Marc-Antoine Charpentier (ur. 1643 w Paryżu, zm. 24 lutego 1704 tamże) – francuski kompozytor okresu baroku.
Życiorys Charpentier urodził się w Paryżu, jako syn urzędnika dworskiego mającego bardzo dobre kontakty z paryskim parlamentem. Marc-Antoine otrzymał bardzo dobre wykształcenie, prawdopodobnie u jezuitów, i w wieku 18 lat został wpisany na listę uczniów w szkole prawniczej w Paryżu. Między 1667 i 1669 rokiem prawdopodobnie był w Rzymie, gdzie studiował u Giacomo Carissimiego. Według legendy przybył do Rzymu by studiować malarstwo, a Carissimi miał namówić go do poświęcenia życia muzyce. Dokładnie zapoznał się wówczas ze współczesną mu muzyką włoską.
Pracował dla dwóch obdarzonych władzą kobiet, początkowo dla kuzynki króla ks. Marie de Lorraine "Mademoiselle de Guise" (do jej śmierci w 1688), później dla Isabelle d’Orléans, nazywanej "Madame de Guise". Od 1698 działał w Chappelle de Palais. Skomponował w tym czasie wiele hymnów i psalmów, mszy i motetów a także magnificat.
Od około 1672 roku rozpoczął pracę z Molierem, który zakończył współpracę z Jeanem-Baptiste'em Lullym. Jego dziełem jest np. muzyka do komedii Chory z urojenia (1673). W latach osiemdziesiątych Charpentier służył jako maître de musique w jezuickim paryskim kościele Św. Ludwika, był też nauczycielem muzyki Filipa, księcia Chartres. W 1698 roku został mianowany maître de musique w Sainte Chapelle (Kaplicy Św. Ludwika) i pozostał na tym stanowisku do śmierci w roku 1704.
Dorobek Charpentier był kompozytorem bardzo cenionym przez współczesnych. Zajmował się wieloma gatunkami muzycznymi, jednak największe osiągnięcia miał w muzyce wokalnej.
Komponował muzykę religijną w stylu francuskim: 18 łacińskich oratoriów (krótkich utworów jedno- lub dwuczęściowych z tekstem z Pisma świętego, w których występuje testo - narrator). Elementami formy są recytatywy, małe arie ca capo, chóry, simfonie, ansamble. Oratoriami kompozytora są przykładowo: Sąd Salomona, Syn marnotrawny, Ofiara Abrahama, motety (małe - z niewielką obsadą i basso continuo) oraz wielkie (duża obsada, fragmenty solowe i chóralne), magnificat, 8 mszy, psalmy.
Łączył tradycje włoskie i francuskie, napisał pierwszą francuską sonatę "Sonate à huit", rozwinął narzędzia dramaturgiczne w dramacie lirycznym "Médée", jednak problemy z cenzurą i odejście z Wersalu zamknęło mu drogę do pisania utworów scenicznych.
Spośród wielu dzieł Charpentiera najbardziej znane jest preludium do utworu Te Deum, które stało się oficjalnym sygnałem Europejskiej Unii Nadawców. Fragment emitowany jest na początku każdego Konkursu Piosenki Eurowizji, a także przy okazji koncertu noworocznego filharmoników wiedeńskich.
Dzieła Charpentiera zostały skatalogowane przez Hugh Wileya Hitchcocka (katalog wydany w Paryżu w 1982 r.).
Opery Les Amours d'Acis et Galatée, zaginęła; 1678? Les Arts florissants, H. 487; 1685-6 La Descente d'Orphée aux Enfers, H. 488; 1686-7 Le Jugement de Pan, zaginęła; ? Philomele, zaginęła; ? Médée, H. 491; 1693
Tragedie biblijne Celse Martyr, muzyka zaginęła; libretto opublikowane w 1687 David et Jonathas, H. 490, 1688 (libretto autorstwa P. Bretonneau)
Pastorałki Petite Pastorale Eglogue de Bergers, H. 479; 1670? Actéon, H. 481; 1684 Il faut rire et chanter: Dispute de Bergers, H. 484; 1685 La Fête de Ruel, H. 485; 1685 La Couronne de Fleurs, H. 486; 1685 Le Retour du Printemps, zaginęła; ?
Pastoraletta Amor Vince Ogni Cosa, H. 492 Cupido Perfido Dentr'al Mio Cor H. 493
Muzyka sceniczna Ouverture du prologue de Plieucte pour le Collège 'Harcourt, H. 498; 1679 Les Facheux, 1672, na podst. komedii Moliera; muzyka zaginęła La Comtesse de'Escarbagnas, H. 494i; na podst. komedii Moliera, 1672 Le Mariage forcé, H. 494ii; na podst. komedii Moliera, 1672 Le Médecin malgré lui, na podst. komedii Moliera; muzyka zaginęła L'Inconnu, 1675, ; na podst. sztuki Thomasa Corneille'a i Donneau de Visé; muzyka zaginęła Circé, H. 496; 1675; na podst. tragedii Thomasa Corneille'a Andromède, H. 504; na podst. tragedii Pierre'a Corneille'a, 1682 Vénus et Adonis, H. 507; na podst. sztuki Donneau de Visé, 1685
Balety Le Mariage forcé, H. 494ii; 1672 Le Malade imaginaire, H. 495, H. 495a, H. 495b; 1672 Le Sicilien, 1679 Wszystkie trzy dzieła na podstawie komedii Moliera Polyeucte, H. 498; 1679
Divertissements Les Plaisirs de Versailles, H. 480; 1682 Idylle sur le Retour de la Sante du Roi, H. 489; 1686-7
Interludia (Intermèdes) La Noce de village, Air pour des paysans, H. 503; 1681 Le Triomphe des Dames, zaginęła; 1676 La Pierre Philosophale, H. 501; 1681 Endimion, H. 502; 1681 Dialogues d'Angélique et de Médor, H.506; 1685 Les Fous divertissants, H. 500; 1680 Le rendez vous des Tuileries, H. 505, 1685 Vénus et Adonis, H. 507, 1685 Apothéose de Laodamas à la mémoire de M le Maréchal duc de Luxembourg, zaginęła; 1695/1696
Sonaty Sonates à huit, H. 548; ?
Muzyka kościelna Extremum Dei Judicium, H. 401 Messe de Minuit pour Noël, H. 9; ok. 1690 Missa Assumpta est Maria, H. 11; 1698-1702 9 Litanies de la vierge, H. 82 - H. 90; 1683-1685 4 Te Deum, H. 145, 1670; H. 146, 1690; H. 147, 1690; H. 148, 1698/1699; ok. 1690 Dixit Dominus, H. 204 In nativitatem Domini canticum, H. 416 Noëls (3), H. 531; ok. 1680 Noëls pour les instruments, H. 534; ok. 1690
Posłuchaj
Źródła (anglojęzyczne) Biografie Cessac, Catherine. Marc-Antoine Charpentier. Translated from the French ed. (Paris 1988) by E. Thomas Glasow. Portland (Oregon): Amadeus Press, 1995. Ranum, Patricia. Portraits Around Marc-Antoine Charpentier http://www.ranum.com/pmr. Baltimore: Dux Femina Facti, 2004. .
Historia i teoria muzyki Anthony, James R. French Baroque Music: From Beaujoyeulx to Rameau. Revised and expanded edition. Portland (Oregon): Amadeus Press, 1997. Hitchcock, H.W. Les Oeuvres de Marc-Antoine Charpentier: Catalogue Raisonné. Paris: Picard, 1982. Thomas, Downing A. Aesthetics of Opera in the Ancien Régime, 1647-1785. Cambridge (UK): Cambridge University Press, 2002. Tunley, David. The Eighteenth-Century French Cantata. 2nd edition. Oxford (UK): Clarendon Press Oxford University Press, 199
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Francuscy kompozytorzy baroku Kategoria:Francuscy kompozytorzy operowi Kategoria:Urodzeni w 1643 Kategoria:Zmarli w 1704 Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu