Scenedesmus – rodzaj glonów z gromady zielenic.
Biologia i ekologia Wałeczkowate komórki tworzą najczęściej czterokomórkowe cenobia ustawiając się w rządku lub dwóch. Cenobia mogą być również tworzyć układ o liczbie komórek 2, 8, 16, 32. Komórki mogą występować także pojedynczo. Postuluje się, że tworzenie cenobiów jest mechanizmem obronnym przed pochwyceniem przez zwierzęta, rodzajem cyklomorfozy, choć nie można wykluczyć hipotezy, że taki kształt jest próbą zapobieżenia opadaniu w toni wodnej. Za pierwszą hipotezą przemawiają obserwacje indukcji tworzenia cenobiów przez wydzielane przez zwierzęta planktonowe kairomony. Wielkość komórek zmienna – długość w zakresie 3–75 μm, szerokość 1,6-14 μm. Ściana komórkowa gładka, ewentualnie z ząbkami lub listewkami, ale bez kolców. Zbudowana z hemicelulozy i sporopoleniny. Po jednym jądrze i chloroplaście na komórkę. Chloroplast przyścienny z pirenoidem.
Rozmnażanie bezpłciowe przez autospory powstające po 2–32 w sporangium. Autospory pojedyncze lub zorganizowane w cenobia i uwalniane przez pęknięcie ściany komórkowej komórki rodzicielskiej. Rzadko obserwowana jest izogamia. Gamety dwuwiciowe.
Rodzaj słodkowodny. Jest jednym z najpospolitszych w jeziorach mezotroficznych i eutroficznych rodzajów wchodzących w skład fitoplanktonu. W wodach słonawych rzadki. Kosmopolityczny. Występuje w regionach o różnym klimacie.
Niektóre gatunki np. Scenedesmus quadricauda są obiektem analizy toksykologicznej (Karta charakterystyki (MSDS)). We wskaźniku IFPL Scenedesmus ma wartość troficzną 3,5, co oznacza preferencję wód lekko eutroficznych.
Zmienność wewnątrzgatunkowa Nazwa najprawdopodobniej nawiązuje do greckich słów σκηνή oznaczającego namiot (na scenie) i δεσμός – 'wiązanie'.
Na podstawie kryteriów morfologicznych wyróżniono kilka podrodzajów: Scenedesmus sensu stricto – cenobia linearne, grube osłony galaretowate, komórki owalne lub eliptyczne Armati – cenobia linearne lub silnie naprzemienne, wyraźna ornamentacja komórek, osłony galaretowate Abundantes – cenobia linearne, kolce Spinosi – cenobia linearne, duże i małe kolce Desmodesmus – cenobia linearne, kolce Acutodesmus – cenobia linearne, zdarzają się żeberkowania
W literaturze naukowej opisano około 900 gatunków lub odmian. W systemie AlgaeBase pod koniec 2025 roku jako zweryfikowane wyróżniono 153 gatunki: Scenedesmus aciculatus Scenedesmus aculeato-granulatus Scenedesmus acunae Scenedesmus aequicaudatus Scenedesmus alatus Scenedesmus almeriensis Scenedesmus alpinus Scenedesmus anhuiensis Scenedesmus ankistrodesmoides Scenedesmus annandalei Scenedesmus arvernensis Scenedesmus bacillaris Scenedesmus baculiformis Scenedesmus balatonicus Scenedesmus basiliensis Scenedesmus berczikii Scenedesmus bidentatus Scenedesmus bifidus Scenedesmus bijugus Scenedesmus bilunulatus Scenedesmus bourrellyi Scenedesmus breviaculeatus Scenedesmus brevispina Scenedesmus budapestinensis Scenedesmus calyptratus Scenedesmus capitato-aculeatus Scenedesmus carabus Scenedesmus caribeanus Scenedesmus cateniformans Scenedesmus chlorelloides Scenedesmus coalitus Scenedesmus costato-denticulatus Scenedesmus courbetensis Scenedesmus crassidentatus Scenedesmus cristatus Scenedesmus dactylococcopsis Scenedesmus danubialis Scenedesmus dentatus Scenedesmus dileticus Scenedesmus ecornis Scenedesmus electus Scenedesmus elegans Scenedesmus ellipticus Scenedesmus eurostratus Scenedesmus exaltatus Scenedesmus extensus Scenedesmus formidolosus Scenedesmus furcato-spinulosus Scenedesmus fusiformis Scenedesmus ginzbergeri Scenedesmus gonzalez-guerreroi Scenedesmus graciosus Scenedesmus guarrerae Scenedesmus gujaratensis Scenedesmus hanleyi Scenedesmus heimii Scenedesmus hindakii Scenedesmus hortobagyi Scenedesmus huangshanensis Scenedesmus hungaricus Scenedesmus indianensis Scenedesmus indicus Scenedesmus inordatus Scenedesmus irregularis Scenedesmus jovis Scenedesmus kantonensis Scenedesmus kerguelensis Scenedesmus koevesii Scenedesmus kozmae Scenedesmus lacustris Scenedesmus lamellatus Scenedesmus latocostatus Scenedesmus littoralis Scenedesmus longicornis Scenedesmus longistriatus Scenedesmus lunzensis Scenedesmus magyarensis Scenedesmus matebae Scenedesmus mirabilis Scenedesmus mirificus Scenedesmus monomorphus Scenedesmus monospina Scenedesmus monospinosus Scenedesmus morzinensis Scenedesmus multispina Scenedesmus muzzanensis Scenedesmus naegelii Scenedesmus oblongus Scenedesmus obtusus Scenedesmus octocauda Scenedesmus octocellularis Scenedesmus okobojiensis Scenedesmus ovoalternans Scenedesmus parisiensis Scenedesmus pecsensis Scenedesmus pediastroides Scenedesmus philiposei Scenedesmus pluricostatus Scenedesmus polessicus Scenedesmus polycostatus Scenedesmus polydenticulatus Scenedesmus polyglobulus Scenedesmus praetervisus Scenedesmus printzii Scenedesmus prismaticus Scenedesmus producto Scenedesmus pseudo Scenedesmus pseudobrevispina Scenedesmus pseudodispar Scenedesmus pseudointermedius Scenedesmus pseudolinearis Scenedesmus pseudolunatus Scenedesmus pseudoquadricauda Scenedesmus pulcherrimus Scenedesmus pulloideus Scenedesmus pungens Scenedesmus pungens Scenedesmus quadrialatus Scenedesmus quadricauda Scenedesmus raciborskii Scenedesmus rectus Scenedesmus reniformis Scenedesmus saltator Scenedesmus securiformis Scenedesmus semiamputatus Scenedesmus semipulcher Scenedesmus setiferus Scenedesmus shensiensis Scenedesmus similagineus Scenedesmus skuujae Scenedesmus smithii Scenedesmus soli Scenedesmus sooi Scenedesmus spinosiformis Scenedesmus stomatomorphus Scenedesmus striatus Scenedesmus szemesii Scenedesmus texanus Scenedesmus tibiscensis Scenedesmus tothii Scenedesmus tricostatus Scenedesmus tschudyi Scenedesmus unicellularis Scenedesmus unicus Scenedesmus ushuaiensis Scenedesmus velitaris Scenedesmus verrucoso-costatus Scenedesmus vesiculosus Scenedesmus vitiosus Scenedesmus woloszynskae Scenedesmus wuhanensis Scenedesmus wuhuensis Scenedesmus wuxiensis
Od końca XX w. liczne gatunki Scenedesmus na podstawie danych molekularnych przeniesiono do wyodrębnionego rodzaju . W czasie, gdy wyróżniano podrodzaj Desmodesmus, charakteryzowano go występowaniem kolców. Ich obecność jest jedną z cech rozróżniających te rodzaje.
Przypisy
Kategoria:Zielenice