Jan Fryderyk zwany Mocnym (ur. 27 sierpnia 1542 w Wołogoszczy, zm. 9 lutego 1600 tamżeE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 449-450.) – w latach 1560–1569 książę wołogoski (wraz z bratem Bogusławem XIII), od 1569 książę szczeciński, w latach 1557–1574 biskup kamieński, syn Filipa I z dynastii Gryfitów.
Życiorys Był drugim dzieckiem i zarazem drugim synem (najstarszym, który dożył wieku dojrzałego) Filipa I, księcia pomorskiego, szczecińskiego i wołogoskiego oraz Marii saskiej. Imiona otrzymał po bracie matki, elektorze saskim Janie Fryderyku IE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 449.. Kapituła kamieńska 29 sierpnia 1556 wybrała go na urząd (pierwszego świeckiego) biskupa kamieńskiego. Diecezję objął ostatecznie 15 czerwca 1557. Po objęciu tego stanowiska był w latach 1558–1560 studentem na uniwersytecie w GreifswaldzieK. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 113. Po zaledwie dwóch latach przerwał je, by objąć po zgonie ojca władzę w Księstwie Wołogoskim pod regencją matki i stryja Barnima IX Pobożnego a także krewnych, tj. księcia saskiego na Gotha Jana Fryderyka II oraz Wolfganga, księcia anhalckiego na Köthen. Następnie książę przez dwa lata przebywał na dworze cesarza w Wiedniu, po czym w 1567 objął samodzielne rządy w Księstwie Wołogoskim wraz z bratem Bogusławem XIII. W wyniku zrzeczenia się 4 kwietnia 1569 przez stryja Barnima IX Pobożnego Księstwa Szczecińskiego Jan Fryderyk objął je i panował w nim aż do śmierci, ponieważ także w podziale z 23 lipca 1569 przypadło mu ono w udziale. W 1574 zrezygnował z biskupstwa kamieńskiego, przekazując je najmłodszemu z braci – Kazimierzowi VII.thumb|240px|List królowej Elżbiety do ks. Jana w sprawie zatrzymania okrętów pomorskich 15.05.1590List ze zbiorów Archiwum Państwowego w Szczecinie|lewoW 1570 był gospodarzem wielkiego kongresu pokojowego w Szczecinie, który zakończył I wojnę północną z udziałem Polski, Danii, miast hanzeatyckich, Szwecji i Rosji; skutecznie wystąpił w imieniu cesarza jako pośrednik w rokowaniach. Jednak koszty kongresu i krach finansowy spowodowany bankructwem w 1572 wielkiego domu bankowego Loitzów zrujnowały księstwo. . Mimo to w latach 1575–1577 Jan Fryderyk m.in. przebudował w renesansowym stylu Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie i Słupsku. .
Jan Fryderyk zmarł po długiej chorobie, trwającej od 1593, 9 lutego 1600 w Wołogoszczy, dokąd przybył pod koniec stycznia. Ciało zostało przewiezione do Szczecina 13/14 lutego 1600 i złożone w grobie, w kościele zamkowym pod wezwaniem św. Ottona 15 marca 1600W starszej literaturze przedmiotu podawana jest również data dzienna pochówku, tj. 17 lutego. Za: . Księstwo Szczecińskie w trudnej sytuacji finansowej (książęce zadłużenie wyniosło 300 000 guldenów) przejął brat Barnim X MłodszyK. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 55..
Plany małżeńskie. Rodzina Początkowo (około 1560/1561) zamierzano na dworze polskim wydać za ówczesnego księcia wołogoskiego najmłodszą z sióstr Zygmunta II Augusta – Katarzynę, co mogłoby ułatwić objęcie przez Gryfitę tronu polskiego po śmierci ostatniego Jagiellona. Jednak wobec niemożności uzgodnienia wspólnego stanowiska (strona polska wymagała od władcy pomorskiego udzielenia jej pożyczki, strona pomorska zaś godziła się ją dać jedynie pod zastaw dóbr w Prusach Królewskich) do finalizacji rozmów nie doszłoE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 450..
Ostatecznie Jan Fryderyk, po konsultacjach z bratem Bogusławem XIII 5 kwietnia 1569 i podpisaniu układu małżeńskiego oraz zaręczynowego 5 czerwca tegoż roku w Zechlinie, ożenił się 17 lutego 1577 na zamku szczecińskim z młodszą o prawie 19 lat (1561–1623), córką Jana Jerzego, elektora brandenburskiego i Sabiny, margrabianki na Ansbach. Małżeństwo to było bezpotomne, a stosunki między małżonkami nie układały się najlepiej, co zdaje się potwierdzać naturalne potomstwo księcia.
Z nieznanej z imienia konkubiny miał jedno, poświadczone źródłowo dziecko, tj. NN, córkę (ur. przed 1585, zm. ?) – żonę książęcego kamerdynera Hansa Rambowa (1564–1613)E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 465..
Genealogia Jerzy I pomorski ur. 11 IV 1493 zm. na przeł. 9/10 V 1531Amelia reńska ur. 25 VII 1490 zm. 6 I 1525Jan Stały ur. 30 VI 1468 zm. 16 VIII 1532Małgorzata Anhalcka ur. 12 XI 1494 zm. 7 X 1521 Filip I wołogoski ur. 14/15 VII 1515 zm. 14 II 1560Maria Wettyn ur. 15 XII 1516 zm. w okr. 5–7 I 1583 1ur. 26 VI 1561zm. 13 XI 1623OO 17 II 1577 Jan Fryderyk(ur. 27 VIII 1542, zm. 9 II 1600)2NN konkubinaur. ?zm. ? 2 NN, córka ur. najp. ok. 1585 zm. ?
Przypisy
Bibliografia Opracowania
Opracowania online v. Bülow, Johann Friedrich, Herzog von Pommern-Stettin (niem.) [w:] NDB, ADB Deutsche Biographie (niem.), [dostęp 2012-04-05]. Scheil U., Barnim IX. (XI.) Herzog von Pommern-Stettin (niem), [w:] NDB, ADB Deutsche Biographie (niem.), [dostęp 2012-04-05].
Literatura dodatkowa (opracowania)
Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, T. II, Szczecin 1995, .
Literatura dodatkowa (online) Madsen U., Johann Friedrich (niem.), [dostęp 2012-04-05].
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Greifswaldzie Kategoria:Biskupi kamieńscy (luterańscy) Kategoria:Władcy Pomorza Zachodniego Kategoria:Gryfici Kategoria:Biskupi i superintendenci protestanccy Kategoria:Duchowni luterańscy Kategoria:Urodzeni w 1542 Kategoria:Zmarli w 1600 Kategoria:Ludzie urodzeni w Wolgaście