Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (; , ISO) – organizacja pozarządowa zrzeszająca krajowe organizacje normalizacyjne.
Etymologia nazwy „ISO” jest oficjalną nazwą, a nie skrótowcem. Skrótowce pełnej nazwy w językach oficjalnych są różne (po angielsku od , po francusku „” od ), więc łatwa do wymówienia krótka nazwa zyskała akceptację delegatów konferencji założycielskiej. Późniejsze wywodzenie nazwy od greckiego słowa isos znaczącego „równy” to etymologia ludowa, choć ostatecznie znalazła ona odbicie na oficjalnej stronie ISO.
Historia powstania ISO Organizacja powstała 26 października 1946 roku w Londynie w czasie konferencji przedstawicieli krajowych organizacji normalizacyjnych. Odbyła się ona dniach 14–27 października, a zwołana została przez .
Tego dnia połączyły się dwie organizacje: Międzynarodowa Federacja Narodowych Stowarzyszeń Normalizacyjnych (, ) założona w 1926 w Nowym Jorku, zarządzana ze Szwajcarii, działająca do 1942 jako porozumienie najważniejszych na świecie organizacji standaryzacyjnych – amerykańskiej ANSI, niemieckiej , francuskiej i brytyjskiej . W praktyce działała głównie w Europie w krajach używających systemu metrycznego. Komitet Koordynacyjny Narodów Zjednoczonych do spraw Standardów (, ), założony w 1944 przez Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię i Kanadę, w którego skład wchodziły byłe kolonie brytyjskie i niektóre państwa europejskie wyzwolone w toku II wojny światowej, zarządzany z londyńskiego biura IEC. W praktyce reprezentował kraje używające miar anglosaskich.
Celem spotkania było uzgodnienie ogólnie akceptowanych standardów wymiarowych i technicznych, które mogłyby być stosowane międzynarodowo. W konferencji brało udział 65 delegatów reprezentujących 25 różnych krajów. ISO rozpoczęła działalność 23 lutego 1947 roku w Genewie, początkowo zrzeszając 25 państw członkowskich, a obecnie liczbę tę szacuje się na ponad 150. Wśród członków założycieli jest m.in Polski Komitet Normalizacyjny oraz Deutsches Institut für Normung.
Pierwszym problemem była nazwa nowej organizacji. Delegaci proponowali przyjęcie wcześniej przez nich uzgodnionej nazwy „” (Stowarzyszenie Koordynacji Międzynarodowych Standardów”), delegaci uważali, że „” ogranicza zakres działalności przyszłej organizacji. W końcu przyjęto krótką nazwę ISO, wywodzoną od skrótów proponowanych pełnych nazw.
Pracę nad kolejnymi problemami rozdzielono na podkomitety, co ograniczyło spory. Żywą dyskusję wywołało jeszcze kilka problemów, m.in. statut, oficjalne języki, wielkość składek i siedziba organizacji. Uzgodniono, że ISO będzie miała zgromadzenie ogólne i radę, prezesa, wiceprezesa i skarbnika. Następnie przyjęto język angielski i francuski jako oficjalne, po czym uwzględniono naciski delegatów ZSRR, którzy obiecali dokonywać tłumaczenia i rozprowadzania przetłumaczonej dokumentacji we własnym zakresie i na takich warunkach dopuszczono język rosyjski na równi z dwoma oficjalnymi. Składki uzależniono od liczby ludności oraz potęgi handlowej i gospodarczej kraju. Siedzibę w Genewie wybrano drogą losowania.
Komitet zgodził się, aby zaprzestać działania, kiedy ISO zacznie funkcjonować, zaś federacja uznała, że faktycznie zaprzestała działania w 1942 r. i powinna rozwiązać się natychmiast.
Działalność ISO jest organizacją pozarządową, jej członkowie nie są delegowani przez rządy, pomimo że niektóre organizacje członkowskie znajdują się w strukturach rządowych. Stawia to organizację na szczególnej pozycji pomiędzy sektorami państwowym a prywatnym, szczególnie wobec stowarzyszeń przemysłowych. Każdy kraj reprezentuje z zasady tylko jedna organizacja. Prace organizacji koordynuje Sekretariat Generalny z siedzibą w Genewie (Szwajcaria). Decyzje strategiczne podejmuje Zgromadzenie Ogólne na corocznych spotkaniach. Trzy razy w roku zbiera się Rada ISO. Struktura ISO jest wzorowana na strukturze ANSI i DIN. Składa się na nią kilkaset komitetów technicznych i grup roboczych zajmujących się dyskusjami technicznymi oraz Komitet Główny, w którym po jednym głosie mają członkowskie kraje.
Projekty zmian lub projekty nowych norm zwane draftami może składać każda organizacja członkowska. Następnie projekty są dyskutowane w grupach roboczych, w których po uzyskaniu ogólnego konsensusu „” zamienia się w „”, który może uzyskać status oficjalnej normy po tym jak 3/4 członków komitetu głównego zaopiniuje go pozytywnie.
Jednym z pierwszych osiągnięć organizacji była standaryzacja wymiarów kart mikroprocesorowych i dokumentów codziennego użytku. Przykładem jest norma ISO 7816, która określa wymiary 85,6 × 54 mm dla kart bankowych, telefonicznych, prawa jazdy czy kart ubezpieczenia zdrowotnego. Dzięki temu możliwe stało się ujednolicenie procesów produkcyjnych i testowych oraz zapewnienie kompatybilności między różnymi producentami. Podobnie powszechnie stosowane są inne standardowe formaty, np. 25 × 15 mm (karta SIM), 210 × 297 mm (DIN A4) czy 52 × 74 mm (DIN A8, karty do gry).
Działalność ISO finansowana jest ze składek członkowskich ustanawianych proporcjonalnie do produktu krajowego brutto. Dodatkowe dochody przynosi sprzedaż norm. ISO wydaje również podręczniki, poradniki, kompendia, oraz periodyki informujące o bieżących i planowanych pracach organizacji.
Respektowanie norm ISO jest dobrowolne. Jako organizacja pozarządowa ISO nie może narzucać, wymuszać ich stosowania. Autorytet organizacji wynika z międzynarodowej reprezentacji, sposobu ustanawiania norm (na zasadzie konsensusu) oraz zrozumienia wpływu normalizacji na ekonomikę.
Członkowie thumb|center|600px|
Członkowie ISO są podzieleni na trzy kategorie według możliwości uczestnictwa w procesie standaryzacji. Prawo głosu mają tylko członkowie kategorii (członek rzeczywisty) zaś członkowie kategorii (członek korespondent) i (członek wspierający) mają status obserwatorów.
Obecnie (Kwiecien 2024 r.) ISO zrzesza 170 członków: 127 członków rzeczywistych, 39 członków korespondentów i 4 członków wspierających.
Przykładowe normy ISO
ISO ustanawia normy we wszystkich dziedzinach naszego codziennego życia. Od chwili powstania do chwili obecnej (listopad 2025 r.) ISO opublikowała ponad 26 000 norm.
ISO 1–9999 ISO 1 – norma ustalająca temperaturę odniesienia 20 °C dla systemu (projektowanie, wytwarzanie, pomiar) ISO 3 – norma ujednolicająca szeregi wartości ISO 9 – norma transliteracji cyrylicy na znaki alfabetu łacińskiego ISO 216 – norma rozmiarów arkusza papieru ISO 233 – norma transliteracji znaków arabskich na znaki alfabetu łacińskiego ISO 639 – norma kodowania języków ISO 646 – norma definiująca modyfikację 7-bitowego kodowania ISO 690 – norma tworzenia cytowań i bibliografii załącznikowej w dokumentach ISO 843 – norma transliteracji znaków greckich na znaki alfabetu łacińskiego ISO 2108 – () ISO 3166 – norma kodowania państw, terytoriów oraz ich jednostek administracyjnych ISO 3297 – ISO 3602, zwana Kunrei-shiki Rōmaji – norma transliteracji znaków japońskich na znaki alfabetu łacińskiego ISO 3901 – () ISO 4217 – norma kodowania walut i metali szlachetnych ISO 5800 – norma czułości filmów fotograficznych ISO 6709 – norma reprezentacji szerokości, długości i wysokości dla geograficznych punktów lokalizacjach. ISO/IEC 7812-1 – norma numeracji wydawców kart ISO 8601 – norma zapisu daty i czasu ISO 8859 – rodzina norm kodowania znaków w zapisie 8. bitowym ISO 8879 – norma języka ISO 9000 – rodzina norm zarządzania jakością ISO 9001:2015 Systemy zarządzania jakością – Wymagania ISO 9362 – norma standaryzująca kod / w bankowości ISO 9407 – norma definiująca rozmiary obuwia ISO 9660 – norma zapisu plików na nośnikach i ISO 9899 – norma języka C ISO 9984 – norma transliteracji alfabetu gruzińskiego na znaki alfabetu łacińskiego ISO 9985 – norma transliteracji alfabetu ormiańskiego na znaki alfabetu łacińskiego
ISO 10000–19999 ISO 10206 – norma języka Pascal ISO 10646 – uniwersalny zestaw znaków (zaimplementowany jako Unicode) ISO 10957 – () ISO 13616 – () ISO 14001 – norma zarządzania środowiskowego ISO 15706 () ISO 15707 () ISO 15836 – norma zestawiająca metadane ISO 15930 – ISO 17025 – norma kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących ISO 18000 – Identyfikacja radiowa ISO 19115 – norma metadanych dla informacji geoprzestrzennej ()
ISO 20000–29999 ISO/IEC 20000 – norma dotycząca zarządzania usługami ISO 20671:2019 Ocena marki – Zasady i podstawy ISO 20700:2017 Wytyczne dotyczące usług doradczych w zakresie zarządzania () ISO 20771:2020 – Tłumaczenie prawnicze – wymagania ISO 22000 – ISO 22400 – () ISO 26300 – norma ISO/IEC 27001 – norma dotycząca bezpieczeństwa informacji ISO 29500 –
ISO 30000–39999 ISO 31000:2018 Zarządzanie ryzykiem – wytyczne ISO 37001:2016 Systemy zarządzania przeciwdziałaniem przekupstwu – Wymagania
ISO 40000–49999 ISO 44001:2017 Systemy zarządzania współpracą biznesową – Wymagania i ramy ISO 45001:2018 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy – Wymagania wraz z wytycznymi dotyczącymi stosowania
ISO 50000–59999 ISO 50001:2018 Systemy zarządzania energią – Wymagania wraz z wytycznymi dotyczącymi użytkowania ISO 55000:2014 Zarządzanie aktywami – przegląd, zasady i terminologia ISO 55001:2014 Zarządzanie aktywami – Systemy zarządzania – Wymagania ISO 56000:2020 Zarządzanie innowacjami – podstawy i słownictwo
ISO 60000–99999 ISO/IEC 80000 – norma opisująca i określająca nazwy, symbole i definicje jednostek miar
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Organizacje standaryzacyjne Kategoria:Organizacje międzynarodowe Kategoria:Organizacje w Szwajcarii