Związek Zawodowy Literatów Polskich (ZZLP) – polskie stowarzyszenie twórcze i związek zawodowy literatów założone w 1920 w Warszawie z inicjatywy Stefana Żeromskiego, jego pierwszego prezesa; w 1949 przekształcony w Związek Literatów Polskich (ZLP).
1920–1939 ZZLP został ustanowiony 14 maja 1920 podczas I wszechdzielnicowego Zjazdu Literatów Polskich w Warszawie. Od 1920 istniały oddziały w Krakowie i Lwowie, od 1921 w Poznaniu, od 1925 w Wilnie. Przez pierwsze lata istnienia związku szukano kompromisu między centralizacją a federacją samodzielnych oddziałów. W okresie 1925–1935 zwyciężyła koncepcja federacji i związek funkcjonował jako Zrzeszenie Związków Zawodowych Literatów Polskich (Zrzeszenie ZZLP), następnie organizacja została scentralizowana. Dzięki staraniom Zrzeszenia ZZLP w 1926 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjął Ustawę z dnia 29 marca 1926 r. o prawie autorskiemDz.U. 1926 nr 48 poz. 286.. Prezesami warszawskiego zarządu ZZLP, który nieformalnie spełniał rolę centrali ogólnokrajowej do czasu jej powołania na zjeździe w maju 1935, byli kolejno: Stefan Żeromski (V–X/XI 1920), Wacław Sieroszewski (X/XI 1920–1922?), Andrzej Strug (1922), Juliusz Kaden-Bandrowski (1923–1926), ponownie Wacław Sieroszewski (1927–1930), Zofia Nałkowska (1931–1935), ponownie Andrzej Strug (1935–1937) i Maria Dąbrowska (1938–1939). Prezesem Zarządu Głównego od maja 1935 do września 1939 był Ferdynand Goetel. Po wybuchu II wojny światowej związek nie funkcjonował pod okupacją niemiecką, zastąpiony przez samopomocowe organizacje „Zrzeszenie” (do kapitulacji Warszawy) i Kuchnia Literacka (legalna wobec okupanta mimo uchylania się większości beneficjentów od obowiązku rejestracji pisarzy), którymi kierowała pod egidą Rady Głównej Opiekuńczej tzw. gruba trójka w składzie Goetel, Adolf Nowaczyński i Władysław Zyglarski. Od połowy 1940 do stycznia 1945 wsparcia literatom udzielał równolegle, w opozycji do jawnych struktur i faszyzującej orientacji politycznej Goetla, konspiracyjny „Zespół Literacki”, prowadzony przez Jarosława Iwaszkiewicza i Jerzego Andrzejewskiego z ramienia szefa Działu Kultury Departamentu Oświaty i Kultury Delegatury Rządu RP na Kraj Stanisława Lorentza i zasilany funduszami przez rząd w Londynie. Działalność kontynuował w pierwszych miesiącach okupacji radzieckiej oddział lwowski, wspierając uchodźców i przyjmując nowych członków prawdopodobnie do stycznia 1940, kiedy aresztowany przez NKWD został jego sekretarz, Teodor Parnicki. W czerwcu 1940 zlikwidowany został przez okupacyjne władze litewskie oddział wileński ZZLP, którego działalność ograniczała się w tym okresie do bliżej nieznanych dyskusji, a 23 lipca 1940 Hans Frank ogłosił formalne rozwiązanie ZZLP w Generalnym Gubernatorstwie.
1944–1949 Reaktywowany w sierpniu 1944, na walnym zebraniu członków ZZLP w Lublinie, był faktycznie nową organizacją. Tymczasowym prezesem został Julian Przyboś, a na Zjeździe ZZLP w Krakowie 30 sierpnia–2 września 1945 funkcję tę przejął Jarosław Iwaszkiewicz. Rzeczywistą kontrolę nad związkiem sprawował aparat PPR. W 1949 ZZLP został przekształcony w Związek Literatów Polskich podporządkowany Ministerstwu Kultury.
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne edukateria.pl
Bibliografia
Kategoria:Związek Zawodowy Literatów Polskich Kategoria:Nieistniejące organizacje Kategoria:Polskie stowarzyszenia pisarzy Kategoria:Literatura II Rzeczypospolitej Kategoria:Związki zawodowe w II Rzeczypospolitej