thumb|Oficerowie 4 Baterii Artylerii Legionowej (II Dywizjon) w 1916. Od lewej Tadeusz Schaetzel, Antoni Durski-Trzaska, Kustler, Kowalski thumb|Poselstwo Polskie w Angorze (1926). Drugi od lewej Tadeusz Schaetzel (na zdjęciu także Karol Bader i Zygmunt Vetulani) Tadeusz Schaetzel de Merzhausen vel Schätzel, ps. „Zdzisław Kopystyński”, „Tomasz Kryński” (ur. 12 marca 1891 w Brzeżanach, zm. 26 czerwca 1971 w Londynie) – polski żołnierz wywiadu wojskowego, dyplomata i polityk, działacz ruchu prometejskiego, pułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, poseł na Sejm RP IV kadencji, wicemarszałek Sejmu.

Życiorys Syn Stanisława (1856–1941) – adwokata, posła na Sejm Krajowy Galicji i burmistrza Brzeżan oraz Pauliny z domu Sochanik (1870–1943). Jego rodzeństwem byli: Stanisław (1888–1955, specjalista prawa gospodarczego, działacz przemysłu naftowego, wykładowca), Włodzimierz (1889–1948) i Maria (1890–?).

Był czynnym członkiem Akademickiego Klubu Turystycznego we Lwowie. W czasie I wojny światowej w Legionach, szef sztabu Komendy Naczelnej 3 (KN-3) Polskiej Organizacji Wojskowej w Kijowie.

Po odzyskaniu niepodległości przydzielony w 1919 do sztabu naczelnego wodza jako szef Wydziału wywiadu na Rosję w Oddziale II Sztabu Generalnego. W 1922 w tajnej misji do Szwajcarii do tureckiego generała Ismeta Paszy (późniejszego prezydenta Turcji po śmierci Kemala Atatürka). W latach 1922–1923 szef Wydziału Ewidencji w Oddziale II Sztabu Generalnego. 2 listopada 1923 został przydzielony do macierzystego 8 Pułku Artylerii Polowej w Płocku z jednoczesnym odkomenderowaniem na jednoroczny Kurs Doszkolenia w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. 31 marca 1924 został mianowany na stopień podpułkownika ze starszeństwem z 1 lipca 1923 i 16. lokatą w korpusie oficerów artylerii. Z dniem 15 października 1924, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, został przydzielony do dyspozycji Ministra Spraw Wojskowych. Z dniem 1 grudnia 1924 został mianowany attaché wojskowym przy Poselstwie Polskim w Angorze. Z dniem 1 października 1926 został mianowany szefem Oddziału II Sztabu Generalnego (od 22 grudnia 1928 – Sztabu Głównego). Redagował czasopismo „Niepodległość”. 1 stycznia 1929 został mianowany na stopień pułkownika ze starszeństwem z 1 stycznia 1929 i 3. lokatą w korpusie oficerów artylerii. Z dniem 1 lutego tegoż roku został przeniesiony w stan nieczynny na okres 12 miesięcy. Z dniem 31 stycznia 1930 został przeniesiony do rezerwy z równoczesnym przeniesieniem w rezerwie do 1 Pułku Artylerii Najcięższej w Warszawie. Do 1928 był zastępcą komendanta naczelnego Związku Legionistów PolskichZwiązek Legionistów Polskich: 1936–1938: sprawozdanie Zarządu Głównego Związku Legionistów Polskich, Warszawa 1938, s. 34..

Po przeniesieniu w stan nieczynny rozpoczął służbę zagraniczną. Od 1 lutego 1929 był prowizorycznym radcą ministerialnym w V stopniu służbowym. Od 1 marca tego roku pełnił służbę w Ambasadzie RP w Paryżu na stanowisku prowizorycznego radcy ambasady, tytularnego posła nadzwyczajnego i ministra pełnomocnego III klasy. 30 stycznia 1930 awansował na posła nadzwyczajnego i ministra pełnomocnego II klasy w IV stopniu służbowym. Od 1 maja do 18 grudnia 1930 był szefem gabinetu kolejnych prezydentów Rady Ministrów: Walerego Sławka i Józefa Piłsudskiego. W 1930 z listy Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem uzyskał mandat posła na Sejm RP III kadencji, jednak nie objął go. Od 1 stycznia 1931 był naczelnikiem Wydziału Wschodniego MSZ. Później wicedyrektor departamentu politycznego MSZ (1934–1935). W latach 1935–1938 poseł na Sejm IV kadencji z okręgu Brzeżany (wybrany ponownie z listy BBWR, nie przystąpił do OZN) i jednocześnie wicemarszałek Sejmu.

Po agresji sowieckiej na Polskę 17 września 1939 przekroczył granicę rumuńską, w okresie 1939–1944 internowany w Rumunii, towarzyszył Józefowi Beckowi. W sierpniu 1944 wyjechał do Turcji, następnie do Egiptu.

Od 1947 na emigracji w Wielkiej Brytanii, współorganizator Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie i Ligi Niepodległości Polski, od 1957 był prezesem jej Rady Naczelnej. W 1949 wznowił grupę Prometeusz, której przewodniczył.

Zmarł 26 czerwca 1971 w Londynie. Został pochowany na Cmentarzu South Ealing w Londynie.

Publikacje Rosja i Turcja na drogach historii (1946) Pułkownik Walery Sławek (1947)

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7618 (17 maja 1922) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (9 listopada 1931) („za zasługi na polu pracy państwowej i dyplomatycznej”). Krzyż Niepodległości z Mieczami (12 maja 1931) („za pracę w dziele odzyskania Niepodległości”). Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1928)M.P. z 1928 r. nr 111, poz. 176 („za zasługi na polu zbliżenia polsko-tureckiego oraz za zasługi na polu organizacji wojska”). Krzyż Walecznych (czterokrotnie, po raz 1 i 2 w 1922)Rozporządzenie Kierownika MSWojsk. L. 4597/22 (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 9, s. 315).Rozporządzenie Kierownika MSWojsk. L. 6285/22 G.M.I. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 11, s. 348). Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Honorowa Polskiego Czerwonego Krzyża I stopnia (1935) Wielka Wstęga Orderu Korony Rumunii (Rumunia, 1933) Wielka Wstęga Orderu św. Sawy (Jugosławia, 1931) Wielka Wstęga Orderu Zasługi (Portugalia) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Gwiazdy Polarnej (Szwecja, 1932)Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 3, s. 65, 1932. Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Krzyża Orła (Estonia, 1933) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi (Węgry) Krzyż Komandorski Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja) Krzyż Komandorski Orderu Białej Róży Finlandii (Finlandia) Krzyż Komandorski Orderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia, 1929)Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 19 z 12 grudnia 1929 r., s. 361. Krzyż Komandorski Orderu Świętego Skarbu (Japonia) Krzyż Komandorski Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Krzyż Komandorski Orderu Legii Honorowej (Francja) Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja)

Zobacz też pierwszy rząd Walerego Sławka drugi rząd Józefa Piłsudskiego

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Attaché wojskowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie Komend Naczelnych POW Kategoria:Członkowie Komendy Naczelnej Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Ligi Niepodległości Polski Kategoria:Członkowie władz II Rzeczypospolitej internowani w Rumunii w czasie II wojny światowej Kategoria:Londyńska Polonia Kategoria:Ludzie urodzeni w Brzeżanach Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Polskiego Czerwonego Krzyża I stopnia Kategoria:Oficerowie 8 Płockiego Pułku Artylerii Lekkiej Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na cmentarzu South Ealing w Londynie Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy – Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Orła Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Skarbu Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi (Portugalia) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry) Kategoria:Politycy Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem Kategoria:Posłowie na Sejm II Rzeczypospolitej (województwo tarnopolskie) Kategoria:Posłowie na Sejm III kadencji (1930–1935) Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Polski we Francji Kategoria:Pułkownicy artylerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Radcy legacyjni II Rzeczypospolitej Kategoria:Ruch prometejski Kategoria:Szefowie wywiadu i kontrwywiadu II Rzeczypospolitej Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej IV kadencji (1935–1938) Kategoria:Zmarli w 1971 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej Kategoria:Absolwenci Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie