Kompromis luksemburski – nieformalne porozumienie polityczne zawarte 27 lub 29 stycznia 1966 roku w Luksemburgu pomiędzy państwami członkowskimi Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG), dotyczące zasad podejmowania decyzji w Radzie Wspólnot.
Geneza Zgodnie z postanowieniami traktatów rzymskich z 1957 roku, po zakończeniu okresu przejściowego, od 1 stycznia 1966 roku w wielu dziedzinach polityki wspólnotowej miało zostać wprowadzone głosowanie większością kwalifikowaną. Zmiana ta oznaczała ograniczenie możliwości blokowania decyzji przez pojedyncze państwa członkowskie.
Sprzeciw wobec tej reformy zgłosiła Francja, pod przywództwem Charles’a de Gaulle’a, dysponująca relatywnie silnym sektorem rolnym. Dążyła ona do szybkiego utworzenia wspólnego rynku produktów rolnych, podczas gdy bardziej uprzemysłowiona Republika Federalna Niemiec koncentrowała się na liberalizacji handlu w sektorze przemysłowym. Francja opowiadała się za utrzymaniem silnej pozycji państw narodowych w procesie decyzyjnym. W lipcu 1965 roku rząd francuski rozpoczął tzw. (fr. ), polegającą na bojkotowaniu posiedzeń instytucji EWG, co doprowadziło do poważnego kryzysu instytucjonalnego.
Postanowienia W wyniku negocjacji zakończonych w Luksemburgu osiągnięto kompromis, który nie został formalnie zapisany w traktatach, lecz funkcjonował jako uzgodnienie polityczne. Zakładał on, że w przypadku gdy decyzja dotyczy „żywotnych interesów” jednego z państw członkowskich, należy dążyć do osiągnięcia jednomyślności. Jednocześnie nie ustalono jednoznacznie, co należy rozumieć przez „żywotne interesy”, ani jak długo mogą trwać negocjacje w przypadku braku porozumienia.
W praktyce oznaczało to ograniczenie stosowania głosowania większością kwalifikowaną w Radzie Ministrów na rzecz poszukiwania jednomyślności w sprawach uznawanych przez państwa członkowskie za dotyczące ich „żywotnych interesów”. Inaczej mówiąc oznaczało możliwość blokowania decyzji przez pojedyncze państwo.
Skutkiem tego było osłabienie pozycji Komisji Europejskiej, której rola inicjatywna została faktycznie podporządkowana konieczności uwzględniania stanowisk rządów narodowych. W efekcie proces decyzyjny uległ większej międzyrządowej kontroli, a dynamika integracji europejskiej została istotnie spowolniona.
Znaczenie i konsekwencje W praktyce stosowania kompromisu luksemburskiego przeważyła interpretacja forsowana przez Francję, zgodnie z którą każde państwo członkowskie mogło skutecznie sprzeciwić się przyjęciu decyzji, powołując się na ochronę swoich interesów narodowych. W rezultacie mechanizm głosowania większością kwalifikowaną był przez wiele lat ograniczony, prowadząc w latach 1966–1985 do sytuacji, w której większość decyzji była podejmowana konsensualnie, a wyjątki dotyczyły głównie kwestii budżetowych.
Kompromis luksemburski przyczynił się do spowolnienia procesu integracji europejskiej, gdyż umożliwiał blokowanie inicjatyw wymagających decyzji Rady Ministrów. Jego znaczenie zaczęło maleć dopiero w latach 80. XX wieku, wraz z dążeniem do zwiększenia efektywności podejmowania decyzji w ramach wspólnot europejskich, co znalazło odzwierciedlenie m.in. w postanowieniach jednolitego aktu europejskiego z 1986 roku.
Odwoływanie się do kompromisu luksemburskiego W praktyce funkcjonowania Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej kompromis luksemburski był wielokrotnie przywoływany jako podstawa uzasadnienia sprzeciwu wobec głosowania większościowego. Przykładem była sytuacja z 1982 roku, gdy w trakcie negocjacji dotyczących cen produktów rolnych przedstawicielka Francji wskazała, że w przypadku uznania danej kwestii za istotny interes narodowy nie powinno dochodzić do głosowania, co interpretowano jako odwołanie do zasad kompromisu.
Odwołanie to zostało również wykorzystane przez Wielka Brytania, która powiązała blokowanie decyzji w sprawach rolnych z negocjacjami dotyczącymi swojej składki budżetowej, rozszerzając zastosowanie mechanizmu weta poza bezpośredni przedmiot obrad. W obliczu narastającego impasu Rada Ministrów zdecydowała się jednak na zastosowanie głosowania większością kwalifikowaną, co stanowiło ograniczenie praktycznego znaczenia kompromisu luksemburskiego w tej sytuacji.
W reakcji na te wydarzenia Francja podkreśliła, że kompromis luksemburski powinien gwarantować ochronę żywotnych interesów państw członkowskich, nie zaś prowadzić do blokowania normalnego funkcjonowania procedur wspólnotowych.
Zobacz też Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa Rada Unii Europejskiej Integracja europejska Kompromis z Janiny
Przypisy
Kategoria:1966 w Luksemburgu Kategoria:Historia Unii Europejskiej Kategoria:Rada Unii Europejskiej