thumb|Tablica pamiątkowa na gmachu Biblioteki Publicznej im. Heliodora Święcickiego w Śremie „Profesor Heliodor Święcicki – Syn ziemi śremskiej, lekarz, patriota, społecznik, pierwszy rektor Uniwersytetu, Śrem 1986” thumb|Obchody 90-lecia Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, złożenie kwiatów przez rektora UAM prof. dr. hab. Bronisława Marciniaka pod tablicą pamiątkową Heliodora Święcickiego w Śremie, 10 maja 2009 thumb|Przemówienie rektora UAM prof. dr. hab. Bronisława Marciniaka podczas uroczystości odsłonięcia pomnika – Ławeczki Heliodora Święcickiego przed budynkiem Collegium Minus UAM, 8 maja 2010 thumb|Miniatura Ławeczki Heliodora Święcickiego w Poznaniu thumb|Szpital Kliniczny im. Heliodora Święcickiego w Poznaniu thumb|Ginekologiczno-Położniczy Szpital Kliniczny im. Heliodora Święcickiego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu thumb|Collegium Heliodori Święcicki w Poznaniu mały|Trumna z prochami prof. Heliodora Święcickiego w krypcie Zasłużonych Wielkopolan mały|Epitafium w kaplicy św. Antoniego kościoła św. Wojciecha w Poznaniu Heliodor Święcicki (ur. 3 lipca 1854 w Poznaniu, zm. 10 lub 12 października 1923 tamże) – polski lekarz ginekolog, społecznik, filantrop, założyciel i pierwszy rektor Wszechnicy Piastowskiej (od 1920 Uniwersytetu Poznańskiego).

Życiorys Był drugim w kolejności z sześciorga dzieci lekarza śremskiego, Tadeusza Święcickiego, pochodzącego z Oczkowic (między Kobylinem a Rawiczem) i Doroty z Korytowskich z Goszczanowa (ówczesny powiat turecki).

Z licznego rodzeństwa w latach 1861–1865 zmarły dwie siostry, Zofia i Maria, oraz jedyny brat, Ignacy. W 1872 stracił oboje rodziców, a w początkach 1873 – starszą siostrę, Ofelię. Z całej piątki rodzeństwa pozostała przy życiu tylko jego najmłodsza siostra Wanda (1862–1909). Opiekę nad rodzeństwem sprawowali zaprzyjaźnieni sąsiedzi.

Kariera naukowa Ukończył szkołę powszechną i Gimnazjum klasyczne w Śremie w 1873. Podczas nauki w szkole był aktywnym członkiem Towarzystwa Tomasza Zana.

Następnie, śladem swego ojca, rozpoczął studia lekarskie na Uniwersytecie we Wrocławiu, które ukończył w 1877 uzyskując doktorat z medycyny i chirurgii za rozprawę na temat pielęgnowania i chorób dzieci u starożytnych Greków. Podczas studiów działał w Towarzystwie Literacko–Słowiańskim. W latach 1879–1883 specjalizował się w dziedzinie ginekologii i położnictwa w Lipsku, Dreźnie, Berlinie, Jenie oraz Erlangen.

W 1883 osiadł w Poznaniu, gdzie obok prywatnej praktyki pracował jako asystent w Zakładzie Położniczym św. Elżbiety. Działał również w Poznańskim Towarzystwie Pomocy Naukowej, pracując jako bibliotekarz (1883–1887), przewodniczący komitetu PTPN (1885–1904), redaktor „Roczników PTPN” (1888–1903), a później „Nowin Lekarskich” będących pismem wydziału lekarskiego Towarzystwa. W 1911 został wiceprezesem, a 1915 prezesem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół NaukPoczet Członków Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk 1857–2007 pod redakcją Alicji Pihan-Kijasowej, PTTP, Poznań 2008. Jego działalność społeczna obejmowała również długoletnią pracę w Towarzystwie Dobroczynności św. Wincentego à Paulo oraz radzie nadzorczej „Dziennika Poznańskiego”. Oprócz tego we własnym zakresie przez szereg lat opiekował się polską biedotą otaczając ją pomocą materialną i zapewniając dostęp do książek w języku polskim.

Bardzo zły poziom opieki zdrowotnej wśród podopiecznych sprawił, że stał się pierwszym wśród polskich lekarzy dążącym do powołania instytucji pielęgniarki środowiskowej. Jego praca naukowa obejmowała niemal 200 artykułów i rozpraw naukowych z zakresu etiologii i leczenia chorób ginekologicznych oraz anatomii i patologii ogólnej. Najgłośniejszą jednak stała się wydana po raz pierwszy w Poznaniu w 1911 rozprawa O estetyce w medycynie. Był również członkiem wielu krajowych i zagranicznych towarzystw lekarskich i naukowych, m.in. członkiem Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie. Zajmował się także filozofią medycyny i należał do polskiej szkoły filozofii medycynyPolska szkoła filozofii medycyny. Przedstawiciele i wybrane teksty źródłowe, pod redakcją Michała Musielaka i Jana Zamojskiego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2010.

W 1900 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, a w 1912 w uznaniu jego wiedzy i osiągnięć rząd pruski przyznał mu tytuł profesoraHeliodor Święcicki.

W chwili odzyskania niepodległości rozpoczął starania o powstanie Uniwersytetu Poznańskiego. Na XX posiedzeniu Komisji Uniwersyteckiej w dniu 5 kwietnia 1919 nastąpił wybór Święcickiego na pierwszego Rektora Uniwersytetu Poznańskiego. Na tym samym zebraniu, na wniosek prof. M. Sobeskiego, nastąpiło również mianowanie Święcickiego na profesora zwyczajnego Wydziału Lekarskiego UP. Był on aż sześciokrotnie wybierany na rektora tzw. Wszechnicy Piastowskiej, która w 1920 przyjęła nazwę Uniwersytetu Poznańskiego, i funkcję tę pełnił aż do swojej śmierci (w 1921 powołał jeszcze fundację „Nauka i Praca” mającą na celu wspieranie polskich uczonych i młodzieży z terenu całego krajuSprawozdanie Kuratora Fundacji „Nauka i Praca” imienia Rektora Heliodora Święcickiego za czas od 4 października 1923 do 30 czerwca 1938, Fundacja „Nauka i Praca”, Poznań, 1946.).

Był przewodniczącym Komitetu Obrony Narodowej Województwa Poznańskiego w Poznaniu w 1920Obrona państwa w 1920 roku, Warszawa 1923, s. 566..

Śmierć Zmarł w piątek 12 października 1923 w Poznaniu.

Początkowo został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu przy parafii św. Marii Magdaleny przy ul. Bukowskiej w PoznaniuMichał Musielak, Heliodor Święcicki (1854–1923), Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2013, s. 205.. 14 listopada 1946 szczątki jego przeniesiono na tzw. Skałkę Poznańską, do krypty Zasłużonych Wielkopolan kościoła św. Wojciecha w Poznaniu.

Żałoba po śmierci Heliodora Święcickiego na Uniwersytecie trwała rok. W tym czasie odstąpiono od organizowania wszelkich uroczystości – jedyny wyjątek stanowiły uroczyste obchody 7 maja 1924 5. rocznicy powstania uczelni, które w całości poświęcono pamięci jego założyciela i pierwszego rektora. W gmachu Collegium Minus UAM odsłonięto tablicę pamiątkową – symbol wdzięczności, autorstwa Marcina Rożka.

Życie prywatne Był żonaty z Heleną z Dąmbskich z Goszczanowa (1847–1901), wdową po Gustawie Zaborowskim. Nie pozostawił potomstwa.

Odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – „za zasługi, położone dla Rzeczypospolitej Polskiej na polu nauki i pracy obywatelskiej" (13 lipca 1921, jako jeden z pierwszych 15 osób odznaczonych orderem "Odrodzenia Polski") Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski – pośmiertnie (31 grudnia 1923)

Upamiętnienie Heliodora Święcickiego upamiętnia: Collegium Heliodori Święcicki w Poznaniu, Szpital Kliniczny im. Heliodora Święcickiego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w PoznaniuSzpital Kliniczny im. Heliodora Święcickiego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (do 2022), Ginekologiczno-Położniczy Szpital Kliniczny im. Heliodora Święcickiego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w PoznaniuGinekologiczno-Położniczy Szpital Kliniczny im. Heliodora Święcickiego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (od 2023), Biblioteka Publiczna im. Heliodora Święcickiego w ŚremieBiblioteka Publiczna im. Heliodora Święcickiego w Śremie, Liceum Ogólnokształcące im. Heliodora Święcickiego w MiędzyrzeczuLiceum Ogólnokształcące im. Heliodora Święcickiego w Międzyrzeczu, Sala im. Heliodora Święcickiego w budynku Ginekologiczno-Położniczego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w PoznaniuSala im. Heliodora Święcickiego w budynku Ginekologiczno-Położniczego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, popiersie w Collegium Minus w Poznaniu, ulica w Poznaniu, Ławeczka Heliodora Święcickiego w Poznaniu, Ławeczka Heliodora Święcickiego w Śremie, monety okolicznościowe tzw. Heliodory wybite z okazji odsłonięcia Ławeczki Heliodora Święcickiego w PoznaniuKatalog Monet: 4 heliodory (UAM w Poznaniu), medal autorstwa Jana Wysockiego 1923 r., Aw: Popiersie w stroju ceremonialnym i napis w otoku, Rw: Budynki Uniwersytetu, niżej napis PIERWSZEMU REKTOROWI UNIWERSYTETU POZNAŃSKIEGO, niżej tarcza z dwoma berłami i daty 1919–1923Warszawskie Centrum Numizmatyczne, medal autorstwa Jana Wysockiego 1923 r., Aw: Popiersie w stroju ceremonialnym i napis w otoku, Rw: Postać nagiego młodzieńca pijącego wodę ze źródła, na dole napis VNIVERSITATIS POSNANIENSIS/PRAEMIVM. Znaczek pocztowy o nominale 8,40 zł wydany w 2019 r. przez Pocztę Polską w nakładzie 100 tys. sztuk z okazji setnej rocznicy utworzenia Uniwersytetu Poznańskiego. Złota moneta kolekcjonerska o nominale 100 złotych oraz srebrna moneta kolekcjonerska o nominale 10 złotych wydane w 2019 r. przez Narodowy Bank Polski z okazji 100-lecia utworzenia Uniwersytetu Poznańskiego.

Zobacz też Nauka i Praca – fundacja założona przez Heliodora Święcickiego

Przypisy

Bibliografia Uniwersytet Poznański w pierwszych latach swego istnienia <1919, 1919–20, 1920–21, 1921–22, 1922–23> za rektoratu Heliodora Święcickiego. Księga pamiątkowa wydana staraniem Senatu Uniwersytetu Poznańskiego, pod redakcją Adama Wrzoska, Poznań 1925. Michał Musielak, Heliodor Święcicki (1854–1923), Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2013. Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (red.) Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa-Poznań 1983, PWN Heliodor Święcicki w 90. rocznicę powstania Uniwersytetu Poznańskiego, pod redakcją Michała Musielaka, Poznań 2009. Jarosław Barański, Jan Zamojski, Heliodor Święcicki, (w:) Polska szkoła filozofii medycyny. Przedstawiciele i wybrane teksty źródłowe, pod redakcją Michała Musielaka i Jana Zamojskiego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2010. J. Zamojski, Pielęgniarstwo środowiskowe i opieka społeczna w ujęciu Heliodora Święcickiego, „Problemy Dydaktyki Medycznej i Wychowania”, nr 15, Poznań 1984, s. 74–84. „Historia Herbu Rodowego Jastrzębiec czyli saga Rodu Święcickich IX – XXI w.” autor: Andrzej H.T. Święcicki, wydanie internetowe, Poznań 2010.

Linki zewnętrzne

Krypta Zasłużonych Wielkopolan na Wzgórzu św. Wojciecha w Poznaniu Strzeżmy się szarzyzny życia. O pierwszym rektorze Uniwersytetu Poznańskiego, jego życiu i dążeniu do uruchomienia poznańskiej uczelni z biografem Heliodora Święcickiego, profesorem Michałem Musielakiem z Uniwersytetu Medycznego, rozmawia Krzysztof Smura Wszechnica Piastowska cudem wytrwałości, "Jednodniówka Życia Uniwersyteckiego" z 10 maja 2019 roku, s. 2-3. Wszechnica Piastowska cudem wytrwałości. Zapraszamy do rozmowy z pierwszym rektorem Uniwersytetu Poznańskiego inspirowanej autentycznymi wypowiedziami Heliodora Święcickiego, pochodzącymi z listów, przemówień czy wypowiedzi zanotowanych przez współpracowników. Na pytania szukał odpowiedzi biograf rektora, profesor Michał Musielak Publikacje Heliodora Święcickiego w serwisie Polona.pl

Kategoria:Absolwenci Liceum Ogólnokształcącego im. gen. Józefa Wybickiego w Śremie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Tomasza Zana Kategoria:Członkowie Wojewódzkich Komitetów Obrony Narodowej Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Osoby przedstawione na znaczkach pocztowych Kategoria:Pochowani w krypcie Zasłużonych Wielkopolan w kościele św. Wojciecha w Poznaniu Kategoria:Polscy lekarze