Wyborg

Wyborg (, , ) – miasto w Rosji, w obwodzie leningradzkim, leżące na Przesmyku Karelskim, nad Zatoką Wyborską. W Wyborgu występuje głównie przemysł stoczniowy, spożywczy, chemiczny, odzieżowy i elektrotechniczny. Miasto jest również ośrodkiem uzdrowiskowym i celem wypraw turystów. Według oficjalnych danych federalnych w 2021 roku zamieszkiwały je 74 054 osoby.

Historia thumb|left|Wyborg, zamek z XIII wieku Wyborg istniał już w X wieku, jako mała rybacka wioska zamieszkana przez Karelów. W niedługim czasie po wybudowaniu tam fortu, stał się ważnym ośrodkiem handlowym w księstwie Karelii. W XII wieku po raz pierwszy był wzmiankowany. W 1293 roku wraz z przyłączeniem księstwa przez Tyrgilsa Knutssona do królestwa Szwecji, został wybudowany zamek. Od XIV wieku Viipuri (Wyborg) należało do Hanzy. Miasto było położone na terenach spornych między Szwecją a Rosją. W XVII wieku miasto podupadło i straciło nieco na znaczeniu. W 1721 roku w wyniku szwedzko-rosyjskiego pokoju w Nystad przeszło w ręce Rosji.

Od 1811 roku włączone w skład Wielkiego Księstwa Finlandii, znajdującego się pod berłem Romanowów. Wraz z wybudowaniem do miasta linii kolejowej w 1869 roku, zaczął rozwijać się przemysł. Miasto było siedzibą istniejącej w latach 1892–1924 eparchii fińskiej i wyborskiej.

W latach 1918–1940 miasto należało do niepodległej Finlandii jako Viipuri. Było ono drugim co do wielkości miastem Finlandii oraz ważnym ośrodkiem przemysłowym, gospodarczym i kulturalnym. 95% mieszkańców stanowili Finowie, ale ważny element w życiu miejskim stanowiły różne mniejszości, np. Rosjanie, Niemcy, Żydzi i Tatarzy oraz szwedzkojęzyczni Finowie. Architekt Alvar Aalto zaprojektował (1927–1935) w Wyborgu słynną funkcjonalistyczną bibliotekę, która jest uważana za jeden z najważniejszych pomników modernistycznej architektury.

W wyniku wojny zimowej Finlandia utraciła miasto wraz z Przesmykiem Karelskim. Mieszkający w Wyborgu Finowie zostali ewakuowani na inne obszary Finlandii, a miasto zostało zaminowane przez Armię Czerwoną. 23 czerwca 1941 roku (dzień po niemieckim ataku na ZSRR), Finlandia została zaatakowana przez ZSRR. W krótkim czasie jej wojska przejęły inicjatywę i opanowały Wyborg, podchodząc następnie pod Leningrad w tzw. wojnie kontynuacyjnej, co pozwoliło na powrót uchodźców. 20 czerwca 1944 roku, w czasie operacji wyborskiej, miasto zostało zajęte przez 21 Armię, wchodzącą w skład Frontu Leningradzkiego.

Po zakończeniu wojny Wyborg został włączony do Związku Radzieckiego, a ludność fińska została ponownie wysiedlona. Po opuszczeniu miasta przez Finów zasiedlono je osadnikami ze Związku Radzieckiego, przede wszystkim z Rosji. Administracyjnie miasto należy do obwodu leningradzkiego.

W 2007 r. w Finlandii opublikowano informację, jakoby w 1991 r. władze tego kraju otrzymały propozycję odkupienia za 15 mld dolarów Karelii, jednak powołana przez prezydenta Mauno Koivisto grupa ekspertów ustaliła, że szacowane na 70 mld dol. koszty odbudowy i naprawy tamtejszej infrastruktury byłyby zbyt wysokie dla budżetu państwa. Informacjom tym zaprzeczyli zarówno Koivisto, jak i inni ówcześni politycy. W 2019 r. były wiceminister spraw zagranicznych Rosji Andriej Fiodorow potwierdził, że w 1991 roku władze ZSRR chciały sprzedać Finlandii za 15 mld dol. Karelię i rejon Petsamo, a w 1992 r. taką samą propozycję powtórzył doradca prezydenta Rosji Giennadij Burbulis. Sam Burbulis zdecydowanie jednak temu zaprzeczył.

Demografia thumb|Wyborg w 1709 roku thumb|Armia fińska w Wyborgu w 1941 roku thumb|Muzeum regionalne w Wyborgu thumb|Kościół Świętego Jacka w Wyborgu thumb|Architektura miasta thumb|Sowiecka zabudowa miasta

Informacje ogólne Według lokalnych danych z 2011 roku w Wyborgu mieszka 80 100 ludzi. Dane federalne z 2010 roku podają liczbę mieszkańców jako 79 962 osoby. W 2010 roku urodziło się 818 dzieci, zmarły 1182 osoby. Pod względem migracyjnym, miasto opuściło 611 dotychczasowych mieszkańców, ale 1340 nowych zarejestrowało swój pobyt. Liczba ludności w wieku produkcyjnym wyniosła wówczas 42 600 osób, a bezrobocie 0,45%. W 2002 roku kobiety stanowiły 53,9%, a mężczyźni 46,1%. W 2008 roku struktura ludności wyglądała następująco, ludność do 18. roku życia stanowiła 17,4% populacji, ludność w wieku produkcyjnym 54,4%, bezrobotni 1,2%, a ludność w wieku poprodukcyjnym 27%.

Statystyki Rok: Liczba ludności: 1812 2900 1841 4700 1850 8600 1870 13 500 1897 23 500 1900 36 800 1924 51 500 1939 74 400 1940 38 000 1944 30 000 1945 2500 1946 16 400 1950 35 000 1959 51 100 1962 57 000 1967 65 000 1970 65 200 1973 68 000 1976 71 000 1979 75 600 1982 78 000 1986 81 000 1992 80 900 1996 81 200 2002 79 200 2006 78 600 2008 77 600 2010 79 900 2011 80 100 2014 80 265 2021 74 054

Religia Wyborg jest siedzibą eparchii wyborskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Katedrą tejże eparchii jest sobór Przemienienia Pańskiego w WyborguЕпископ Выборгский и Приозерский Игнатий совершил освящение восстановленного Спасо-Преображенского кафедрального собора г. Выборга..

Zabytki Zamek w Wyborgu Okrągła Wieża

Turystyka i rekreacja Park Mon Repos

Urodzeni w Wyborgu Jewgienij Bierzin – rosyjski kolarz, olimpijczyk Waldemar Björkstén – fiński żeglarz, olimpijczyk Bror Brenner – fiński żeglarz, olimpijczyk Allan Franck – fiński żeglarz, olimpijczyk Pentti Ikonen – fiński pływak, olimpijczyk Sulo Jääskeläinen – fiński skoczek narciarski, olimpijczyk Carl Jänisch – rosyjski i fiński szachista Eero Järnefelt – fiński malarz Wiaczesław Jekimow – rosyjski kolarz, olimpijczyk Aino Kallas – fińska pisarka Aarne Pekkalainen – fiński żeglarz, olimpijczyk Witalij Pietrow – rosyjski kierowca wyścigowy Aleksandr Sierow – rosyjski kolarz, olimpijczyk Jorma Valkama – fiński lekkoatleta, olimpijczyk

Miasta partnerskie Bodø, Norwegia. Lappeenranta, Finlandia. Nyköping, Szwecja.

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna strona Wyborga Zdjęcia z Wyborga

Kategoria:Miasta w rejonie wyborgskim