na co ten wyraził zgodę. Jakiś czas później indyjska armia demonów ponownie zaatakowała Prgu i, by ocalić miasto, Asah zmuszony był złożyć rytualną ofiarę ze swej przybranej matki-bawolicyJej smutna śmierć oraz fakt, że odrodziła się wcześniej pod postacią bawoła wynikały z karmy, gdyż w poprzednim życiu zabiła ona swojego nowo narodzonego syna poczętego poza małżeństwem.. Matka Asoha czczona jest jako jeden z najważniejszych lokalnych natów pod imieniem Bago Medaw.
Istnieje też alternatywna wersja legendy założycielskiej Pegu, która nie wspomina nic o kaczkach hamsaWedług niej miasto miało pojawić się po tym, gdy królowie zebrali się na ławicy piachu by wysłuchać proroctwa Buddy o jego powstaniu. Ławica ta miała znajkdować się w miejscu obecnego wzgórza pagody Szwemodo. Legenda nie wspomina o wzgórzu Hintha Gon ani o kaczkach.. Została ona zapisana na dzwonie znajdującym się w obrębie kompleksu świątyni Szwemodo. Dzwon ten został zrabowany przez Brytyjczyków podczas II wojny brytyjsko-birmańskiej i wywieziony do Kolkaty. W 1957 r. został on zwrócony Birmie i obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Rangunie.
Historia Miasto zostało założone w VI lub IX wieku po Chr. Pierwsza historyczna wzmianka na temat miasta pochodzi z połowy IX w. i znalazła się dziele perskiego geografa Ibn Khurrdãhbicha, który wymienia je pod nazwą Ramaññadesa. W tym okresie teren Dolnej Birmy zamieszkiwali głównie Monowie – etnicznie i językowo odlegli od Bamarów z północy i przewyższający ich poziomem rozwoju kultury. Co również istotne, religią Monów, a więc i mieszkańców Pegu, był buddyzm therawady, podczas gdy Birmańczycy wyznawali buddyzm ari z silnymi wpływami animizmu, hinduizmu i buddyzmu mahajany.
Pod koniec XI w. Dolna Birma wraz z Pegu na przeciąg dwóch wieków dostała się pod panowanie birmańskiego Imperium Paganu. Upadek imperium Paganu pod koniec XIII w. umożliwił powstanie na terenie Dolnej Birmy mońskiego królestwa Hanthawaddy. Jego panujący w drugiej połowie XIV w. król, Binnya U, przeniósł w 1369 r. do Pegu stolicę królestwa. Największy rozkwit miasta przypadł na lata panowania (1470-1492) króla Dhammazediego. Kupcy z Pegu handlowali z kupcami znad całego Oceanu Indyjskiego napełniając królewski skarbiec złotem, srebrem, jedwabiem, korzeniami oraz wszelkimi innymi przedmiotami wczesnego handlu nowożytnego. Królestwo zasłynęło także jako centrum buddyzmu therawady. Ustanowiło ono silne więzi ze Sri Lanką i rozpoczęło reformy, które objęły później cały kraj. W Pegu odbywały się masowe ceremonie ponownego wyświęcania mnichów przez wysłanych wcześniej na Sri Lankę w celu otrzymania właściwych święceń 22 therawadyjskich duchownych. W 1476 r. Dhammazedi zlecił wybudowanie Kalyani Sima – pierwszej w Mjanmie dużej sali przeznaczonej specjalnie do przeprowadzania obrzędów święceń. Zachowało się w niej dziesięć oryginalnych kamiennych słupów z wyrytymi tekstami związanymi z tą ceremonią. Ze względu na pełnioną przez Pegu rolę ważnego ośrodka handlowego, osiedlało się w nim wielu kupców, w tym także z Europy (zwłaszcza Portugalczycy).
thumb|left|Plan miasta Pegu, 1568 W 1539 r., gdy królem był Takayutpi, wojska birmańskiej dynastii Taungngu zdobyły miasto kończąc z niezależnością królestwa Hanthawaddy i przejmując ponownie kontrolę nad Dolną Birmą. Najeźdźcy przenieśli w tym samym roku swoją stolicę z Taungngu do Pegu. To w tym mieście król Taungngu Tabinshwehti koronował się na króla całej Birmy. Na krótko, po śmierci Tabinshwehtiego w 1550 r. Pegu wyrwało się spod władzy Birmańczyków, jednak już w marcu 1552 r. Bayinnaung zajął je ponownie. Król zlecił budowę nowego pałacu, który gotowy był w 1553 r. W następnym roku odbyła się tam jego koronacja. W 1564 doszło w Pegu do rewolty mońskiego chłopstwa, do którego dołączyło około 20 000 syjamskich i szańskich jeńców wojennych. Buntownicy spalili miasto, a dzieła zniszczenia dopełniło mające miejsce wkrótce potem silne trzęsienie ziemi. Bayinnaung zdecydował się na odbudowę całego miasta wraz z kompleksem pałacowym. Nowa stolica została wybudowana na planie kwadratu o boku dł. 2,4 km i otoczona fosą, z pływającymi w niej krokodylami, oraz grubym ceglanym murem. Miała 20 bram, z których każda otrzymała nazwę odpowiadającą siedzibie wasala, który ją wybudował. W 1567 r. miasto nawiedziła potężna klęska głodu wywołana brakiem siły roboczej do uprawy ryżowisk z powodu ciągłych kampanii wojennych króla. Pod rządami jego syna, Nandy Bayina, miasto zaczęło popadać w ruinę na skutek nadmiernej rozrzutności i kolejnych przegranych kampanii króla. W 1598 r. miasto było oblegane przez wojska syjamskie, a w 1596 doświadczyło kolejnej klęski głodu. 19 grudnia 1599 Nanda poddał się połączonym siłom miasta Taungngu, Arakanu oraz portugalskich najemników pod wodzą Felipe de Brito e Nicote – miasto zostało przez Arakańczyków całkowicie spalone, a ludność uprowadzona. Stolicę królestwa przeniesiono do Ava. Od końca XVI w. problemem miasta stało się zamulenie rzeki Pègu, które utrudniało znacznie dostawę ładunków ze związanego z nim portu morskiego w Taninthayi. Powodowało to przenoszenie się aktywności ekonomicznej z miasta do położonych znacznie bliżej morza Taninthayi i Martabanu. Z tego powodu władcy miasta zabiegali o współpracę z ówczesnymi potęgami handlowymi regionu Oceanu Indyjskiego. W 1627 swoje faktorie otworzyły w Pegu Angielska Kompania Wschodnioindyjska oraz Holenderska Kompania Wschodnioindyjska, jednak w 1677 r. wycofały się one z powodu niestabilności politycznej i niskiej dochodowości. Dzięki królowi Anaukpetlunowi, który zdecydował o jego odbudowie, w 1613 r. Pegu stało się ponownie stolicą Birmy. Jednak niedługo potem, w 1635 r., król Thalun ponownie przeniósł stolicę do Ava, ze względu na jej znacznie dogodniejsze położenie militarne.
W ciągu następnego stulecia następowała stopniowa odbudowa mońskiej populacji Dolnej Birmy. W 1740 r. Monowie podnieśli bunt i usunęli Birmańczyków z tego regionu. Powstało Odrodzone Królestwo Hanthawaddy, którego stolicą stało się Pegu. Nowe państwo nie okazało się jednak trwałe – zostało podbite przez króla Alaungpayę z nowej birmańskiej dynastii Konbaung. Pegu zostało zdobyte 2 maja 1757 r. Miasto zostało splądrowane, ponownie zburzone, część jego mieszkańców zamordowano, a pozostałych sprzedano jako niewolników. Lata wojen i kolejne klęski wyludniły miasto – w 1795 r. liczyło mniej niż 6000 mieszkańców. Syn Alaungpayi, Bodawpaya, zamierzał odbudować Pegu, jednak zamiar ten nie powiódł się. Przestrzegał on jednak tradycji buddyjskich królów dbając o jego świątynie, ozdabiając je nowymi htiHti – charakterystyczne dla birmańskich stup bogato zdobione zwieńczenie w kształcie parasola. i przebudowując – między innymi w 1796 r. podwyższył on o 4 metry pagodę Szwemodo.
Podczas II wojny brytyjsko-birmańskiej Anglicy zajęli całą Dolną Birmę, a 20 stycznia 1853 r. formalnie anektowali Pegu, które stało się faktyczną stolicą ich birmańskich posiadłości. Dziesięć lat później, po włączeniu brytyjskiej Birmy w skład Indii Brytyjskich stolica kolonii została przeniesiona do Rangunu. Jednak Pegu przeżywało ożywienie gospodarcze – ze względu na bliskość lasów Brytyjczycy uczynili z miasta centrum eksportu drewna tekowego. W 1930 miasto zostało poważnie zniszczone przez silne trzęsienie ziemi, jakie wystąpiło w dolnej Birmie. Odbudowa zajęła kolejnych 25 lat. Podczas II wojny światowej, w marcu 1942 r. Pegu zajęli Japończycy. 2 maja 1945 w pobliżu miasta rozegrała się bitwa poprzedzająca bezpośrednio zdobycie Rangunu. Z tego okresu pozostał cmentarz wojenny w Htaukkyan, przy drodze prowadzącej z Rangunu do Pegu, na którym spoczęło 27 000 żołnierzy Sprzymierzonych.