Teodoro Obiang Nguema Mbasogo (ur. 5 czerwca 1942 w Acoacán) – polityk i wojskowy, przywódca Gwinei Równikowej od sierpnia 1979. W 1982 oficjalnie mianowany prezydentem kraju, sprawuje nieustannie władzę od ponad 47 lat. Przewodniczący Unii Afrykańskiej w latach 2011–2012.
Karierę rozpoczął w wojsku, z którym związany był przez ponad 15 lat. Po objęciu władzy w Gwinei Równikowej przez wuja Francisco Macíasa Nguemę, rozpoczął pracę w administracji państwowej. W sierpniu 1979 stanął na czele wojskowego zamachu stanu, który obalił krwawą dyktaturę Macíasa. Jako przewodniczący junty wojskowej przejął władzę w kraju. W referendum w 1982 został mianowany prezydentem. W wyborach w 1989, 1996, 2002, 2009, 2016 i 2022 uzyskiwał reelekcję, jednak żadne z nich nie zostały uznane za wolne i uczciwe przez rządowe i pozarządowe organizacje międzynarodowe.
Rządy Obianga charakteryzują się zwalczaniem opozycji i dominacją w polityce stworzonej przez niego Partii Demokratycznej Gwinei Równikowej. Prezydent krytykowany jest przez organizacje międzynarodowe za korupcję, nadużycia władzy, czerpanie zysków ze sprzedaży ropy naftowej, łamanie praw człowieka i kult własnej osoby. W polityce zagranicznej stara się zachować przyjazne stosunki z państwami, z którymi Gwinea Równikowa współpracuje znacząco w sektorze naftowym: Hiszpanią, Francją i Stanami Zjednoczonymi.
W listopadzie 2021 r. Teodoro Obiang Nguema Mbasogo został wybrany na kongresie swojej partii jako kandydat na szóstą kadencję w wyborach w 2023 r.
Młodość i edukacja Teodoro Obiang Nguema Mbasogo urodził się w 1942 w mieście Acoacán, niedaleko Mongomo w prowincji Wele-Nzas, we wschodniej części kraju przy granicy z Gabonem. Był trzecim z dziesięciorga dzieci Nguemy Eneme Obamy oraz Mbasogo Ngui. Należał do klanu Esangui grupy etnicznej Fang.
W 1950 rozpoczął naukę w Szkole w Mongomo. W 1958, w uznaniu za osiągnięcia w nauce, został przeniesiony do grupy szkolnej „Cardenal Cistnero” w Ebibeyin. W tym samym roku zaczął naukę w Szkole Misyjnej Księży „Claretrados” w Bacie i został ochrzczony w wierze katolickiej.
W czerwcu 1963 został kadetem Straży Terytorialnej i brał udział w szkoleniu w Malabo. 15 września 1963 wstąpił do prestiżowej Akademii Wojskowej Generała Francisco Franco w Saragossie w Hiszpanii. Ukończył ją w 1965, specjalizując się w dziedzinie obsługi pojazdów wojskowych.
Kariera wojskowa W czasie rządów swego wuja, pierwszego prezydenta Gwinei Równikowej Francisco Macías Nguemy (1968–1979), rozpoczął karierę w strukturach wojskowych. 5 lipca 1965 został podporucznikiem Straży Terytorialnej Gwinei Równikowej i przez kolejne lata służył w różnych jednostkach. 20 listopada 1969 został awansowany do stopnia porucznika Gwardii Narodowej, przejmując w grudniu odpowiedzialność za wszystkie siły obrony stołecznego regionu Malabo. 8 lipca 1970 został mianowany na stanowisko dyrektora planowania i zasobów w Ministerstwie Obrony. 19 kwietnia 1971, w uznaniu zasług w czasie tłumienia antyrządowego zamachu stanu, został awansowany na kapitana.
21 czerwca 1976 objął stanowisko sekretarza generalnego w Ministerstwie Sił Zbrojnych. W 1979 został wiceministrem sił zbrojnych oraz podpułkownikiem. 31 stycznia 1981 otrzymał stopień pułkownika.
Przejęcie władzy thumb|Spadek liczby ludności w Gwinei Równikowej w czasach dyktatury Francisco Macíasa Nguemy sięgnął 30% Reżim Francisco Macíasa Nguemy był jednym z najkrwawszych w Afryce. Cechował się licznymi represjami i łamaniem praw człowieka. Z obawy przed zbrodniczymi działaniami, 1/3 populacji kraju uciekła do państw ościennych. Wśród ofiar znalazł się brat Obianga, który został stracony za żądanie wypłaty zaległego uposażenia. 3 sierpnia 1979 Obiang Nguema stanął na czele wojskowego zamachu stanu, który doprowadził do obalenia 11-letniej dyktatury jego wuja. 18 sierpnia został jednogłośnie wybrany przewodniczącym Najwyższej Rady Wojskowej, junty wojskowej, która przejęła rządy w kraju. 18 października 1979 został zaprzysiężony na tym stanowisku.
W momencie zamachu Macias uciekł ze stolicy, został jednak schwytany i postawiony przed Specjalnym Sądem Wojskowym. Został oskarżony o ludobójstwo, wielokrotne morderstwa, defraudację funduszy państwowych oraz inne przestępstwa. Uznany winnym wszystkich zarzucanych mu czynów, 29 września 1979, wyrokiem sądu został rozstrzelany. Rząd Hiszpanii jako pierwszy uznał nowe władze oraz zaoferował pomoc finansową i techniczną. Obiang ogłosił przywrócenie rządów prawa i zerwanie z represyjnymi działaniami swego poprzednika, jednak utrzymał zakaz działalności partii politycznych i sprawował władzę poprzez Najwyższą Radę Wojskową, która zdominowana była przez członków jego własnego klanu Esangui.
Z powodu rosnącej presji ze strony opozycyjnych grup na uchodźstwie i potrzeby zagwarantowania międzynarodowej pomocy finansowej, zmuszony był uczynić pewne polityczne ustępstwa. Jednym z jego posunięć było ułaskawienie dawnych więźniów politycznych. W grudniu 1981 w skład Najwyższej Rady Wojskowej weszli pierwsi cywile. W 1982 opracowano projekt nowej konstytucji. W referendum z 15 sierpnia 1982 poparło ją 95,38% obywateli. Konstytucja gwarantowała ochronę praw człowieka i ograniczoną formę społecznej reprezentacji w organach władzy. Jednocześnie, razem z przyjęciem konstytucji, obywatele opowiedzieli się za objęciem przez Obianga stanowiska prezydenta na okres 7-letniej kadencji. W sierpniu 1983 odbyły się wybory parlamentarne, w których 41 deputowanych, wyznaczonych przez prezydenta, zostało jednogłośnie wybranych do Izby Reprezentantów.
Prezydent Gwinei Równikowej thumb|Gwinea Równikowa – wyspa Bioko i część kontynentalna
Lata 80. XX w. W latach 80. XX w. rządy Obianga były kilkakrotnie naznaczone zamachami stanu. Do pierwszej próby zamachu doszło w kwietniu 1981, a następnie w maju i w listopadzie 1983. W styczniu 1986 prezydent wzmocnił swoją kontrolę nad wojskiem, obejmując stanowisko ministra obrony. W lipcu 1986 doszło do czwartej próby zamachu stanu. Szturm starszych oficerów na pałac prezydencki w Malabo został stłumiony przez wojsko wierne głowie państwa. W następnym miesiącu, domniemany lider zamachu, Eugenio Abeso Mondu, został skazany na śmierć i stracony, a 12 innych osób otrzymało wyroki więzienia.
W sierpniu 1987 Obiang Nguema ogłosił utworzenie Partii Demokratycznej Gwinei Równikowej (PDGE, Partido Democrático de Guinea Ecuatorial), jako jedynej legalnie działającej w kraju. W wyborach w lipcu 1988 jej przedstawiciele zdobyli 99,2% głosy poparcia i wszystkie mandaty w parlamencie. W wyborach prezydenckich z 25 czerwca 1989 (pierwszych od czasu niepodległości) Obiang, jako jedyny kandydat, z wynikiem 99,96% głosów poparcia, zapewnił sobie reelekcję na stanowisku prezydenta na kolejną 7-letnią kadencję. Przedstawiciele grup opozycyjnych skrytykowali sposób przeprowadzenia wyborów i uznali ich wynik za nieważny.
Prezydentura 1989–1996 Na początku lat 90. XX w. prezydent w dalszym ciągu sprzeciwiał się wprowadzeniu systemu wielopartyjnego i w grudniu 1990 uwięził 30 aktywistów domagających się zmian demokratycznych. Organizacja Amnesty International oskarżyła władze Gwinei Równikowej o więzienie i torturowanie przeciwników politycznych i śmierć 6 osób przetrzymywanych w areszcie. W kwietniu 1991 partie opozycyjne utworzyły na wychodźstwie wspólną koalicję. W sierpniu 1991 delegaci PDGE, na kongresie partii, opowiedzieli się za uchwaleniem nowej demokratycznej konstytucji, legalizującej działalność innych partii politycznych i znoszącej ograniczenia wobec mediów. Pod naporem środowisk krajowych i zagranicznych, prezydent zgodził się rozpocząć prace nad projektem nowej konstytucji. W listopadzie 1991, w narodowym referendum, 98,4% głosujących poparło jej projekt. W styczniu 1992 przepisy prawa weszły w życie i oficjalnie wprowadziły w kraju swobodę działalności partii politycznych oraz wolność zgromadzeń i demonstracji. Opozycja odrzuciła jednak przepisy ustawy zasadniczej, uznając je za zbyt rygorystyczne. Nowa konstytucja znosiła limit kadencji prezydenta, wprowadzała zakaz kandydowania w wyborach osobom niezamieszkującym Gwinei przez co najmniej 10 lat i wprowadzała obowiązek wysokich opłat rejestracyjnych dla partii politycznych, które dodatkowo nie mogły pochodzić ze źródeł zagranicznych. W styczniu 1992 prezydent powołał nowy rząd, składający się wyłącznie z członków PDGE, a służby bezpieczeństwa kontynuowały aresztowania przedstawicieli opozycji.
W lutym i marcu 1993 Obiang spotkał się z przedstawicielami opozycji w celu wynegocjowania „paktu narodowego”, mającego ułatwić przeprowadzenie wyborów parlamentarnych. Pakt miał gwarantować swobodę działalności organizacji politycznych i równy dostęp do środków masowego przekazu. Rząd nie dotrzymał jednak umowy i dokonał aresztowania wielu przeciwników politycznych. W sierpniu 1993 na wyspie Annobón doszło do starć zwolenników opozycji z siłami bezpieczeństwa. Prezydent o podsycanie zamieszek oskarżył władze hiszpańskie, czemu te jednak zdecydowanie zaprzeczyły.
W wyborach w listopadzie 1993 PDGE zdobyła 68 z 80 mandatów w Izbie Reprezentantów. Wybory zostały zbojkotowane przez większość partii opozycyjnych w proteście przeciw odmowie wyrażenia zgody przez Obianga na obecność międzynarodowych obserwatorów. Pod naciskiem międzynarodowych darczyńców, w 1995 prezydent zgodził się zmienić restrykcyjne prawo wyborcze, skracając okres wymaganego domicylu przed startem w wyborach z 10 do 5 lat.
W lutym 1995 Obiang Nguema oskarżył kilkunastu działaczy opozycji o antyrządowy spisek. Jednym z oskarżonych był lider partii PPGE (Pertido del Progreso de Guinea Equatorial), Severo Moto Nsa. W kwietniu wszyscy zostali uznani za winnych i skazani na kary więzienia. Moto Nsa otrzymał karę 27 lat pozbawienia wolności. Proces i wyrok zgodnie potępiły rządy państw trzecich. W sierpniu, po spotkaniu z delegacją prezydenta Francji Jacques’a Chiraca, prezydent Obiang nieoczekiwanie ułaskawił wszystkich skazanych członków PPGE.
Prezydentura 1996–2002 25 lutego 1996 Obiang Nguema wziął po raz drugi udział w wyborach prezydenckich. Wybory zostały zbojkotowane przez opozycję, a urzędujący prezydent zdobył 97,85% głosów poparcia. W sierpniu 1996 awansował siebie na stopień generała. W listopadzie 1995 sąd wojskowy uznał 11 oficerów winnych spiskowania przeciw głowie państwa i skazał ich na kary więzienia. W sierpniu 1997 lider opozycji Moto Nsa i 11 innych działaczy zostało oskarżonych o zdradę stanu. Moto Nsa otrzymał wyrok 101 lat więzienia in absentia, po czym wyjechał do Hiszpanii, gdzie uzyskał azyl polityczny. Jego partia PPGE została rozwiązana. W lutym 1998 rząd wprowadził nowe prawo wyborcze, zakazujące partiom politycznym formowania koalicji.
W styczniu 1998 uzbrojeni napastnicy przeprowadzili trzy ataki na cele wojskowe na wyspie Bioko. O zamach zostali oskarżeni członkowie separatystycznego ruchu MAIB (Movimento para la Autodeterminación de la Isla de Bioko). Tworzyli go głównie członkowie ludu Bubis, którzy wkrótce zostali aresztowani. W maju ponad 100 z nich zostało skazanych pod zarzutem terroryzmu i zdrady stanu na kary więzienia, a 15 na karę śmierci. We wrześniu prezydent Obiang, pod naciskiem opinii międzynarodowej, zamienił skazanym karę śmierci na karę dożywotniego więzienia. W lipcu 1998 jeden z zatrzymanych liderów MAIB zmarł w areszcie, co wywołało liczne głosy potępienia na temat warunków więziennych w Gwinei Równikowej.
W wyborach parlamentarnych z 7 marca 1999 prezydencka Partia Demokratyczna Gwinei Równikowej (PDGE) zdobyła 75 z 80 mandatów w Izbie Reprezentantów. Opozycja odrzuciła wyniki wyborów i bezskutecznie domagała się ich anulowania, a partię władzy oskarżyła o łamanie prawa wyborczego.