Jan Karol Dolski herbu Kościesza (ur. 1637, zm. 29 kwietnia 1695) – marszałek wielki litewski w 1691 roku, marszałek nadworny litewski w 1685 roku, podczaszy litewski w 1676 roku, krajczy litewski w 1670 roku, marszałek piński w latach 1666–1676, podkomorzy piński w 1662 roku, podstoli słonimski w 1656 rokuUrzędnicy centralni i dostojnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII w. Spisy, oprac. H. Lulewicz, A Rachuba, Kórnik 1994, s. 205., starosta piński, ekonom olickiStanisław Zawadzki, Gospodarowanie ekonomiami królewskimi w Wielkim Księstwie Litewskim w świetle kontraktów dzierżawnych z II poł. XVII w., Warszawa 2021, s. 157..
Biografia Był ostatnim męskim przedstawicielem kniaziów wywodzących się z turowsko-pińskich Rurykowiczów i pieczętujących się własnym herbem Dolski, traktowanym jako odmiana herbu Kościesza.
W wieku lat 7 stracił ojca, a następnie matkę, zmarłą trzy lata później.
W czasie potopu szwedzkiego, na czele własnej chorągwi wziął udział w bitwie pod Warszawą. Uczestniczył w kampaniach wojny polsko-rosyjskiej 1654-1667.
Poseł sejmiku wołkowyskiego na sejm 1661 rokuStefania Ochmann-Staniszewska, Zdzisław Staniszewski, Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana Kazimierza Wazy. Prawo – doktryna – praktyka, tom II, Wrocław 2000, s. 385.. Poseł sejmiku pińskiego powiatu pińskiego na sejm wiosenny 1666 rokuPaweł Krakowiak, Dwa Sejmy w 1666 roku, Toruń 2010, s. 484.. Jako pułkownik wziął w 1666 udział w tłumieniu rokoszu Lubomirskiego. W latach 1667 i 1668 był posłem na Sejm. Na sejmie 1667 roku wyznaczony z Koła Poselskiego komisarzem do zapłaty wojsku Wielkiego Księstwa LitewskiegoVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 462.. Poseł sejmiku pińskiego na sejm zwyczajny abdykacyjny 1668 roku.
Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego z województwa brzeskolitewskiego w 1669 rokuSvffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, Zgodnie na Naiaśnieyßego Michała Korybvtha, Obranego Krola Polskiego [....] Dnia dziewiętnastego Czerwca, Roku 1669, [b.n.s.]. W 1670 został krajczym wielkim litewskim. Był członkiem konfederacji kobryńskiej wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1672 rokuLeszek A, Wierzbicki, Akt konfederacji wojska litewskiego zawiązanej w Kobryniu 22 listopada 1672 roku, w: Res Historica, t. 21, Lublin 2005, s. 137–138.. Walczył w bitwie pod Chocimiem w 1673. Elektor Jana III Sobieskiego z powiatu pińskiego w 1674 rokuVolumina Legum. T. V. Petersburg, 1860, s. 161.. Poseł na sejm koronacyjny 1676 rokuKrystyn Matwijowski, Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wrocław 1976, s. 248.. Sejm tego roku przyznał mu gratyfikację w wysokości 20 000 złp za męstwo i odwagę. Poseł na sejm 1677 roku, sejm 1683 roku, poseł sejmiku pińskiego na sejm 1681 rokuRobert Kołodziej, Ostatni wolności naszej klejnot. Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego, Poznań 2014, s. 595.. Na Sejmie 1678/1679 wybrany deputatem do rady przy boku króla. W 1685 mianowany marszałkiem nadwornym litewskim, a w 1691 marszałkiem wielkim.
Założył na Wołyniu miasteczko Nowy Dolsk, dzisiejszy Lubieszów, gdzie Dolski wzniósł drewniany pałac i kolegium pijarówGrzegorz Rąkowski: Wołyń. Przuszków: Rewasz, s. 76..
Małżeństwa i potomstwo Poślubił najpierw Elżbietę z Ostrorogów, córkę Zygmunta, wnuczkę Mikołaja. Jej ciotką była , matka Jana Stanisława Jabłonowskiego. Drugą żoną Dolskiego została , córkę starosty winnickiego , primo voto zamężna za Konstantym Krzysztofem Wiśniowieckim. Z licznego potomstwa z obu małżeństw dłużej żyła tylko Katarzyna, córka Elżbiety, późniejsza żona Michała Serwacego Wiśniowieckiego.
Sprawy karne 28 września 1663 roku protoprezbiter i namiestnik katedry włodzimierskiej,, Martynian Żukowiecki, występując w imieniu unickiego biskupa włodzimierskiego Jana Michała Pocieja oraz całej kapituły, wniósł do sądu grodzkiego we Włodzimierzu skargę przeciwko Janowi Karolowi Dolskiemu. Skarga dotyczyła zbrojnego napadu we wsi Ilbiaż dokonanego 13 sierpnia przez oddział podkomorzego pińskiego, podczas którego zniszczono i zbezczeszczono miejscową cerkiew unicką pw. św. Mikołaja, i dokonano zamachu na życie księdza Tarasa Łaskowicza, którego usiłowano powiesić. Według streszczanego powyżej zapisu w księdze grodzkiej Żukowiecki występował jako obrońca praw duchowieństwa, domagając się osądzenia Dolskiego za czyn niekatolicki i naruszenie „prawa pospolitego”Архив Юго-Западной России. Ч. I: Т. 6.
Przypisy
Bibliografia Kazimierz Piwarski: Dolski Jan Karol, h. Kościesza (1637–1695). [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. V. Kraków, 1939-46, s. 288–289.
Linki zewnętrzne Dolski Jan Karol h. Kościesza (źródło: Polski Słownik Biograficzny) [dostęp 2013-10-10] Jan Karol Dolski na Dolsku, Dąbrowicy i Komarnie h. wł. Jan Karol Dolski b. 1637 d. 1695 rodovid.org [dostęp 2013-10-10]
Jan Kategoria:Ekonomowie oliccy Kategoria:Elektorzy Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Elektorzy Jana III Sobieskiego Kategoria:Elektorzy władców Polski (powiat piński) Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo brzeskolitewskie) Kategoria:Komisarze do zapłaty wojsku I Rzeczypospolitej (Izba Poselska) Kategoria:Konfederaci kobryńscy Kategoria:Krajczowie wielcy litewscy Kategoria:Marszałkowie nadworni litewscy Kategoria:Marszałkowie pińscy Kategoria:Pułkownicy I Rzeczypospolitej Kategoria:Podczaszowie wielcy litewscy Kategoria:Podkomorzowie pińscy Kategoria:Podstolowie słonimscy Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1661 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1666 (I) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny abdykacyjny 1668 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1667 Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1676 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1677 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1681 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1683 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat piński) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat wołkowyski) Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Jana III Sobieskiego Kategoria:Starostowie pińscy Kategoria:Uczestnicy walk z rokoszem Lubomirskiego (1665–1666) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1637 Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1695