Tupac Shakur

Tupac Amaru Shakur, również 2Pac i Makaveli (ur. 16 czerwca 1971 w Nowym Jorku jako Lesane Parish Crooks, zm. 13 września 1996 w Las Vegas) – amerykański raper, poeta, aktor i aktywista społeczny. Według Black Entertainment Television był najbardziej wpływowym raperem w historii, natomiast magazyn „Rolling Stone” umieścił go na 86. miejscu wśród 100 największych artystów wszech czasów.

Życiorys Młodość thumb|Shakur jako uczeń (1988) Urodził się 16 czerwca 1971 roku w Nowym Jorku, jako syn Afeni Shakur i Billy’ego Garlanda. W oficjalnych dokumentach nadano mu imiona Lesane Parish Crooks, jednak matka zmieniła je na Tupac Amaru, by upamiętnić inkaskiego rebelianta Tupaca Amaru II. Jego matka była wówczas krótko po rozwodzie z Lumumbą Shakurem. Wkrótce potem wyszła za mąż za Mutulu Shakura, z którym doczekała się córki Sekyiwy. Po jej narodzinach Afeni i Mutulu rozstali się.

Ze względu na trudną sytuację finansową rodzina była zmuszona przenieść się do Baltimore, gdzie Tupac zaczął uczęszczać do szkoły Roland Park Middle School, a następnie do Paul Laurence Dunbar High School. Stamtąd trafił do Baltimore School for the Performing Arts, gdzie uczestniczył w zajęciach teatralnych, malarskich, muzycznych i baletowych. Tam poznał swoją przyjaciółkę Jadę Pinkett. W 1988 roku rodzina Shakurów przeniosła się do Marin City, gdzie Tupac uczył się w Tamalpais High School, której nie ukończył, ponieważ zrezygnował z nauki. Rok później wystąpił na Marin City Festival, gdzie wykonał utwór „Panther Power”, który został wydany pośmiertnie w 2007 roku na albumie Beginnings: The Lost Tapes 1988–1991. Był to jeden z pierwszych utworów Tupaca, inspirowany piosenką „Self Destruction” autorstwa Stop the Violence Movement.

W Marin City Tupac żył w biedzie ze względu na brak zatrudnienia jego matki oraz jej problemy z uzależnieniem od kokainy. Pomimo trudności raper zachował dobre relacje z Afeni i zadedykował jej utwór „Dear Mama” wydany w 1994 roku. Z kolei niezadowolenie z powodu braku ojca w jego życiu wyraził dwa lata wcześniej w utworze „Papa’z Song”. Jego bliskimi osobami byli członkowie ruchu Czarnych Panter, między innymi Assata Shakur, Mumia Abu-Jamal czy Mutulu Shakur, ojciec Sekyiwy i Mopreme’a.

Kariera Za inicjatywą Leili Steinberg, lider zespołu Digital Underground, Shock G, zaproponował Tupacowi angaż jako pomocnik od sprzętu zespołu. Współpracował z zespołem jako tancerz i uczestniczył w wydaniu przez nich dwóch albumów. Wziął udział w nagraniu piosenki „Same Song”, która była ścieżką dźwiękową do filmu Same kłopoty, w którym Tupac zaliczył występ cameo. Następnie zrezygnował ze współpracy z Digital Underground, by skupić się na karierze solowej i przeprowadził się do domu Leili Steinberg, która była jego przyjaciółką. 15 sierpnia 1991 roku podpisał kontrakt z wytwórnią Interscope Records, a 12 listopada wydał swój debiutancki album 2Pacalypse Now, który promował singiel „Trapped”. Kolejnymi teledyskami z płyty były „Brenda’s Got a Baby” i „If My Homie Calls” Zagrał również postać Bishopa w filmie Miasto aniołów 2, który miał premierę 17 stycznia 1992 roku. Niecały miesiąc przed premierą albumu, 17 października w Oakland został zatrzymany przez dwóch policjantów, za przechodzenie przez jezdnię w niedozwolonym miejscu. Wywiązała się między nimi sprzeczka, w wyniku której raper został pobity i aresztowany. Następnie wytoczył proces cywilny policji z Oakland, domagając się dziesięciu milionów dolarów odszkodowania. Strony doszły jednak do porozumienia i zawarły ugodę, a Tupac otrzymał 42 tysiące dolarów.

Wiosną 1992 roku, wraz z Janet Jackson rozpoczął zdjęcia do filmu Poetic Justice – Film o miłości, który miał premierę 23 lipca 1993 roku. 22 sierpnia 1992 roku wziął udział w festiwalu w Marin City, podczas którego doszło do przypadkowego zastrzelenia sześcioletniego chłopca Qa’ida Walkera-Teala. Tupac został zatrzymany przez policję i wkrótce potem wypuszczony, wskutek czego wyprowadził się na stałe do Los Angeles. W tym samym roku zaczął pracować nad nową płytą, której roboczy tytuł brzmiał „Troublesome 21”. W międzyczasie zaczęła kształtować się grupa Thug Life, w skład której poza Tupaciem, wchodzili: Big Syke, Mopreme, Macadoshis i The Rated R. Początkowo Shakur dostał angaż w filmie Zagrożenie dla społeczeństwa, jednak ostatecznie nie dogadał się z reżyserami i nie wystąpił w produkcji.

16 lutego 1993 roku ukazał się jego drugi album Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z..., który promował singiel „Holler If Ya Hear Me”. Kolejnymi singlem z tej płyty były „I Get Around” i „Keep Ya Head Up”. Wiosną tego roku został dwukrotnie aresztowany za bójki. Zdiagnozowano u niego również łysienie plackowate, przez co zaczął golić głowę na łyso. Nawiązał wówczas znajomość ze Suge’em Knightem, Dr. Dre i Snoop Doggiem. Latem wdał się w bójkę z reżyserami filmu Zagrożenie dla społeczeństwa, a następnie nawiązał współpracę z Notoriousem B.I.G.. Pod koniec roku dokończył nagrywać piosenki z Big Sykiem, Mopreme’em, Macadoshisem i The Rated R, skutkiem czego powstał album Thug Life: Volume 1, która miała premierę 26 września 1994 roku. Pod koniec 1993 roku rozpoczął pracę nad nowym albumem i negocjował ze studiem filmowym udział w filmie Studenci.

Wkrótce potem został aresztowany za postrzelenie dwóch nietrzeźwych policjantów po służbie z ukradzioną bronią. Po wpłaceniu 55 tysięcy dolarów kaucji i ujawnieniu faktów dotyczących funkcjonariuszy, zarzuty wobec Tupaca zostały wycofane. Zaczął również pracę nad filmem Nad obręczą, gdzie wcielił się w rolę Birdiego. Film miał premierę w marcu 1994 roku, a ścieżką dźwiękową była nagrana przez Tupaca piosenka Pain, która nie została nigdy wydana na żadnej płycie. W drugiej połowie roku raper poznał w nocnym klubie Ayannę Jackson, z którą nawiązał znajomość. W trakcie wspólnie spędzanej nocy w hotelu, do pokoju weszli znajomi Shakura, a on sam wyszedł. Wychodząc opowiedziała obsłudze hotelowej o zajściu, a następnie udała się do szpitala, by zgromadzić dowody na gwałt i na policję, by złożyć zeznania. Tupac i jego koledzy zostali aresztowani i wytoczono im proces. Z tego powodu raper stracił angaż w filmie Studenci. Jednocześnie zdążył rozpocząć pracę nad filmem Bullet, gdzie zagrał rolę Tanka. Nie przyznał się do winy i został uniewinniony od zarzutu sodomii i posiadania broni, ale skazano go za gwałt. Jeszcze zanim usłyszał werdykt, 30 listopada spotkał się z Notoriousem B.I.G. i Puffem Daddy’m, a po spotkaniu został napadnięty, okradziony i pięciokrotnie postrzelony. Po trafieniu do szpitala po raz pierwszy w dorosłym życiu spotkał się ze swoim biologicznym ojcem Billy’m Garlandem i poznał prawdę o pokrewieństwie. Ze względu na stan zdrowia odbycie kary w więzieniu zostało odroczone do 24 grudnia.

7 lutego 1995 roku sędzia wyznaczył wymiar kary, który wyniósł od roku do półtora roku bezwzględnego więzienia. Został osadzony w nowojorskim zakładzie Rikers Island, by następnie zostać przeniesionym do Fishkill, a ostatecznie do Clinton w Dannemorze. W czasie pobytu w zakładzie karnym jego współpracownicy pracowali nad wydaniem albumu Me Against the World, który Tupac nagrał jeszcze przed więzieniem. Ukazał się on 1 kwietnia 1995 roku, a singlem promującym był „Dear Mama”. Z powodu izolacji, nie wystąpił w żadnym teledysku do singli promujących album. Przebywając w więzieniu doszedł do wniosku, że zleceniodawcą zamachu na jego życie był Notorious B.I.G.. Skupił się wówczas na czytaniu książek i pisaniu listów i nowych piosenek. W międzyczasie jego prawnicy złożyli apelację, a sędzia wyznaczył kaucję, wynoszącą 1,4 miliona dolarów. Aby móc opłacić swoich obrońców i opłacić kaucję, 16 września Tupac postanowił podpisać kontrakt z Death Row Records, Suge’a Knighta. Otrzymał on od wytwórni prawie pół miliona dolarów na wydatki, dom dla jego matki i ciotki oraz umowę na trzy albumy, opiewającą na milion dolarów za każdy z nich. Knight wpłacił także kaucję za Shakura. 22 września apelacja została przyjęta, a 12 października raper wyszedł na wolność, udał się do Kaliforni i zaczął pracować nad kolejną płytą.

Podczas pracy nad nową płytą, zgromadził wokół siebie starych znajomych: Big Syke’a, Mopreme’a, Husseina Fatala, Yakiego Kadafiego, Kastra, Napoleona, E.D.I. Meana i Storm, z którymi stworzył zespół Outlawz. Premiera solowego albumu All Eyez on Me odbyła się 13 lutego 1996 roku. Był to pierwszy w historii dwupłytowy album hip-hopowy. Singlami promującymi nową płytę zostały „California Love” nagrany z Dr. Dre oraz „2 of Amerikaz Most Wanted” nagrany ze Snoop Doggiem. Tupac otrzymał wówczas nominację do nagrody Grammy za najlepszy album rapowy (Me Against the World) i najlepszy występ rapowy („Dear Mama”). Nie otrzymał żadnej z nagród, ale sam wręczał nagrodę za najlepszy występ popowy w duecie lub grupie. Wkrótce potem zaczął nagrywać utwór typu diss „Hit ’Em Up”, który nagrał wspólnie z członkami Outlawz. W utworze zaatakował przede wszystkim Notoriousa B.I.G. oraz Puffa Daddy’ego, a także innych raperów współpracujących z Bad Boy Record, jak duet Mobb Deep, Nas, Jay-Z czy członków zespołu Fugees. Piosenka ta rozpoczęła wojnę hip-hopową między zachodnim a wschodnim wybrzeżem. W marcu rozpoczął pracę nad kolejnym albumem zatytułowanym The Don Killuminati: The 7 Day Theory, który zamierzał wydać pod pseudonimem Makaveli, by oddać hołd Niccoli Machiavellemu. Rozpoczął również pracę nad filmami Klincz oraz Brudny glina. Planował opuścić Death Row Records i otworzyć własną wytwórnię płytową Makaveli Records, a także restaurację, linię odzieżową, wydawnictwo i inne. 4 września udał się do Nowego Jorku na galę MTV Video Music Awards, a trzy dni później do Las Vegas na walkę Mike’a Tysona.

Śmierć

7 września zameldował się w hotelu MGM Grand Las Vegas, skąd udał się wraz Suge’em Knightem na walkę Tysona. Następnie pojechali do hotelu, a stamtąd do klubu 662, którego właścicielem był Knight. W międzyczasie miał miejsce incydent, w którym Tupac wdał się w bójkę z gangsterem Orlando Andersonem. Do stojącego na skrzyżowaniu East Flamingo Road i Koval Lane BMW, którym podróżował raper i producent, podjechał biały Cadillac, z którego padły strzały. Cztery kule trafiły Tupaca w udo, ramię i klatkę piersiową. Suge, który również został trafiony w głowę, zawrócił auto próbując uciec, lecz przebite opony pozwoliły ujechać około kilometra. Wkrótce potem zjawiła się policja i karetka pogotowia, która zabrała rannego rapera do szpitala University Medical Center. W wyniku strzelaniny stracił prawy palec wskazujący oraz jedno płuco. 13 września przeszedł kilka zawałów i jego serce przestało bić. O 16:03 stwierdzono zgon.

Po jego śmierci ukazał się nagrany wcześniej album The Don Killuminati: The 7 Day Theory, a następnie dwupłytowy R U Still Down? (Remember Me) (1997) i nagrany wspólnie z Outlawz Still I Rise (1999). Kolejnymi albumami były dwupłytowe Until the End of Time (2001) i Better Dayz, wydane przez Amaru Entertainment. Ostatnie dwa albumy Loyal to the Game (2004) i Pac’s Life (2006) zostały wydane przez Eminema. Powstały także kompilacje utworów, wśród których pierwszą była 2Pac’s Greatest Hits (1999), na którym znalazła się między innymi piosenka „Changes”, nagrana jeszcze w 1992 roku. Inspiracją powstania utworu była piosenka The Way It Is Bruce’a Hornsby’ego. „Changes” stało się najbardziej rozpoznawalnym utworem Tupaca. Później ukazały się także składanki: The Prophet: The Best of the Works (2003) Nu-Mixx Klazzics (2004), Nu-Mixx Klazzics Vol. 2 (2007), albumy koncertowe 2Pac Live (2004) i Live at the House of Blues (2005). Wydane zostały także płyty z poezją The Rose That Grew from Concrete (2000) i The Rose, Vol. 2 (2005). Ostatnią dwuczęściową składanką jest Best of 2Pac.

Powstały o nim także filmy: między innymi dokumentalny Tupac: Zmartwychwstanie (2003) i fabularny All Eyez on Me (2017).