right|230px Lwi Dwór – zabytkowy dwupoziomowy dom podcieniowy znajdujący się w Gdańsku. Obiekt od 18 grudnia 1959 znajduje się w rejestrze zabytków. Nazwa „Lwi Dwór” jest luźnym tłumaczeniem niemieckiego „Löwenschloss” (dosł. Lwi Zamek), które to określenie pojawiło się w źródłach niemieckich z okresu międzywojennegoKarol Plata-Nalborski, Dwory i karczmy we wsi Lipce oraz związane z nimi majątki ziemskie i ich właściciele do roku 1945, [w]: „Historie Gdańskich Dzielnic, T. 6: Orunia – Lipce – Święty Wojciech”, [red.] J. Dargacz, L. Molendowski, Gdańsk 2026, s. 492-494..
Obiekt znajduje się przy dzisiejszym Trakcie św. Wojciecha 297, na obszarze gdańskiego osiedla Lipce. Lwi Dwór jest budynkiem typowym dla zabudowy Żuław powstającej w XVI i XVII w. Należy on do grupy zagród wiejskich Żuław i Powiśla charakteryzującym się połączeniem spichrza z budynkiem mieszkalnym. Budynek w rzucie 12x20 metrów, ze szczytowym podcieniem, pierwotnie zawierał w przyziemu mieszkanie o powierzchni 180 m², a ponad nim niskie piętro i poddasze użytkowane w celach gospodarczych. W swoim przeznaczeniu służył za magazyn zbożowy wraz z mieszkaniem dla właściciela. Pierwotnie szkieletowa konstrukcja budynku wypełniona była gliną na drewnianych szczapach, a ośmioprzęsłowy podcień na słupach usztywniał i wiązał z oczepem mieczowanie. Ignacy Tłoczek uważa, że obiekt – z racji swej wielkiej kubatury wynoszącej około 1660 m³ – zalicza się w swym typie konstrukcyjnym do rzędu największych mieszkalno-gospodarczych budynków użytkowanych w swojej epoce na terenie PolskiIgnacy Tłoczek, Polskie budownictwo drewniane, Warszawa 1980, s. 105.. Historia Otto Kloeppel datował obiekt na ok. 1600 r.Otto Kloeppel, Die bäuerliche Haus-, Hof- und Siedlungsanlage im Weichsel-Nogat-Delta, Danzig 1924, s. 143, 164–166.. Hipotezę tę przejął za nim prof. Ignacy TłoczekIgnacy Tłoczek, Polskie budownictwo drewniane, Warszawa 1980, s. 98–104.. Lech Krzyżanowski określił czas powstania budynku na przypuszczalnie 1 poł. XVII w.Lech Krzyżanowski, Żuławskie domy podcieniowe. Dokumentacja historyczna, t. 1, mps PP PKZ, 1962, s. 9.. Takie założenie przyjęli też autorzy karty białej zabytkuNarodowy Instytut Dziedzictwa, sygn. 8691, Karta biała: Budynek mieszkalny – dom podcieniowy, 1983, opr. W. Rosowski, J. Szczęsny.. Przeprowadzone przez Tomasza Ważnego badania dendrochronologiczne dały możliwość weryfikacji tych hipotez. Pobrano dziewięć próbek z dębowych belek oraz słupów drewnianego szkieletu budynku. Stwierdzono, iż drewno zostało ścięte między majem a lipcem 1571 r. i pochodziło prawdopodobnie z pobliskiego lasu. Na tej podstawie wysunięto przypuszczenie, powstania obiektu ok. 1572 r.Tomasz Ważny, Dendrochronologia obiektów zabytkowych w Polsce, Gdańsk 2001, s. 78–80., co potwierdza, iż mamy do czynienia z najstarszym domem podcieniowym w Polsce oraz najstarszym tego typu obiektem w tzw. Grupie Żuławskiej.
W świetle dostępnych źródeł nie da się stwierdzić, dla kogo został wzniesiony dom podcieniowy w Gdańsku-Lipcach, ani kto był jego budowniczym. Był on z pewnością obiektem niezależnym od wolnego sołectwa Ferberów. Najstarsze zachowane wpisy własności pochodzą z okresu późniejszego. Na początku XVIII w. dzierżawcą dziedzicznym związanego z Lwim Dworem gospodarstwa rolnego był Peter Lorentz. W 1720 r. nowymi posiadaczami zostały jego dzieci – Anna Maria i Cimelius Lorentz. W 1783 r. otrzymała go w spadku wdowa Anna Maria Ziebuhr, z którą ożenił się następnie Johann Friedrich Weinert. Lwi Dwór pozostał w rękach kolejnych pokoleń spadkobierców: w 1822 r. posiadał go zięć Weinertów, Johann Daniel Schamp wraz z dziećmi. W 1836 r. wyłączne prawo własności otrzymała jego córka, Caroline Christine Schamp razem z mężem, Johannem Davidem Petersem, który rozbudował gospodarstwo, dokupując nowe połacie gruntów. Syn Carl Christian Peters odziedziczył te dobra w 1874 r., lecz wkrótce potem zmarł. Wdowa po nim, Mathilde, poślubiła Augusta Schrödera. Własność ich obojga zarejestrowano w 1879 r., a budynek został wydzierżawiony Janowi Szydłowskiemu. Do końca XIX w. Lwi Dwór wraz z niespełna 1 ha ogrodu został wyodrębniony z gospodarstwa rolnego i sprzedany małżeństwu Lange z Piecek. W 1902 r. nabyli go małżonkowie Mierau, a w 1924 r. Adolf Kleist został wpisany jako nowy właściciel wraz z żoną Emilią – wdową po Ferdinandzie Mierau. W następnym roku nieruchomość zakupiły władze Wolnego Miasta Gdańska. Po przeprowadzeniu rewitalizacji obiekt udostępniono zwiedzającym. Po 1945 r. w budynku urządzono mieszkania komunalneKarol Plata-Nalborski, Dwory i karczmy we wsi Lipce oraz związane z nimi majątki ziemskie i ich właściciele do roku 1945, [w]: „Historie Gdańskich Dzielnic, T. 6: Orunia – Lipce – Święty Wojciech”, [red.] J. Dargacz, L. Molendowski, Gdańsk 2026, s. 485-491..
Lwi Dwór, figurujący nadal na liście gdańskich zabytków, został w 2003 r. sprzedany w ręce prywatne z przeznaczeniem na obiekt hotelowo-konferencyjny. Przeprowadzony został w nim remont. W 2017 r. ponownie wystawiono go na sprzedaż.
Zobacz też Dwór Ferberów – sąsiadujący budynek
Przypisy
Bibliografia Otto Kloeppel, Die bäuerliche Haus-, Hof und Siedlungsanlage im Weichsel-Nogat-Delta, wyd. W. F. Burau, Danzig 1924. Lech Krzyżanowski, Żuławskie domy podcieniowe. Dokumentacja historyczna, t. 1, mps PP PKZ, 1962. Karol Plata-Nalborski, Dwory i karczmy we wsi Lipce oraz związane z nimi majątki ziemskie i ich właściciele do roku 1945, [w]: „Historie Gdańskich Dzielnic, T. 6: Orunia – Lipce – Święty Wojciech”, [red.] J. Dargacz, L. Molendowski, wyd. Muzeum Gdańska, Gdańsk 2026. ISBN 978-83-978376-2-1. (pol.). Ignacy Tłoczek, Polskie Budownictwo Drewniane, wyd. Ossolineum, Warszawa 1980, nr . Tomasz Ważny, Dendrochronologia obiektów zabytkowych w Polsce, wyd. Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, Gdańsk 2001, nr ISBN 83-85824-31-6.
Linki zewnętrzne
Lwi Dwór, Gedanopedia. Historyczne zdjęcie dworu Dwory, karczmy, zagrody. Wybrane wątki dziejowe i zabytki Gdańska-Lipce, Gdańsk 22.03.2025.
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej w Gdańsku Kategoria:Zabytki w dzielnicy Orunia-Św. Wojciech-Lipce w Gdańsku Kategoria:Zabytkowe dwory w Gdańsku Kategoria:Budynki niemieszkalne w Gdańsku Lipce Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w XV wieku Kategoria:Lipce (Gdańsk)