thumb|Ożanka pierzastosieczna thumb|Kwiaty ożanki właściwej Ożanka (Teucrium L.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje około 290 gatunków. Rozprzestrzenione są one na całym świecie, głównie w Eurazji, sięgając po Australię i Nową Zelandię, przy czym najbardziej zróżnicowane są w basenie Morza Śródziemnego. W Polsce występuje 5 gatunków.
Łacińską nazwę nadano dla upamiętnienia króla Teukrosa, który wykorzystywał rośliny w lecznictwie. Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne. Nadają się na rabaty i żywopłoty. Większość gatunków jest nieodporna na mróz. Z tego powodu w Polsce uprawia się tylko nieliczne gatunki. Ożanka nierównoząbkowa T. scorodonia wykorzystywana była w ziołolecznictwie. Nadal stosowane są napary z ożanki właściwej T. chamaedrys i ożanki popielatej T. polium. T. marum ma zapach atrakcyjny dla kotów.
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj ma swoich przedstawicieli na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, przy czym 90% gatunków występuje w rejonie Morza Śródziemnego. W Europie rośnie 49 gatunków.
Gatunki flory Polski ożanka czosnkowa Teucrium scordium L. ożanka górska Teucrium montanum L. ożanka nierównoząbkowa Teucrium scorodonia L. (zadomowiony antropofit) ożanka pierzastosieczna Teucrium botrys L. ożanka właściwa Teucrium chamaedrys L.
Morfologia thumb|Ożanka żółta thumb|Teucrium fruticans thumb|Ożanka górska thumb|Ożanka czosnkowa Pokrój Rośliny jednoroczne, byliny, krzewinki i krzewy osiągające do 2 m wysokości.
Liście Ulistnienie nakrzyżległe. Liście aromatyczne, zwykle pojedyncze, karbowane lub ząbkowane, rzadko głębiej wcinane.
Kwiaty Pojedyncze w kątach liści lub zebrane w okółkach w szczytowej części pędu. Kielich zrosłodziałkowy, 5-ząbkowy. Korona biała, żółtawa, różowa lub niebieska, dwuwargowa. Warga górna zredukowana i często nieobecna, warga dolna trójdzielna, powstała przez zrośnięcie trzech płatków; z większą i zaokrągloną łatką środkową i mniejszymi bocznymi. Cztery pręciki wystają z rurki korony i odgięte są do dołu. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza z dwudzielnym znamieniem.
Owoc Czterodzielna rozłupnia, rozpadająca się na cztery pojedyncze rozłupki.
Systematyka thumb|Ożanka nierównoząbkowa Pozycja systematyczna Rodzaj jest drugim pod względem zróżnicowania gatunkowego przedstawicielem podrodziny Ajugoideae w obrębie rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Tradycyjnie wyróżniane do początków XXI wieku rodzaje Teucridium, Spartothamnella i Oncinocalyx okazały się być zagnieżdżone w obrębie tego rodzaju i zostały do niego włączone. Rodzajami siostrzanymi względem Teucrium są Rubiteucris i Schnabelia. Różnicowanie w obrębie rodzaju, datowane molekularnie, miało miejsce w środkowym i późnym miocenie oraz było skorelowane ze zmianami klimatycznymi i tektonicznymi. Tradycyjny podział rodzaju na sekcje, bazujące na zestawie cech morfologicznych, nie odpowiada kladom w obrębie rodzaju ustalonym na podstawie analiz molekularnych, aczkolwiek potwierdzono iż budowa kielicha może mieć istotną rolę diagnostyczną dla podziału rodzaju.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Jasnotowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza